by Seshata on 04/07/2018 | Legaal & Politiek

De huidige stand van de cannabiszaadmarkt

cannabiszaadmarkt De cannabiszaadbranche heeft zich de afgelopen decennia inconsistent ontwikkeld, waarbij de veredelingsmethoden enorm uiteenliepen. Veel veredelaars werken jarenlang aan het stabiliseren van soorten. Ze houden elke afzonderlijke generatie nauwkeurig bij, evenals haar eigenschappen en de resultaten van elke kruising en terugkruising.


Andere hanteren wellicht minder kritische methoden, die waarschijnlijk tot minder stabiele of minder betrouwbare soorten leiden. Dit is altijd zo geweest en het gebrek aan volledige openheid is door zowel illegaliteit als branchepolitiek verergerd. Mensen doen schimmig over stekken met dubieuze herkomst of houden geen gegevens bij vanwege het risico van ontdekking en arrestatie, enzovoort.

De cannabiszaadmarkt is tegenwoordig groter dan ooit. Het is lastig in te schatten hoe groot precies, aangezien er geen concrete gegevens over te lijken te bestaan. Een vijf jaar oud UNODC-artikel over dit onderwerp nam niet eens de moeite om een getal aan de waarde te hangen, maar aangezien de totale waarde van de cannabismarkt jaar op jaar enorm stijgt, is het vanzelfsprekend dat de zaadindustrie ook in waarde toeneemt.

Cannabiszaden
De cannabiszaadmarkt is in de afgelopen jaren geëxplodeerd

Er hebben de afgelopen twintig jaar verschillende merkbare veranderingen plaatsgevonden. Er zijn nu duizenden nieuwe hoog-CBD-, autoflowering en gefeminiseerde zaadsoorten verkrijgbaar, net als traditionele standaardzaden, bij honderden bedrijven in tientallen landen. Binnen dit onoverzichtelijke keuzeaanbod bestaat er een aantal duidelijke criteria waar de consument op kan vertrouwen om zo een weloverwogen keuze te kunnen maken.

In sommige opzichten is de zaadmarkt inmiddels verzadigd geraakt. In andere opzichten staat deze markt nog steeds in de kinderschoenen en is het een branche die zich snel ontwikkelt.

Zaden versus klonen in legale markten

Bovendien worden het karakter en het bestaan van de zaadbranche steeds meer getroffen (maar niet zozeer bedreigd) door het toenemende belang van voortplanting door klonen.

Klonen biedt een aantal voordelen. Die zijn met name interessant voor grote, commerciële kweekbedrijven, die steeds meer voorkomen in legale markten als Colorado, Californië of Canada, en ook in grijze markten als Spanje en Nederland. Het gewas zal uniform zijn qua groei, de gehele groeicyclus kan deels beperkt worden (of de eerste twee of drie weken van het leven van de plant kan door een ander bedrijf worden verzorgd), de oogst kan met zekerheid worden bepaald, enzovoort.

Cannabiszaailingen, ledverlichting
Cannabiszaailingen onder ledverlichting

Bij voortplanting via klonen wordt het resultaat niet zozeer beïnvloed door de afkomst van de plant. De stabiliteit wordt gegarandeerd door het feit dat iedere kloon genetisch identiek is en commerciële cannabiskweekbedrijven hebben meestal niet de intentie om nieuwe generaties zaad te produceren, dus voorspelbaarheid van de reproductie speelt hier geen rol.

Zoals gezegd, het is lastig om de omvang in absolute getallen te vangen, maar er komen steeds meer klachten binnen de cannabiszaadbranche over het feit dat zorgvuldige technieken steeds minder worden gehanteerd, wellicht als reactie op de ‘pollen chucking’-mentaliteit die wordt aangemoedigd door de kloonindustrie.

In plaats van door toepassing van zorgvuldige technieken de strijd aan te gaan met de toenemende populariteit van klonen gaan sommige zaadproducenten voor een aanpak die de markt overspoelt met goedkope zaden van lage kwaliteit, wat vaak onstabiele f1- of f2-kruisingen zijn die geen garantie bieden qua voorspelbaarheid en kwaliteit.

Wat is ‘pollen chucking’ eigenlijk?

‘Pollen chucking’ betekent wat het impliceert: mannelijke pollen op een lukrake, ongeorganiseerde manier in contact brengen met vrouwelijke planten. Er is niets mis met pollen chucking en het heeft talloze interessante kruisingen opgeleverd. Sommige hiervan hebben een lange levensduur omdat ze in stand gehouden en gekweekt worden in de vorm van klonen.

Toch is er een fundamenteel verschil tussen pollen chucking en zorgvuldige, georganiseerde veredelingsprogramma’s die een eindresultaat in gedachten hebben. Zoals gezegd wil dit niet zeggen dat de ene aanpak beter is dan de andere. Maar om een veredelingsprogramma voor stabiele, voorspelbare cultivars op te zetten, is de laatstgenoemde aanpak de beste manier.

Een andere definitie van pollen chucking is simpelweg ‘open bestuiving’. En als deze aanpak gedurende meerdere generaties wordt toegepast, kan de uiteindelijke soort meer lijken op een heirloom (oersoort) of landras. Deze populaties zijn van onschatbare waarde voor het produceren van stabiele rassen en hebben veel belangrijke eigenschappen, zoals weerstand tegen schimmel, warmte, droogte of ziekte.

Om dat effect te bereiken moet je wel gedurende voldoende generaties aan pollen chucking doen. De soort moet een bepaalde uniformiteit krijgen, door zich aan te passen aan zijn leefomgeving en bepaalde dominante eigenschappen voor die specifieke omgeving aan te nemen. Een of twee generaties pollen chucking, met ouders van verschillende soorten die in eerste instantie stabiel zijn, zorgen daarentegen voor zeer onvoorspelbare resultaten.

Stabiliteit en voorspelbaarheid versus interessante fenotypes

Pollen chucking is op zich niet het probleem. Een van de grootste problemen binnen de huidige zaadmarkt is dat er weinig transparantie is en er weinig praktijknormen onder veredelaars zijn vastgelegd.

Daardoor kan de consument een onstabiele f2 of f3 kopen, maar geen idee hebben van de herkomst van de soort en – dit geldt voor veel consumenten – niet helemaal begrijpen waarom dit er überhaupt toe doet.

Maar het probleem wordt duidelijk zodra ze de zaden openbreken en vier of meer fenotypes in een verpakking van tien stuks vinden en geen van die zaden op de cannabis lijkt met dezelfde naam die ze in een apotheek, coffeeshop of cannabisclub hebben gekocht. Verschillen in hoogte, structuur en bloeitijd kunnen allemaal de uiteindelijke kwaliteit en opbrengst van een oogst beïnvloeden, wat leidt tot frustratie bij de kweker: reden te meer voor hen om de volgende keer te kiezen voor de eenvoud van klonen.

Ontkiemende cannabiszaden
Een cannabiszaailing ontkiemt uit zijn zaadje

Aan de ene kant biedt dit niveau van instabiliteit meer kansen om interessante fenotypes te vinden, die misschien wel de volgende prijswinnende soort kunnen zijn. Aan de ander kant zijn betrouwbaarheid, voorspelbaarheid en consequent hoge kwaliteit voor de meeste eindgebruikers een stuk aantrekkelijker.

Prijzen winnen niet altijd de sleutel tot stabiliteit

Er zijn genoeg prijswinnende zaadbedrijven waarvan de producten niet altijd zo stabiel zijn als ze zouden kunnen zijn. Je kunt bedrijven uitkiezen die de meeste of meest recente prijzen hebben gewonnen, maar het is veel belangrijker om achtergrondinfo op te zoeken over wat je nu daadwerkelijk wilt kopen.

Dit kan door op forums te praten met andere kwekers van de zaden die je wilt gaan kopen, door op een betrouwbare site te zoeken naar informatie over de herkomst, door direct je vragen te stellen aan de zaadveredelaar, door zaden gewoonweg uit te proberen en kijken wat ervan komt, of een combinatie van deze mogelijkheden.

Natuurlijk is het raadzaam om wat achtergrondinfo te lezen over de grondbeginselen van het kweken en stabiliseren van nieuwe soorten. Daarmee zijn ook de vragen die je eventueel aan medekwekers wilt stellen beter doordacht.

Des te meer je weet over de grondbeginselen van zaadkweken, genetische erfenis enzovoort, des te meer je haalt uit gesprekken met zaadveredelaars en andere kwekers. Wanneer je redelijk zeker bent van je kennis kun je makkelijker veredelaars herkennen en ontwijken die matige of onbevredigende informatie geven over hun veredeling.

Het is sowieso vrij lastig om cannabis volledig te stabiliseren

Het is goed om te weten dat cannabis vaak wordt gezien als lastig te stabiliseren, wanneer het gaat om identieke planten kweken uit een pakje zaden.

Dit komt onder andere door de grote genetische diversiteit binnen de wereldwijde cannabispopulatie, zelfs binnen relatief geïsoleerde landraspopulaties. Maar ook doordat cannabis genetisch tweehuizig is (dat er zowel mannelijke als vrouwelijk planten van zijn), terwijl de meeste gewassen eenhuizig zijn (mannelijke en vrouwelijke bloemen op dezelfde plant).

Het kweken van tweehuizige planten zorgt voor genetisch verschillend nageslacht, omdat je hier onvermijdelijk de genen van twee ouders combineert. Het omgekeerde geldt voor eenhuizige planten (zoals tomaten), die zichzelf kunnen bestuiven. Bij deze planten kan de genetische diversiteit binnen slechts enkele generaties drastisch worden verkleind.

Landrascannabis, Malana, India
Landrascannabis in Malana, India

Wanneer je twee zeer verschillende ouders kruist, bijvoorbeeld van twee verschillende landrassen, duurt het een aantal generaties voordat je volledige stabiliteit bereikt. Bovendien geloven sommige veredelaars, zoals DJ Short, dat na ongeveer zeven generaties vanaf de oorspronkelijke kruising van de ouders veel van de gewenste eigenschappen verloren gaan.

Cannabiszaden zorgen dus niet altijd voor een raszuivere kweek, zelfs niet als ze van veredelaars komen die de tijd nemen en documentatie bijhouden om voorspelbare, nauwkeurige resultaten te garanderen. Maar je hebt een betere kans op een meer consistente en voorspelbare resultaten dan bij veredelaars die minder tijd en zorg besteden aan een goede stabilisatie.

Het zijn juist de bekende veredelaars die een aantal generaties kruisen en terugkruisen (vaak minimaal vier, vijf of zelfs acht tot negen keer) om voorspelbaarheid te garanderen. Anders zouden ze ouderrassen kunnen gebruiken van stabiele, inteeltlijnen (IBL’s) en produceren ze wat vaak wordt aangeduid als een f1-hybride, wat ook een bepaalde mate van uniformiteit en voorspelbaarheid aangeeft (maar zal geen typegetrouwe zaden produceren als ze mogen reproduceren).

Wat is een echte f1-hybride?

Het is belangrijk om te vermelden dat als een kweekprogramma twee ouders gebruikt die genetisch stabiel zijn, de f1-hybride over het algemeen stabiel en homogeen zou moeten zijn. Bij gewassen die zorgvuldige, intensieve kweekprogramma’s ondergaan hebben om raszuivere IBL’s te creëren (zoals bij mais), levert de kruising van twee van dergelijke inteeltlijnen een f1-hybride op die niet alleen een zeer sterke hybride kracht heeft, maar ook genetisch zeer uniform is.

Bij cannabis merk je hetzelfde effect, maar de homogeniteit zal lager uitvallen dan bij andere gewassen. Het is nog steeds hoog genoeg voor veel veredelaars met een solide reputatie om f1-hybrides als voorspelbare zaadsoorten aan kwekers aan te bieden. Zoals de bekende NL5 x Haze f1-hybride, die aanvankelijk verkrijgbaar was bij The Seed Bank, een van de voorlopers van de Sensi Seed Bank, in 1989. De NL5 x Haze wordt nog steeds door Sensi Seeds aangeboden als een gestabiliseerde inteeltversie van die specifieke lijn, die het bijkomend voordeel heeft dat het een raszuiver type is.

Hier is een kort overzicht van wat de termen f1, f2 etc. betekenen in de zin van de erfelijkheidswetten van Mendel. Plantengenetica is veel complexer dan dit en we weten inmiddels dat ook diverse andere factoren een rol spelen, zoals epigenetica. Als je start met ouders die niet van een stabiele lijn afstammen, zal volgens deze basisprincipes het nageslacht niet zo voorspelbaar zijn als dit schema suggereert.

Hoe zit het met landrassen en stabiliteit?

Volgens de meeste traditionele definities, die overigens nogal variëren, zouden landrassen genetisch relatief gelijksoortig zijn vergeleken met een onaangetaste, niet geïsoleerde en wilde populatie, maar heterogeen en divers genoeg om zich aan te kunnen passen aan veranderingen in hun leefomgeving.

Landrassen zijn populaties die, met behulp van fysieke isolatie en tot op zeker hoogte met traditionele landbouwkundige interventie, over meerdere generaties ontwikkeld zijn in een bepaald gebied en dominante fenotypes bezitten op basis van lokale omgevingsfactoren.

Na verloop van tijd, als ongewenste en ongepaste eigenschappen uitgeselecteerd zijn, worden individuen binnen de populatie steeds homogener. Maar ze zijn nog steeds een stuk heterogener dan een bewust veredelde heirloom of cultivar.

Doorgaans worden landrassen niet gezien als zuivere veredeling, maar ze hebben de neiging om bepaalde eigenschappen te bezitten en vanuit landrassen kunnen zuiver veredelde lijnen over het algemeen relatief makkelijk gecreëerd worden. Een heirloom groente- of fruitsoort zou een zuivere veredeling moeten zijn (‘raszuiver’). Deze kan misschien worden gezien als een trapje hoger dan een landras wat betreft strikte veredeling en onderhoud (een landras is wellicht een stapje hoger dan een wilde populatie) en komt vaak voort uit een landraspopulatie.

5.Biodiversiteitshotspot Malana
Biodiversiteitshotspots zoals Malana moeten blijven bestaan

Een cultivar zou dan gezien kunnen worden als een trapje hoger dan een heirloom. Hier vind je een interessante kijk op wat cultivar betekent volgens Amerikaanse en Canadese definities en hoe je er patent op kunt krijgen …

Elke cultivar en hybride die tegenwoordig verkrijgbaar is, of het nu in de vorm van een zaadje of een kloon is, stamt uiteindelijk af van landrasouders van een of meerdere (soms tientallen) locaties. Moderne soorten die nu verkrijgbaar zijn, stammen af van tropische sativa’s en gematigde afghanica’s of indica’s. Maar zelfs al voordat deze soorten op de Nederlandse markt terechtkwamen, selecteerden lokale boeren hennepplanten met een aangename smaak en rookbeleving!

Binnen landraspopulaties van cannabis blijven bepaalde eigenschappen tot op zekere hoogte variabel; opvallend variabeler dan bij een zorgvuldig veredelde cultivar. De landrascannabisvarianten van Malana bijvoorbeeld lijken allemaal identiek, maar hebben duidelijk onderling afwijkende terpeen- en cannabinoïdeprofielen. Deze soorten worden beïnvloed door microklimaten, met name als het gaat om buitenplanten, maar er is ook een zeker mate van variatie in genotype.

Als kwekers een landras uit zijn natuurlijke habitat halen en dit elders kweken en onderhouden, wordt dit ‘ex situ’-kweek genoemd, ook al bootsen ze de lokale leefomgeving en condities zo goed mogelijk na in een binnenruimte, bijvoorbeeld, en planten van dit ras worden dan aangeduid als ‘allochtoon’ landras. Als het is toegestaan om op een vrije manier buiten te telen, kan het echter na een aantal generaties een allochtoon landras worden.

Zo’n verandering van leefomgeving kan de plant beperken om zich binnen zijn natuurlijke habitat vrijelijk voort te planten met welke pollen er dan ook rondzweven, maar er zal nog steeds een aanzienlijke verscheidenheid tussen de individuen zijn. De populatie kan zelfs snel variabeler raken, omdat deze al op de kleinste omgevingsverandering reageert en nieuwe eigenschappen aanneemt die beter in de omgeving passen. Deze soorten leiden vaak tot interessante fenotypes die de basis vormen van nieuwe veredelingsprojecten!

Landrassen krijgen langzaamaan meer erkenning

Nu de cannabisbranche over de hele wereld groeit, beginnen de traditionele herkomstlanden van cannabis – zoals India en Kazachstan – het belang in te zien van de natuurlijke rijkdom die ze bezitten.

In India zijn thuiskweekorganisaties, zoals de Indian Landrace Exchange en de Indian Heirloom Seed Co, druk bezig met het verzamelen, identificeren, beschermen en uitruilen van landras- en heirloomzaden uit het hele land. The Bombay Hemp Company, een hennepstartup opgericht in 2015, werkt met families in Himachal Pradesh, Uttarakhand, Punjab, Kashmir en Jammu aan de productie van traditionele hennepproducten.

In Kazachstan en Kirgizië gaan geruchten dat de respectievelijke nationale regeringen zijn begonnen in te zien wat een enorme rijkdom ze aan natuurlijke grondstoffen hebben in de vorm van de wilde cannabisvelden in de Chu Vallei, maar de vraag is wat hiervan komt.

Interessant is dat er recent een nieuwe definitie van een landras is voorgesteld en wel in het onderzoek ‘Toward an Evolved Concept of Landrace’, gepubliceerd in ‘Frontiers in Plant Science’ in 2017.

Volgens deze definitie ”bestaan landrassen uit gecultiveerde soorten die ontwikkeld zijn en kunnen blijven ontwikkelen in traditionele of nieuwe natuurlijke omgevingen, door gebruik te maken van conventionele of moderne veredelingstechnieken, binnen een vastgesteld ecogeografisch gebied en onder invloed van de lokale menselijke cultuur. Dit omvat de adaptatie van landrassen aan nieuwe beheersystemen en de onbewuste of bewuste selectie door boeren of veredelaars door gebruik te maken van beschikbare technologie”.

De toekomst van cannabiszaadsoorten

Het is onduidelijk wat de toekomst brengt voor de mondiale zaadmarkt. Het belang van landras- en heirloomsoorten moet internationaal worden beschermd en erkend, wellicht met een aantal ‘appellation contrôlée’-certificaten, zoals die ook gebruikt wordenvoor wijn, kaas en gezouten vleesproducten. Californische cannabisboeren hebben dit plan al opgepakt.

Een internationaal erkende norm voor zaadveredeling en transparantie in commerciële binnenveredelingsprojecten zou ook moeten worden vastgesteld, zodat consumenten beter geïnformeerd kunnen worden over de zaden die ze kopen. Daarnaast zou er een moratorium moeten komen op de introductie van vreemde landras- en heirloomgebieden. Dit zouden cannabiszaadproducenten en -boeren wereldwijd moeten invoeren, ten minste totdat landras- en heirloomsoorten correct kunnen worden geïdentificeerd en beschermd.

Wilde cannabis, Malana
Laagland, zelfbloeiende biotypes van cannabis, India

Uiteraard is dit alles extreem lastig te realiseren, althans voordat de integriteit van de landraszones volledig is aangetast. Inmiddels zijn vrijwel alle landraspopulaties in Marokko uitgeroeid en er wordt gezegd dat populaties in Jamaica, Panama en veel andere Caribische en Zuid-/Midden-Amerikaanse landen ook volledig zijn besmet.

Het is echter ook belangrijk om te weten dat de introductie van vreemde genen niet automatisch het einde van een landras hoeft te betekenen. Volgens een definitie uit 1998 is ”een autochtoon landras […] een landras dat langere tijd in de betreffende landbouwmethoden wordt geteeld. Aangezien het milieu jaarlijks verandert en het landras wordt ‘besmet’ met enkele genotypen van andere landrassen of cultivars, zal het zich continu aanpassen”.

Een hardnekkige landraspopulatie zou zodoende een bepaalde hoeveelheid vreemd genetisch materiaal kunnen opnemen zonder iets aan karakter in te boeten. De race om de huidige landraspopulaties te beschermen is dus niet verloren. Het is gewoon een kwestie van zorgen dat er niet te veel uitheems genetisch materiaal wordt toegevoegd.

De hoeveelheid goedkope, gefeminiseerde en vaak slecht gestabiliseerde genen die in Marokko in de lokale genenpool geïntroduceerd zijn en de duidelijke voorkeur van boeren voor cultivars met hoge opbrengst, waardoor landrassen regelrecht worden afgedankt, betekent dat de strijd waarschijnlijk al verloren is. Tenzij praktische en noodzakelijke veredelingsprogramma’s ingevoerd kunnen worden die gebruik maken van lokaal opgebouwde weerstand tegen droogte, wellicht met gecontroleerde introducties van vreemde soorten voor een beter smaak en beter cannabinoïdenprofiel.

En laten we niet vergeten dat in veel landen als Marokko, waar cannabis niet inheems is, maar in verschillende fasen tijdens de afgelopen duizend jaar geïntroduceerd, er zonder uitheemse genetica nooit landrassen waren ontstaan. Toch is er tot nu toe maar een beperkt aantal introducties geweest die afkomstig van relatief stabiele landras- of heirloompopulaties waren.

Nu zich een situatie van vrije kweek aandient, zou dit, als dit zich verspreid naar andere voorheen onaangetaste populaties, het einde kunnen betekenen van de rijke variëteit aan landrassoorten die we nodig hebben om commerciële soorten te ontwikkelen voor gebieden waar cannabis niet in de natuur voorkomt.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More