De marihuanahigh: gewoon een andere staat van bewustzijn

Je hebt gewoon bewustzijn en je hebt de marihuanahigh. En high zijn lijkt een beetje op gek zijn, achterlijk zijn. Dat, in het kort, is nog steeds de opvatting van de meerderheid van de mensen over een marihuanahigh. Deze opvatting is diep geworteld in onze moderne westerse houding ten opzicht van bewustzijnsverandering in het algemeen, iets waarop de Amerikaanse psycholoog Charles Tart al meer dan veertig jaar geleden wees.


Waarom ziet het oog iets helderder tijdens het dromen dan de verbeelding tijdens het waken?”

Leonardo da Vinci (1452-1519)

Bewustzijnsverandering en westerse cultuur

Je hebt gewoon bewustzijn en je hebt de marihuanahigh. En high zijn lijkt een beetje op gek zijn, achterlijk zijn.

Dat, in het kort, is nog steeds de opvatting van de meerderheid van de mensen over een marihuanahigh. Deze opvatting is diep geworteld in onze moderne westerse houding ten opzicht van bewustzijnsverandering in het algemeen, iets waarop de Amerikaanse psycholoog Charles Tart al meer dan veertig jaar geleden wees:

Binnen de westerse cultuur hanteren wij een sterk negatieve houding ten opzichte van iedere afwijkende staat van bewustzijn: er is een normale staat van bewustzijn (de juiste) en er bestaan pathologische veranderingen van bewustzijn. Meer onderscheid maken de meeste mensen niet.”

(Charles Tart (ed.) Altered States of Consciousness, HarperCollins, San Francisco 1969/1990, p.2.)

Veel meer dan één staat van bewustzijn

Maar is een veranderde staat van bewustzijn wel pathologisch? Wanneer men bedenkt hoeveel transformaties ons bewustzijn bijna dagelijks doormaakt, dan kan de bovenstaande opvatting niet juist zijn. Iedere nacht vertrekken we naar een merkwaardige staat van bewustzijn, waarin we onlogische dromen ervaren met complexe verhaalpatronen die worden geïllustreerd met levendige beelden. Deze staat van bewustzijn, die op natuurlijke wijze en frequent optreedt, lijkt erg veel op de trip die je maakt na consumptie van een paddo.

Tijdens onze slaap maken we diverse stadia van remslaap mee, evenals andere fasen waarin ons bewustzijn verandert in iets wilds en mysterieus.

481px-Albert_Fourie_Eve_slumbers
Albert Fourié 1854-1937, “Eva’s sluimeringen”. Bij een gemiddelde levensduur slaapt de mens zo’n zes jaar.

Toch ervaren we ook vele soorten veranderd bewustzijn wanneer we wakker zijn: wanneer we door iemand worden aangevallen, schiet ons bewustzijn automatisch in de vecht-of-vlucht-modus. Daarbij worden we extreem alert en is onze aandacht volledig gericht op onze opponent en mogelijke overlevingsstrategieën Wanneer we tv kijken, komen we dikwijls terecht in een staat van bewustzijn die ergens tussen trance en hypnose ligt. Tijdens een lange dansavond in een club komen we door te dansen op en luisteren naar elektronische muziek in een steeds diepere trance. Tijdens ons leven maken we duizenden transformaties naar een min of meer langdurig veranderde staat van bewustzijn mee wanneer we een orgasme hebben. We maken ook andere vormen van extase mee, zoals wanneer we verliefd worden of in een achtbaan zitten (wat vaak op hetzelfde neerkomt). En we maken een verlengde staat van diepe geestelijke ontspanning mee wanneer we naar de sauna of een mineraal bad gaan, of wanneer we een massage krijgen.

Veel van deze vormen van bewustzijn weten we te waarderen. Ze kunnen buitengewoon functioneel zijn en noodzakelijk om te overleven, zoals de tunnelvisie die we ervaren bij een aanval. Deze bewustzijnsveranderingen treden op natuurlijke wijze op en meestal begrijpen we hoe ze op uiteenlopende manieren nuttig kunnen zijn. We verwelkomen zaken als extase omdat we ze essentieel vinden en van betekenis voor ons leven.

Het potentieel van andere vormen van bewustzijn

In bepaalde opzichten is een veranderde staat van bewustzijn superieur aan de rationele staat, die we doorgaans als normaal beschouwen. Dankzij moderne hersenscantechnieken krijgen we langzamerhand een antwoord op Da Vinci’s vraag waarom we in een droom dingen soms helderder zien. Ze laten een hyperstimulatie zien in die gedeelten van de hersenen die verantwoordelijk zijn voor de beelden in onze remslaap. (Vergelijk bijvoorbeeld Allan J. Hobbson, The Dream Drugstore. Chemically Altered States of Consciousness, MIT Press. Cambridge/MA, 2001) Dit zou verklaren waarom veel creatievelingen en wetenschappers verklaren dat ze dikwijls gebruik maken van hun dromen.

We maken dus diverse bewustzijnstransformaties mee en profiteren daar overduidelijk enorm van. Ons bewustzijn is van nature in staat te transformeren en hoewel sommige veranderde vormen van bewustzijn, zoals hallucineren ten gevolge van hoge koorts, pathologisch zijn, leveren andere een positieve bijdrage.

De vraag is echter of het onnatuurlijk is om de staat van bewustzijn kunstmatig te veranderen.

Dieren en veranderde vormen van bewustzijn

Al duizenden jaren bedenken mensen manieren om hun staat van bewustzijn te veranderen, bijvoorbeeld door middel van ritmes, muziek, dans, meditatie en gebruik van psychoactieve stoffen als cannabis, alcohol, psilocybine paddenstoelen, ayahuasca en ibogaïne. Wij hebben in onze moderne westerse maatschappij de neiging om deze praktijken af te doen als ouderwetse rituelen, maar als we iets beter naar onze eigen samenleving kijken dan zien we dat over de hele wereld honderden miljoenen mensen talloze technieken gebruiken om de staat van hun bewustzijn te veranderen. Ze gebruiken alcohol of MDMA om een staat van extatische trance te bereiken, ze gebruiken verfijnde technieken als yoga om een staat van diepe meditatie te bereiken en de medische wetenschap maakt gebruik van hypnose voor allerlei soorten behandelingen.

Vanuit evolutionair perspectief gezien blijkt dat allerlei soorten dieren psychoactieve stoffen gebruiken om hun bewustzijn te veranderen. Sommige vlinders worden dronken door de alcohol van gefermenteerde vruchten te nuttigen, katten raken seksueel opgewonden van kattenkruid, en geiten eten koffiebessen, waarna ze als gekken gaan spelen en zich van een heuvel af laten rollen. De psychofarmacoloog Ronald K. Siegel heeft jarenlang onderzoek gedaan naar dieren en hun gebruik van psychoactieve planten. Zijn conclusie:

In ieder land en bij vrijwel iedere diersoort, heb ik voorbeelden gevonden van drugsgebruik, onbedoeld gebruik, maar ook bedoeld gebruik. De duizenden gevallen die ik heb onderzocht hebben me ervan overtuigd dat de handeling van een dier om beneveld te raken in het dierenrijk behoort tot natuurlijk gedrag.”

(Ronald K. Siegel, Intoxication. The Universal Drive for Mind-Altering Substances, Park Street Press, Vermont 1989, p.13.)

300px-Charaxes_jasius_bl1
Charaxes jasius-vlinder worden graag dronken.

Siegel denkt dat dit zoeken naar beneveling geldt als een soort vierde zucht (de eerste drie zijn de zucht naar drinken, voedsel en seks) en een algemene adaptieve waarde heeft voor een soort.

Veranderde vormen van bewustzijn horen bij ons bestaan en definiëren deels wie we zijn, net als onze nieuwsgierigheid en ons vermogen om die vormen op te wekken. Ze kunnen nuttig en zeer betekenisvol zijn. Sommige ervan zijn pathologisch, andere niet. Vanzelfsprekend brengen bepaalde vormen van veranderd bewustzijn die we als nuttig beschouwen ook risico’s met zich mee, want ook al worden bepaalde cognitieve vermogens versterkt, zoals het vermogen tot verbeelding in een droom, andere worden juist zwakker. Dromen mag een zeer nuttige staat van bewustzijn zijn, maar je kunt het maar beter niet achter het stuur doen of tijdens een wiskundeproefwerk.

Een nieuw perspectief op de marihuanahigh

Een marihuanahigh kan allerlei cognitieve processen versterken en veranderen. Gebruikers hebben melding gemaakt van onder andere een zeer versterkte aandacht, een groter vermogen om verre herinneringen op te halen, patronen te zien, snelle, associatieve gedachtepatronen te doorlopen, tot introspectieve en andere gedachten te komen en meer empathie te ondervinden. Andere cognitieve functies kunnen tijdens een high afnemen, zoals het besef van tijd en het vermogen om meer dan één ding tegelijk te doen. Dit kan in bepaalde situaties zeer gevaarlijk zijn. Een marihuanagebruiker die marihuana op een positieve manier wil gebruiken, zal moeten leren hoe hij het moet gebruiken en, nog belangrijker, hoe het te integreren in de rest van zijn bestaan, net zoals we allemaal moeten leren hoe we andere vormen van veranderd bewustzijn moeten omarmen die bepalend voor ons zijn. De gewoonte om meteen wanneer je wakker wordt aantekeningen te maken van de droom die je net hebt gehad, kan helpen om dromen betekenisvoller te integreren in je dagelijks leven. Aantekeningen maken tijdens een high kan een soortgelijke functie hebben.

Als we een high willen ervaren als een verrijking van ons leven dan moeten we ons op een andere manier bewust worden van ons bewustzijn. Eerst zullen we moeten aanvaarden dat we veel meer zijn dan louter een rationeel, logisch denkend wezen, en het verwrongen zelfbeeld loslaten dat we in onze westerse cultuur hebben van de aard van ons bewustzijn.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More