by Sebastián Marincolo on 08/06/2016 | Opinie

Henri Michaux, cannabis en het vliegende tapijt, deel I

Henri Michaux Michaux ervoer veel verrassingen tijdens highs – en hij liet zich door deze verrassingen leiden. Duizenden cannabisgebruikers zeggen dat een cannabishigh hun het gevoel geeft alsof ze iets voor het eerst ervaren.


Henri Michaux, Cannabis, and the flying carpet

Overal waar ik kom, ontdek ik dat een dichter me voor is geweest.”

Sigmund Freud (1856-1939)
Hij werd bewonderd door veel van zijn tijdgenoten, als dichter en schrijver en om zijn unieke schilderijen. De Franse schrijver André Gide was gefascineerd door zijn werk en schreef een boek over hem met de titel Découvrons Henri Michaux. Paul Celan, de dichter die Michaux in het Duits vertaalde, vond het werk van Michaux net zo raadselachtig en ondoorgrondelijk als het werk van Kafka. En de kunstcriticus Peter Schjeldahl schreef over Michaux in de New York Times:

“Ik beschouw hem als een van de meest uitgesproken authentieke kunstenaars van na de oorlog. Onder invloed van Ernst en Klee ontwikkelde hij zijn eigen stijl met gevitaliseerde ideogrammen en meanderende kalligrafie, met figuren die zich willekeurig uit de kolkende chaos ontwikkelen of chaos die alle herkenbare vormen uitwist.“[1]

Henri Michaux, cannabis: Michaux “Chinese inkttekening, 1961”, gemaakt onder invloed van mescaline.
Michaux “Chinese inkttekening, 1961”, gemaakt onder invloed van mescaline.

Michaux werd in 1899 geboren in de Belgische provinciestad Namen, de stad waar de Franse schrijver en dichter Charles Baudelaire overleed. Net als Baudelaire en de Duitse filosoof Walter Benjamin experimenteerde Michaux met psychoactieve middelen, waaronder mescaline en hasj, om wat hij de ‘interne ruimte’ noemde te verkennen.

Baudelaire, Benjamin en Michaux behoren beslist tot de meest vitale, bekwame en briljante moderne psychonauten.[2] Alle drie waren ze begenadigde schrijvers die bewust experimenteerden met hasj in een poging om hun reis naar de innerlijke regionen van hun bewustzijn tot uitdrukking te brengen.

Net als Baudelaire en Benjamin heeft Michaux ons bijzonder scherpzinnige, poëtische en soms cryptische beschrijvingen nagelaten van de invloed van cannabis op de menselijke geest. Michaux is vooral bekend om zijn geschriften over zijn experimenten met mescaline. Veel van zijn beroemde schilderijen zijn ontstaan onder de invloed van deze stof. Maar wat hij schrijft over hasj is net zo diepzinnig en verhelderend. Net als de teksten van Baudelaire en de protocollen van Benjamin, die geschreven zijn onder de invloed van een hasjhigh, moet het werk van Michaux worden gedecodeerd en geïnterpreteerd. Maar op basis van alles wat we tegenwoordig over een cannabishigh weten, kunnen we stellen dat hij de meest verbazingwekkende effecten ervan zeer fraai, precies en in detail heeft beschreven.

De drie toegewijde psychonauten Baudelaire, Benjamin en Michaux experimenteerden vaak met inname van zeer hoge doses hasj, wat een veel grotere impact op hun lichaam en geest had dan de impact die moderne gebruikers ervaren. Daardoor konden zij een aantal extreme effecten waarnemen, waarmee ze hebben bijgedragen aan ons begrip van de aard van een cannabishigh. Vooral de levendige details zijn interessant in Michaux’ beschrijvingen van cognitieve en perceptuele intensiveringen onder invloed van een hasjhigh.[3]

A Sense of Wonder, The Hyperfocus of Attention, and Stereovision

In zijn boek Miserable Miracle schrijft Michaux:

“Iedereen die als experiment hasj gebruikt na mescaline gaat van een raceauto of sneltrein naar een pony.”

Maar hij voegt in een voetnoot toe: “Maar wel een pony die voor verrassingen kan zorgen die je van een trein niet kunt verwachten.”[4]

Michaux ervoer veel verrassingen tijdens highs – en hij liet zich door deze verrassingen leiden.

Duizenden cannabisgebruikers zeggen dat een cannabishigh hun het gevoel geeft alsof ze iets voor het eerst ervaren. Dingen die onder hun aandacht komen, gaan vaak gepaard met een sterk gevoel van ontzag en nieuwsgierigheid. Dit is beslist een van de belangrijke intensiveringen die een high kan veroorzaken. De filosofen Aristoteles en Plato beschouwden het gevoel van ontzag en verwondering over iets dat men waarneemt of bedenkt als het beginpunt van de filosofie. Bij dat gevoel neem je dingen niet meer zomaar aan en wordt je nieuwsgierigheid gewekt. Veel cannabisgebruikers ervaren een gevoel van ontzag bij het zien van een landschap en als ze naar muziek luisteren, of ervaren een kus alsof het hun allereerste was.

In zijn boek Miserable Miracle schrijft Michaux:

“(…) alles wat hasj me laat zien interesseert me. Ik laat me erdoor leiden. Ik wil weten waar het eindigt, waar het me naartoe voert.”[5]

Als hij een foto bekijkt, schrijft hij: “Ik verslond dit kleurrijke landschap met een nieuwe geestdrift. Wat ziet het er geweldig uit! Een nieuw gevoel van jeugdigheid kwam over me, een uiterst subtiele, de jeugdigheid van het oog.”[6]

Michaux constateert ook dat de high zijn aandacht focust (ik noem dit vaak het ‘hyperfocus’-effect van een high):

“Met hasj in me ben ik een valk. Wanneer ik rondkijk, doe ik dat slechts eenmaal, om een overzicht te krijgen dat niet zal worden herhaald. Ik houd niet van verstrooiing. Ik zoek een object om het te volgen. (…) Niets kan me ervan afleiden.”[7]

Michaux merkt op dat hij een foto met ‘schitterende optische beweegbaarheid’ kan waarnemen. Hij beschrijft zijn ‘stereovisie’ van een foto, waardoor hij een foto beter kan doorgronden. Hetzelfde zegt hij over zijn “stereo-auditie” van geluiden.

Veel cannabisgebruikers melden een versterkte stereovisie, bijvoorbeeld een anonieme planetaire geoloog uit een verzameling anekdotes van marihuanagebruikers samengesteld door Lester Grinspoon. De wetenschapper zegt dat planetaire geologen werken met twee foto’s, door satellieten gemaakt van een planetair landschap, elk uit een iets andere hoek. Meestal heb je een apparaat zoals een stereokijker nodig om diepte in de beide foto’s te kunnen zien:

“Maar toen we op een avond puur voor ons plezier extra krachtige marihuana hadden gerookt en ik voor de lol een paar stereofoto’s bekeek die nog in de kamer lagen, zag ik de twee foto’s plotseling als één driedimensionaal beeld. Het voelde als een godsgeschenk.”[8]

Henri Michaux, cannabis: Een vroege stereofoto waarmee de illusie van diepte ontstaat bij gebruik van een stereokijker.
Een vroege stereofoto waarmee de illusie van diepte ontstaat bij gebruik van een stereokijker.

Veranderde lichaamsperceptie en het vliegende tapijt

Michaux spreekt ook van een drastische verandering in zijn perceptie van zijn eigen lichaam. Gebruikers zeggen vaak dat hun lichamelijke waarnemingen tijdens een high intenser zijn. Bij zeer hoge doses zeggen gebruikers dat ze vervorming van hun lichaam waarnemen (bijvoorbeeld het gevoel dat een van hun benen 3 meter lang is) of hun lichaam ‘volledig kwijtraken’. Dit wordt ook beschreven door Michaux:

“Toen wist ik nog niet dat het gevoel dat je zweeft, gewichtsloos te zijn, een van de kenmerken van hasj is. Het vliegende tapijt is niet zomaar een verhaal, maar een realiteit uit de oude Perzische en Arabische wereld, waar mensen eeuwenlang onder invloed van Indische hennep door de lucht zweefden.” [9]

 

Henri Michaux, cannabis: Vliegend tapijt
Vliegend tapijt

 

[1] Citaat uit Douglas McGill, “Henri Michaux, Poet and Artist”.

[2] In zijn boek Approaches to Drugs and Intoxication (1970) introduceerde de Duitse auteur Ernst Jünger de term ‘psychonaut‘ voor iemand die de innerlijke regionen van zijn bewustzijn verkent met behulp van bewustzijnsveranderende substanties.

[3] Een overzicht van een aantal mogelijke cognitieve intensiveringen tijdens een high kun je vinden in mijn essay “De tien nuttigste geestverruimende effecten van cannabis-highs

[4] Henri Michaux, Miserable Miracle, Lycaeum, in het Engels vertaald door Louise Varese 1963, hoofdstuk 4, Indian Hemp.

[5] Ibid.

[6] Ibid.

[7] Ibid.

[8] Anoniem, “Cannabis and Planetary Surfaces“, in: Lester Grinspoon (ed.) (2016).

[9] Henri Michaux, “Miserable Miracle“, hoofdstuk 4, Indian Hemp.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?