Vipers, muggles en de ontwikkeling van jazz, deel II

Hoe kan een high het spel van een jazzmuzikant positief beïnvloeden? Het effect dat in antwoord hierop het vaakst genoemd wordt, is de veranderde tijdwaarneming tijdens een high. Dr. James Munch, farmacoloog en in de jaren dertig en veertig bondgenoot van Harry J. Anslinger, de drugsbestrijder en beruchte marihuanaverbieder, beweerde veel absurde dingen over de zogenaamde verschrikkelijke effecten van marihuana.


Ik zing een lied nooit twee keer op dezelfde manier”

Billie Holiday (1915 – 1959)

Bij jazz gaat het erom je op het nu te concentreren”

Herbie Hancock

Hoe kan een high het spel van een jazzmuzikant positief beïnvloeden? Het effect dat in antwoord hierop het vaakst genoemd wordt, is de veranderde tijdwaarneming tijdens een high. Dr. James Munch, farmacoloog en in de jaren dertig en veertig bondgenoot van Harry J. Anslinger, de drugsbestrijder en beruchte marihuanaverbieder, beweerde veel absurde dingen over de zogenaamde verschrikkelijke effecten van marihuana. Jaren later bracht hij dit punt echter glashelder onder woorden, toen hij het volgende zei over muzikanten die marihuana gebruiken:

“(…) wat hen betreft was het belangrijkste effect dat ze de tijd langzamer waarnemen, waardoor ze meer voorslagen in hun muziek kwijt konden dan wanneer ze gewoon de bladmuziek volgden. (…) als je marihuana gebruikt, voeg je zo ongeveer twee keer zoveel muziek tussen de eerste en tweede noot in. Hier zijn jazzmuzikanten groot mee geworden.”[1]

Hyperfocus, versnelde gedachtegang en een veranderde tijdswaarneming

De opmerking van Munch over de veranderde tijdswaarneming en de rol ervan in de jazz is belangrijk. Het is echter slechts een van verscheidene zeer belangrijke effecten van marihuana die voor een jazzmuzikant een positieve bijdrage kunnen leveren.

Een van de basiseffecten van marihuana is de sterke aandachtsfocus. Mezzrow herinnerde zich hoe hij tijdens zijn eerste high deze hyperfocus van zijn gehoor ervoer:

“Als eerste merkte ik dat ik mijn saxofoon hoorde alsof hij in mijn hoofd zat, terwijl ik de band achter me niet echt meer hoorde, hoewel ik wist dat ze er waren. Alle andere instrumenten klonken alsof ze ver weg waren. (…)”. [2]

Mezz Mezzrow, 1899 - 1972
Mezz Mezzrow, 1899 – 1972

Dankzij deze hyperfocus kan hij zich beter concentreren op het rechtstreekse gevoel van zijn instrument, waardoor hij dit beter onder controle heeft:

“Daarna voelde ik het riet veel duidelijker tegen mijn lippen trillen (…) Ik merkte dat ik veel beter legato speelde en precies het juiste gevoel in de frase stopte.” [3]

Tijdens een high kan door deze versterkte aandachtsfocus niet alleen datgene waarop de aandacht gericht wordt, meer analytisch waargenomen worden, het kan ook tot een versnelde gedachtegang leiden. Dit is een ander effect dat vaak door marihuanagebruikers wordt beschreven en waarschijnlijk te maken heeft met de hierboven genoemde verlengde tijdswaarneming..[4]

In zijn rapport uit 1938, getiteld “Marihuana, America’s New Drug Problem” (Marihuana, het nieuwe drugsprobleem van Amerika), verklaart Walton:

“De uitvergroting van de tijdswaarneming is waarschijnlijk een van de meest opvallende effecten. Het heeft waarschijnlijk te maken met de ideeën en indrukken die elkaar in hoog tempo opvolgen en het bewustzijn kruisen.”[5]

De versnelling van denkprocessen wordt soms als een stroom associatief verbonden gedachten, herinneringen of fantasieën ervaren, wat ook afhangt van welke dosis is ingenomen. Het is duidelijk dat wanneer de mentale processen versneld worden terwijl de aandacht zich vernauwt, dit een muzikant kan helpen om een geïmproviseerde solo sneller te spelen of de speelsnelheid van anderen bij te houden. Als we beter willen begrijpen wat er tijdens zo’n versnelde gedachtegang gedurende een high gebeurt, moeten we enkele andere verwante effecten van marihuana bekijken.

Verstoring van het kortetermijngeheugen en verbeterde patroonherkenning en verbeeldingskracht

Omdat de geest van een marihuanagebruiker uitzonderlijk sterk op het heden of de huidige gedachten gericht is, vergeet de gebruiker soms het begin van een gedachtegang of het oorspronkelijke ‘kader’ van het gesprek. Dit heeft vaak een “waar hadden we het ook alweer over?”-moment tot gevolg, omdat hij de draad kwijt is. Dit wordt in de wetenschappelijke literatuur over marihuana vaak alleen negatief beschreven als “verstoring van het kortetermijngeheugen”, maar het kan ook een positief aspect hebben.[6] Waar een onervaren gebruiker gedesoriënteerd raakt, vooral als hij een hoge dosis neemt, kan een ervaren gebruiker die marihuana van goede kwaliteit gebruikt, wel de draad vasthouden, maar het gevoel hebben dat zijn gedachtegang minder door het oorspronkelijke onderwerp of kader wordt beperkt en ook minder wordt beperkt door het doel waar zijn gedachtegang heen had moeten gaan. Hierdoor kan een gedachtegang of stroom fantasieën vrijer tussen zeer uiteenlopende associaties heen en weer ‘springen’.

Veel marihuanagebruikers hebben ook gemeld dat ze tijdens een high beter nieuwe patronen konden ontwaren. Ze vonden nieuwe overeenkomsten tussen verschillende patronen. Bij het spelen van muziek kan door dit effect vervolgens snel op bekende muzikale thema’s geïmproviseerd worden, waardoor de thema’s losjes met nieuwe patronen en ideeën in verband worden gebracht of nieuwe verbindingen of overgangen tussen muzikale thema’s ontstaan. Dit leidt tot een subjectief gevoel van een snelle en moeiteloze stroom ideeën.

Marihuanagebruikers hebben ook gemeld dat een high hun beeldend vermogen op visueel, auditief, smaak- en andere gebieden verbetert, wat zeer belangrijk is om nieuwe ideeën op te doen. Het behoeft geen uitleg wat het belang van een verbeterd auditief beeldend vermogen is voor een muzikant die tijdens een optreden een nieuwe improvisatie bedenkt of voor een componist die aan een nieuw nummer werkt.

Tijdens de eerste high van Mezzrow leidden de met elkaar samenhangende effecten van een versnelde gedachtegang, een versterkte aandachtsfocus, een verbeterd vermogen tot patroonherkenning en een vergrote verbeeldingskracht tot een knallende performance:

“Alle noten kwamen eenvoudig uit mijn sax alsof ze al bedacht, ingevet en in de klankbeker waren gestopt, en ik alleen nog maar een beetje hoefde te blazen om ze eruit te krijgen, de een na de ander. Ik miste er niet een, ik zat steeds in het ritme en dat alles zonder ook maar enige inspanning. De frasen leken een logisch verloop te hebben en ik bleef bij de hoofdmelodie zonder ooit plotseling van koers te veranderen. Ik had het gevoel dat ik jaren door kon spelen zonder dat ik zonder ideeën en energie zou komen te zitten.”

De swing (dans)
De swing (dans)

Het lustopwekkende effect van marihuana

Mezzrow noemt nog een andere manier waarop marihuana de jazz beïnvloedde:

“Wij vipers kwamen erachter dat we een hoop dingen gemeen hadden: (…) we besloten allemaal dat de muta ook lustopwekkende eigenschappen had, wat ons niet afschrok.”[7]

Velen hebben de bovenstaande citaten van Mezzrow genoemd om de invloed van marihuana op jazz toe te lichten, maar ze vermelden nooit dat zijn highavontuur op het podium in een extatische groepservaring eindigt, zoals tientallen jaren later bij Beatles-concerten:

“De mensen gingen helemaal los bij de subtiele veranderingen in ons spel. (…) er hing een soort knetterende energie in de lucht en ze gingen er allemaal van gloeien en springen. (…) het leek alsof alle mensen op de dansvloer tot een massieve, gebiologeerde massa waren samengesmolten, (…) die gehypnotiseerd naar de band opkeek en meedeinde (…). Een entertainer (…) gooide zichzelf heen en weer als een slang met een epileptische aanval. Het ritme had deze vrouw in zijn greep. (…) wat ze met (…) haar lichaam deed, kan niet in gemengd gezelschap besproken worden. “Doe dat niet!” schreeuwde ze. “Doe me dat niet aan!”[8]

Dit bedoelde Duke Ellington waarschijnlijk toen hij het volgende over jazz zei:

“Je kunt wel zeggen dat jazz altijd het soort man is geweest waarvan je niet zou willen dat je dochter ermee omgaat.”

(Wordt vervolgd in deel III)

 

 

[1]   Larry ‘Ratso’ Sloman (1998) Reefer Madness. The History of Marijuana in America, blz. 146-147.

[2]   Mezz Mezzrow (1946/1990), Really the Blues, Souvenir Press, Londen, blz. 72.

[3]   Ibid.

[4]   Zie Sebastian Marincolo (2010), High. Insights on Marijuana, hoofdstuk 6, “Intensified Imagination, Mindracing, and Time Perception Distortions”, Dog Ear Publishing, Indiana.

[5]   Walton, R.P. (1938), Marijuana. America’s New Drug Problem, Philadelphia, Lippincott, S.105.

[6]   Vergelijk Andrew Weil (2004) The Natural Mind: A New Way of Looking

     at Drugs and the Higher Consciousness. Houghton Mifflin, Boston.

[7]   Mezz Mezzrow (1946/1990), Really the Blues, Souvenir Press, Londen, blz. 93.

[8]   Ibid., blz. 73.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?