Vipers, muggles en de ontwikkeling van jazz, deel I

De geschiedenis van de vroege jazz en het gebruik van marihuana zijn zonder twijfel nauw met elkaar verweven. Aan het begin van de twintigste eeuw speelden zwarte jazzmuzikanten in de bordelen in Storyville, de rosse buurt van New Orleans. Ze rookten gage, tea, muggles, muta en Mary Jane en noemden zichzelf al snel vipers.


 “I’m the king of everything
Got to get high before I sing
Sky is high, ever’body’s high
If you’re a viper…”

‘Viper’s Drag’ (1934) door Fats Waller

De geschiedenis van de vroege jazz en het gebruik van marihuana zijn zonder twijfel nauw met elkaar verweven. Aan het begin van de twintigste eeuw speelden zwarte jazzmuzikanten in de bordelen in Storyville, de rosse buurt van New Orleans. Ze rookten gage, tea, muggles, muta en Mary Jane en noemden zichzelf al snel vipers, naar verluidt vanwege het gesis bij een snelle haal aan een reefer (joint). Omdat ze tot diep in de nacht werkten, rookten ze liever marihuana dan dat ze alcohol dronken. Hierdoor konden ze met gevoel blijven spelen en werd hun verbeeldingskracht aangewakkerd zonder dat het ze een kater gaf. Louis Armstrong, die vanaf zijn jeugd in New Orleans zelf een trotse viper was, herinnerde zich later:

“Ten eerste is het duizend keer beter dan whiskey… Het helpt: het is een vriend, een lekkere, goedkope dronkenschap als je het zo wil noemen… Goed, heel goed tegen astma, het ontspant je zenuwen…”[1]

“We beschouwden wiet altijd als een soort medicijn, een goedkope dronkenschap en met veel betere gedachten dan een dronkenschap vol van alcohol.”[2]

Louis Armstrong, 1901-1971
Armstrong hield zoveel van marihuana dat hij zei dat een vervolg op zijn biografie waarschijnlijk “alleen maar over gage” zou gaan. 

Tegelijk met de jazz verspreidde het marihuanagebruik zich naar de grotere steden, zoals Chicago, Detroit en New York. Tijdens de drooglegging rond 1930, toen marihuana nog legaal was, had alleen New York al rond de vijfhonderd tea pads (een soort coffeeshops), waar joints voor ongeveer twintig cent werden verkocht. Viperliedjes werden populair in de jazzwereld, waaronder “Muggles” van Louis Armstrong, “Sweet Marijuana Brown” van Benny Goodman, “Viper Mad” van Sydney Bechet, “That Funny Reefer Man” van Cab Calloway, “Viper’s Drag” van Fats Waller en “Gimme a Pigfoot” van Bessie Smith.

De vele invloeden van de marihuanahigh op de jazz

Hoe groot was de invloed van marihuana op de vroege ontwikkeling van de jazz? Veel historici zien een duidelijk verband, maar onderschatten gewoonlijk de vergaande invloed van de marihuanahigh op de ontwikkeling van de jazz. Dit is om ten minste twee redenen. Ten eerste onderschatten ze de complexiteit van de marihuanahigh en de daarmee verbonden vele positieve toepassingen door muzikanten. Daarnaast had de marihuanahigh niet alleen invloed op het individuele spel. De high speelde een enorm belangrijke rol bij de ontwikkeling van de nieuwe rebelse subcultuur waarvan jazz een uiting was. Laten we deze laatste bewering als eerste onder de loep nemen.

Marihuana en de ‘vipercultuur’

In de jaren twintig en dertig had de zwarte bevolking het bijzonder zwaar en dit gold in nog hogere mate voor de zwarte muzikanten die naar de grotere steden trokken om een carrière te beginnen. In zijn autobiografie “Really the Blues” vertelt Milton ‘Mezz’ Mezzrow:

“(…) het kwam vaak voor dat een man die naar de stad verhuisde, geen eten had, tenzij zijn vrouw bij andere mannen geld verdiende. Maar deze mensen deden hier niet vervelend over. Veel mannen bleven van hun vrouw houden en zaten voor haar deur totdat ze hem binnen kon laten (…)”[3]

De Ku Klux Klan had vier tot vijf miljoen leden. Zwarte muzikanten werden voortdurend vernederd door rassenscheiding en onderdrukking en velen van hen maakten enorm traumatiserende dingen mee. De buurman van Billie Holiday probeerde haar op haar elfde te verkrachten en op haar veertiende moest ze in Harlem als kinderprostituee werken voor 5 dollar per klant. Billie Holiday gebruikte al voordat ze een tiener was regelmatig marihuana. We weten nu dat marihuana zeer goed medicinaal kan worden toegepast om een posttraumatische stressstoornis, angsten en depressie te behandelen. Waarschijnlijk heeft marihuana vele muzikanten geholpen om beter met verdriet, trauma’s, angsten en cultureel opgelegde geremdheid om te gaan.

Ku Klux Klan
Ku Klux Klan

De muzikale traditie van de blues heeft de zwarte bevolking altijd geholpen om hun vijandige levensomstandigheden te aanvaarden. De muziek gaf uiting aan het verdriet van velen, maar zorgde daarnaast ook voor ruimte om weer kracht, vertrouwen en vreugde op te doen. Zoals Milton Mezzrow zei:

“Van die blues uit het zuiden heb ik één ding geleerd: als je bij een goede kerel een beetje van zijn last wegneemt, gaat zijn lied dansen van vreugde.”[4]

Marihuana neemt nog meer van de last weg. Veel marihuanagebruikers hebben een uitgebreide beschrijving gegeven van wat ik het ‘zeneffect’ van marihuana noem: tijdens zijn high heeft de gebruiker een sterke aandachtsfocus, waarbij hij zich meestal met het heden bezighoudt, zonder zich bijzonder druk te maken over problemen in verleden of toekomst. Daarnaast geven sommige marihuanasoorten een euforisch gevoel tijdens de high. Louis Armstrong zei hierover:

“Man, je gaat je er goed van voelen. Je ontspant erdoor, je vergeet alle slechte dingen die een zwarte meemaakt. Je voelt je gewild en als je met een andere wietroker samen bent, krijg je een speciaal gevoel van verwantschap.”

De ‘speciale verwantschap’ die Armstrong noemt, voegt nog een belangrijk aspect aan het geheel toe. Als we aan het hippietijdperk denken, beschouwen we het meestal als een feit dat een gebruiker door een marihuanahigh liefdevoller en empathischer werd. We vergeten vaak dat de high een vergelijkbaar effect had op veel muzikanten en hun publiek in het swingtijdperk van de jaren twintig, die de weg vrijmaakten voor de beatgeneratie van de jaren zestig. Louis Armstrong schreef later:

“Een van de redenen dat we wiet, zoals jullie het tegenwoordig allemaal noemen, zo waardeerden, was de warmte die het altijd bij de ander veroorzaakte, vooral bij degenen die een flinke joint van die shuzzit of gage opstaken (…).”[5]

Het empathische effect van marihuana bevorderde de sociale cohesie tussen de vipers:

“We zaten op een ander niveau, in een andere wereld vergeleken met de muzikanten die flessenbaby’s waren, (…) we wilden dat de dingen makkelijk en ontspannen waren, relaxt en mild (…) hun muziek werd hard en onaangenaam, in plaats van natuurlijk, zacht en vol gevoel (…)”[6]

Het empathische effect van marihuana bevorderde waarschijnlijk ook de democratisering van de muziek, die een zeer belangrijke rol speelde bij de vroege ontwikkeling van de jazz. Intense empathie werkt egaliserend. De rangorde wordt minder belangrijk en een solo is niet meer alleen aan een zanger of een traditioneel solo-instrument als de gitaar of saxofoon voorbehouden. Zoals Herbie Hancock later zei: “Het sluit niet buiten, maar omarmt, en daar draait het bij jazz nu juist om.”

Rassenscheiding en vooroordelen worden gemakkelijker overwonnen. De joodse Mezz Mezzrow, de blanke viper die erom bekend stond mezzroles (joints) van goede kwaliteit aan andere muzikanten te verkopen, noemde zichzelf zwart uit sympathie voor de zwarte manier van leven en muziek.

Kortom, verschillende psychologische effecten van marihuana speelden een positieve rol bij de ontwikkeling van de vroege jazzcultuur. In deel II van dit artikel bekijken we hoe individuele muzikanten deze en andere geestverruimende effecten van de marihuanahigh gebruikten om hun spel te verbeteren.

[1]   Louis Armstrong, In His Own Words, Selected Writings, Oxford University Press 1999, blz. 114.

[2]   Max Jones en John Clifton Little (1988) Louis. The Louis Armstrong Story 1900-1971, DaCapo Press.

[3]    Mezz Mezzrow (1946/1990), Really the Blues, Souvenir Press, Londen, blz. 94.

[4]    Ibid.

[5]   Max Jones en John Clifton Little (1988) Louis. The Louis Armstrong Story 1900-1971, DaCapo Press.

[6]   Mezz Mezzrow (1946/1990), Really the Blues, Souvenir Press, Londen, blz. 94.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More
Read More