Wat hasj met Walter Benjamin deed, deel II

Benjamin zelf merkte hoe hij tijdens zijn high veel gevoeliger werd: "(j)e wordt zo gevoelig: je vreest dat een vel papier kapot gaat als er een schaduw op valt" en hoe zijn gevoel voor tijd en ruimte veranderde: “De grip van tijd en ruimte op de hasjeter begint nu voelbaar te worden; en die is koninklijk zoals welbekend is. Versailles is niet groot genoeg voor iemand die hasj gegeten heeft en de eeuwigheid duurt niet te lang.”


Lang vervlogen herinneringen, gezichten en Rembrandt

In zijn essay “Hashish in Marseilles”1 citeert Benjamin zijn vrienden Joël en Fränkel, die verschillende effecten van een hasj-high observeerden en beschreven, waaronder versterkt episodisch geheugen, meer heldere inzichten, veranderde ruimteperceptie, de intensivering van kleurperceptie en ook verstoringen van het kortetermijngeheugen:

Beelden, reeksen van beelden en lang vervlogen herinneringen komen weer boven en hele scenario’s en situaties worden weer actueel (…) hij (de mens) ervaart dingen die dicht bij inzichten en openbaringen liggen (…) de kamer kan langer gaan lijken (…) kleuren worden helderder en stralender; (…) gedachtengangen worden moeilijk te volgen omdat je alsmaar vergeet waar je net aan dacht.”2

Benjamin zelf merkte hoe hij tijdens zijn high veel gevoeliger werd: “(j)e wordt zo gevoelig: je vreest dat een vel papier kapot gaat als er een schaduw op valt” en hoe zijn gevoel voor tijd en ruimte veranderde: “De grip van tijd en ruimte op de hasjeter begint nu voelbaar te worden; en die is koninklijk zoals welbekend is. Versailles is niet groot genoeg voor iemand die hasj gegeten heeft en de eeuwigheid duurt niet te lang.”3

Het viel hem ook op dat hij tijdens zijn hasj-high heel sterk op gezichten was gefocust.

Het (hasj) maakte me tot een gelaatkundige, of in elk geval tot een observator van gezichten en ik ervoer iets volkomen unieks: ik raakte gefixeerd op de gezichten om mij heen, waarvan enkele opmerkelijk rauw en lelijk waren.”4

800px-Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_(Dutch_-_St._Bartholomew_-_Google_Art_Project
“Rembrandt die de heilige Bartholomeus schildert”, 1661

Deze geestverruiming, schreef Benjamin, gaf hem een veel diepzinniger inzicht in kunst: “Plotseling begreep ik hoe schilders – is dit Rembrandt en vele anderen ook niet overkomen? – lelijkheid als een vat van schoonheid zagen, of beter nog, als een schatbewaarder van schoonheid, als opengescheurde bergen met daarin besloten al het goud der schoonheid, schoonheid die oprijst uit de rimpels, blikken en gezichtsuitdrukkingen.”5

Deze observaties zijn niet alleen opmerkelijk omdat ze aangeven dat Benjamin onder invloed van hasj tot inzichten kwam die hij later als kunstcriticus zou gebruiken. Ze zijn ook interessant tegen de achtergrond van talloze andere verslagen van marihuanagebruikers die vertellen hoe marihuana hen helpt meer empathisch te zijn en daar vormt het vermogen om gezichtsuitdrukkingen te lezen en te begrijpen natuurlijk onderdeel van. Veel marihuana- en hasjgebruikers hebben opgemerkt dat zij tijdens een high andere mensen, muziek of kunst waar ze normaal niet veel mee hadden, beter kunnen begrijpen. In een verslag over een hasjexperiment schreef Benjamin ook:

Heb het gevoel dat ik Poe nu veel beter begrijp. De poorten naar de wereld van het groteske lijken zich te openen. (…)” 6

Hyperfocussen, humor en pâté de Lyon

Benjamin’s sterke aandachtsfocus op gezichten in een van zijn hasjexperimenten is slechts één van de “hyperfocus”-effecten waarvan hij verslag deed. Ik heb in mijn boek High. Insights on Marijuana7 aangevoerd dat het hyperfocussen van de aandacht een van de basiseffecten van de cannabis-high is.

perf6.000x9.000.indd
“High. Insights on Marijuana”, 2010

Hyperfocus kan door ervaren cannabisgebruikers voor allerlei doeleinden gebruikt worden: om zich beter te concentreren op een creatief doel, om een schilderij of de natuur dieper te doorgronden, om meer details te zien, kleuren of stijlen te onderscheiden, of om zich beter te concentreren op de tekst van een liedje waar ze naar luisteren. Later in zijn essay noemt Benjamin een andere observatie die zijn hyperfocus mogelijk maakte: “Er waren momenten dat de intensiteit van akoestische indrukken al het andere wegdrukte.”8 Tijdens zijn high hielp deze hoge aandachtsfocus hem begrijpen hoe sterk het dialect was dat hij in de gesprekken om hem heen hoorde: “Het vreemdste van dit geluid dat uit de stemmen oprees, was dat het inderdaad precies als een dialect klonk. In zekere zin spraken de Marseillanen voor mij niet goed genoeg Frans.”9

Benjamin merkte ook dat hij tijdens zijn high een heerlijke geïnspireerde humor ervoer – en hij bewijst dat met onder invloed geschreven stukken in zijn verslagen die zo uit het hoofd van comedy-genie Groucho Marx hadden kunnen komen: “Als Freud God’s schepping zou psychoanalyseren, zouden de fjorden er niet best afkomen.”10

Een andere grappige ervaring tijdens een high ging over pâté de Lyon (eendenleverpastei uit Lyon):

Leeuwenpastei (pâté de lion – vert.), grapte ik bij mezelf, toen het bord voor me op tafel stond en toen dacht ik met afschuw: dit konijnen- of kippenpasteitje of wat het ook moge zijn. Ik had honger als een leeuw, dus leek het heel toepasselijk om mijn honger met een leeuw te stillen.”11

Dit mag flauw lijken, maar Benjamin’s observatie over zijn grappige associatie is ook interessant. In normale omstandigheden zouden wij er niet opkomen dat “Lyon” of “pâté de Lyon” iets met leeuwen te maken heeft. De associatie Lyon-lion ligt misschien wat voor de hand, maar meestal gebruiken wij allerlei uitdrukkingen en namen in onze vocabulaire zonder te denken over hun betekenis of metaforische inhoud. Namen en uitdrukkingen worden in het dagelijks gebruik meestal “ondoorzichtig” voor ons.

Benjamin’s overpeinzingen tijdens zijn high over de associaties bij de term pâté de Lyon lijken gewoon grappig, onzinnig, en weinig relevant – maar het is duidelijk dat het proces van dit soort verandering van taalperceptie tijdens een high in het algemeen denkers kan helpen een dieper inzicht in taal te krijgen en interessante associaties op te wekken aan de hand van de onderliggende metaforische inhoud.

Samenvatting

Een korte samenvatting van het voorafgaande: Benjamin en zijn vrienden ervoeren en beschreven tijdens een cannabis-high veel van de cognitieve perceptieversterkingen die ik in mijn boeken en essays bestudeerd en besproken heb. We vinden prachtige beschrijvingen van het effect van het hyperfocussen van de aandacht, van een versterkt episodisch geheugen, van veranderingen in de perceptie van ruimte en tijd, van meer heldere inzichten en verbeterde patroonherkenning (bijvoorbeeld nieuwe patronen zien in gezichten of in kunst) om er slechts een paar te noemen. Hoewel Benjamin’s verslagen vaak moeilijk leesbaar en doorspekt zijn van poëtische taalgebruik, is er duidelijk veel te vinden als je geïnteresseerd bent in hoe cannabis het cognitieve proces beïnvloedt. Benjamin’s karakteriseringen tonen aan dat zijn ervaringen zeker niet gedekt wordt door zijn vroege uitspraak “(…) je gedachten volgen dezelfde paden als anders, maar het lijkt alsof ze bezaaid zijn met rozen”.

Ik heb er ook op gewezen dat zijn hasjexperimenten niet alleen inzichten in de effecten van hasj opleverden, maar dat ze ook van blijvende invloed waren op zijn gedachten over en perceptie van kunst. In het volgende essay zal ik laten zien hoe diep Benjamin’s begrip van de marihuana-high was – hoe diepzinnig sommige van zijn uitspraken in het licht van mijn onderzoek zijn – en hoezeer deze ervaringen tijdens een high een van de invloedrijkste denkers van het modernisme hebben beïnvloed.

Bronnen:

  1. In: 1 Walter Benjamin (1927/1972), “Über Haschisch”, Suhrkamp Verlag, Frankfurt, p.68.
  2. Ibid, p. 45.
  3. Ibid, p. 46.
  4. Ibid, p. 48.
  5. Ibid, p. 48.
  6. Ibid., “Hauptzüge der ersten Haschisch Impression”, p. 66.
  7. Sebastian Marincolo (2010) High. Insights on Marijuana, Dog Ear Publishing, Indianapolis 2010.
  8. Walter Benjamin (1927/1972), “Über Haschisch”, Suhrkamp Verlag, Frankfurt, p.68.
  9. Walter Benjamin (1972), „Über Haschisch“, Suhrkamp Verlag, Frankfurt, p. 54.
  10. Walter Benjamin (1972), „Über Haschisch“, Suhrkamp Verlag, Frankfurt, p. 120.
  11. Walter Benjamin (1972), „Über Haschisch“, Suhrkamp Verlag, Frankfurt, p. 49.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More