by Miranda on 14/04/2015 | Consumptie Cultureel

Van Popeye tot de superhelden: Cannabis en andere middelen – Deel 1

Vanaf het ontstaan van het stripverhaal aan het eind van de 19de eeuw heeft het zich voortdurend ontwikkeld. Rond 1890 wordt het stripverhaal populair in de Verenigde Staten, na een lange traditie van verhalende en verbeeldende kunst in Europa en een enorme ontwikkeling van de illustratiekunst. De hybride mix van tekst en beeld krijgt de naam 'comic'.


Vanaf het moment dat ze in de Verenigde Staten werden uitgegeven, groeiden stripverhalen uit tot een populair medium in alle lagen van de bevolking, ongeacht leeftijd of afkomst. (ldjpg)
Vanaf het moment dat ze in de Verenigde Staten werden uitgegeven, groeiden stripverhalen uit tot een populair medium in alle lagen van de bevolking, ongeacht leeftijd of afkomst. (ldjpg)

Vanaf het ontstaan van het stripverhaal aan het eind van de 19de eeuw heeft het zich voortdurend ontwikkeld. Rond 1890 wordt het stripverhaal populair in de Verenigde Staten, na een lange traditie van verhalende en verbeeldende kunst in Europa en een enorme ontwikkeling van de illustratiekunst. De hybride mix van tekst en beeld krijgt de naam ‘comic’, omdat deze beeldplaatjes of -verhaaltjes aanvankelijk komisch van aard waren. Door de jaren heen heeft het stripverhaal verschillende vormen aangenomen: humoristische strips, strips voor kinderen, maatschappijkritische strips en vele andere vormen, zoals animatiefilms, de undergroundstrip uit de jaren 60, en uiteraard de stripboeken met superhelden in de hoofdrol.

Vanaf het moment dat ze in de Verenigde Staten werden uitgegeven, groeiden stripverhalen uit tot een populair medium in alle lagen van de bevolking, ongeacht leeftijd of afkomst. De strip werd zo een vehikel voor ideologieën en zette daardoor veel kwaad bloed bij de heersende klassen. Die vonden strips een destabiliserend, subversief en zelfs onvaderlandslievend element dat ongehinderd binnen handbereik van de allerkleinsten en de minderbedeelden binnen de samenleving was gekomen. Binnen de kortste keren werden er beperkende maatregelen genomen, wat op zijn beurt leidde tot sociaal-politieke weerstand.

De striptekenkunst is veel complexer dan op het eerste gezicht lijkt en haar geschiedenis en ontwikkeling laten dat ook zien. Wat begon als een simpele komische strip in een zondagsbijlage groeide uit tot een kunstzinnig en verhalend expressiemiddel, dat binnen alle mogelijke genres past en een eindeloos aantal thema’s uitbeeldt. Er ontsnapte niets aan de kritische blik van de makers, onvervalste kroniekschrijvers van niet alleen het maatschappelijke en politieke momentum van hun tijd, maar ook de dagelijkse realiteit. Humor, drama, religie, geweld, seks, politiek en, uiteraard, drugs.

Zowel legale als illegale drugs komen in een groot aantal stripverhalen aan bod (cabrera.photo)
Zowel legale als illegale drugs komen in een groot aantal stripverhalen aan bod (cabrera.photo)

Hiermee bedoelen we niet alleen de legale middelen zoals alcohol en tabak, maar ook illegale middelen zoals cannabis, psychoactieve en psychotrope middelen, opiaten en later de synthetische designer drugs zoals methamfetamine. Al deze middelen komen al dan niet openlijk of bedekt aan bod in een grote verscheidenheid aan verhalen. In de loop van de ontwikkeling van het stripverhaal worden ze op natuurlijke wijze gekoppeld aan de stripfiguren, als weerspiegeling van onze eigen historische, maatschappelijk en culturele  werkelijkheid op het moment van publicatie. Zelfs politici, lobbyisten en belangengroepen hebben zich van stripverhalen bediend als middel om drugsgebruik te bestrijden en het gebruik ervan in de samenleving op negatieve wijze te beïnvloeden.

Een analyse van een aantal bekende historische stripfiguren geeft een overzicht van de maatschappelijke en politieke realiteit van onze meest recente geschiedenis. Die laat de geleidelijk ingevoerde verboden zien die, voornamelijk  in de VS, werden gebruikt om aanbod, vraag en gebruik van als drugs bekend staande middelen aan banden te leggen of uit te bannen.

POPEYE DE ZEEMAN

Popeye teelde ook binnenshuis (Felix Nine)
Popeye teelde ook binnenshuis (Felix Nine)

Popeye verschijnt voor het eerst als centrale figuur in een komische strip in 1929. Hij werd oorspronkelijk bedacht door Elzie Crisler Segar en werd daarna in verschillende formaten onder handen genomen door wisselende schrijvers en tekenaars. Vanaf het moment van zijn schepping is Popeye de Zeeman een van ’s werelds bekendste en populairste stripfiguren. De originele strip was veel complexer dan de korte animatiefilms. Segar introduceerde wonderbaarlijke en merkwaardige personages in de wereld van Popeye, en zijn stripverhalen bevatten veel humor voor volwassenen. Popeye praat op een eigenaardige manier, heeft altijd een pijp bij zich, loopt krom en heeft gespierde onderarmen. Het gebruik van spinazie maakt hem bovenmenselijk sterk. Maar is het werkelijk spinazie waaraan Popeye zijn bovenmenselijke kracht dankt, of is het een metafoor voor een ander magisch kruid? De bewijzen zijn indirect, maar ze zijn er. Als we ze naast elkaar leggen, bieden ze ons een aantrekkelijk en overtuigend beeld – in ieder geval voor veel lezers – dat de spinazie die Popeye tot zich nam en hem zo sterk maakte, in werkelijkheid symbool stond voor marihuana.

Volgens een artikel van Dana Larsen, een Canadese activist en voorstander van legalisering van cannabis, stond in de twintiger en dertiger jaren van de 20ste eeuw de term spinazie in straattaal voor marihuana. In die tijd was in de clubs waar marihuana mocht worden gebruikt de jazzklassieker ‘The Spinach Song‘ te horen, waarin spinazie onmiskenbaar gebruikt werd als metafoor voor marihuana. Het lied werd opgenomen door de populaire jazzband Julia Lee and Her Boyfriends, samen met andere songs als ‘Sweet Marijuana‘. In een strip uit 1954 vertelt Popeye zijn neefjes over de geschiedenis van zijn voorvader Hercules, die witte knoflook inhaleert en spinazie eet om sterker te worden. Daaruit concludeert Larsen dat deze voedingsmiddelen symbool stonden voor respectievelijk cocaïne en marihuana. Hercules stopt uiteindelijk met witte knoflook om alleen nog maar spinazie te eten. Op veel beelden uit de jaren 60 rookt Popeye diverse malen zijn met spinazie gestopte pijp. Hoewel het aannemelijker is dat de bovenmenselijke kracht die Popeye uit spinazie haalt te maken heeft met cocabladeren, moeten we de vele beelden waarin Popeye spugend te zien is goed voor ogen houden. Helaas overleed de schepper van Popeye in 1938 aan leukemie. Het is niet onwaarschijnlijk dat hij door zijn ziekte bekend was met het gebruik van verdovende middelen.

Daar komt nog bij dat in de anti-marihuanapropaganda van die tijd luidkeels aan jongeren en hun ouders werd verkondigd hoe gevaarlijk het gebruik van marihuana was, en werd beschreven waar de bovenmenselijke kracht vandaan kwam. In de reportages in de media in het fameuze maar tegelijk zo treurige Reefer Madness-tijdperk werd van de daken geschreeuwd dat cannabisgebruikers uitzonderlijk sterk werden en bijna immuun waren voor kogels. Daardoor lijkt het logisch dat destijds de immense kracht van Popeye door het eten van spinazie gekoppeld werd aan marihuana.

Popeye rookte zijn favoriete plant in een waterpijp (Felix Nine)
Popeye rookte zijn favoriete plant in een waterpijp (Felix Nine)

Bovendien lag het voor de hand dat Popeye als zeeman bekend was met exotische kruiden uit verre oorden. Zeelieden hadden een groot aandeel in de introductie van marihuana in de Noord-Amerikaanse cultuur en in die van vele andere plaatsen in de wereld. Zij brachten immers het kruid van hun reizen mee. Hennep werd sowieso al eeuwenlang gebruikt voor het vervaardigen van zeilen, kabels, kaarten, kompasboeken, bijbels en natuurlijk als verf en lampolie voor de schepen.

Er zijn veel interpretaties van deze komische strip, die nogal kunnen afwijken van wat de makers ermee wilden zeggen, maar zij geven ons wel een perfect beeld van de iconische status die Popeye heeft verworven in bepaalde delen van de cannabisgemeenschap. Reden genoeg om hier nog een laatste van de vele verwijzingen naar cannabis te noemen, die opduikt in de stripverhalen en animatiefilms van de jaren 60: Popeye heeft een hond die ‘Birdseed’ (vogelzaad) heet. De schrijvers die destijds, in het tijdperk van de hippies, de hond zijn naam gaven, wisten ongetwijfeld dat cannabiszaad vooral als vogelvoer werd gebruikt voordat het werd verboden.

SUPERHELDEN EN SCHURKEN

Halverwege de jaren 30 komen er kleine bedrijfjes bij zoals All Star Comics, Action Comics en Detective Comics. De kwaliteit van de verhalen neemt toe en de schrijvers en tekenaars ontwikkelen een stijl die kenmerkend is voor wat nu de ‘Amerikaanse stijl’ wordt genoemd. Er worden steeds meer wetenschappelijke en detectiveverhalen uitgegeven, met aantrekkelijkere personages die over bovenmenselijke kwaliteiten beschikken en op weg gaan om de planeet of hun omgeving voor grote rampspoed te behoeden. Dit format, een soort avonturenroman, bereikte zijn hoogtepunt in de jaren 30 en 40 en is vanaf 1960 het populairste stripformat in Noord-Amerika. Deze strips verhalen van de lotgevallen en heldendaden van superhelden, heroïsche figuren met buitengewone of bovenmenselijke vaardigheden en kwaliteiten of goddelijke krachten en eigenschappen, en beschrijven de universums waarin deze personages wonen.

De komst van Superman in 1938 luidt het tijdperk in van de gemaskerde superheld, die over buitengewone krachten beschikt én een dubbelleven leidt. Het is het begin van een gouden eeuw voor deze expressievorm. De superheldenstrips groeiden uit tot een belangrijk genre in de tijd van de Grote Depressie, de wereldwijde economische crisis die voortduurde tot eind jaren 30/begin jaren 40, oftewel tot het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Superman luidt het tijdperk in van de gemaskerde superheld, die over buitengewone krachten beschikt én een dubbelleven leidt (PSC1121-GO)
Superman luidt het tijdperk in van de gemaskerde superheld, die over buitengewone krachten beschikt én een dubbelleven leidt (PSC1121-GO)

De sociaal-culturele context waarin elk van deze personages wordt opgevoerd, heeft oneindig veel te maken met hun persoonlijke geschiedenis en met de oorsprong van hun superkrachten (een term uit de popcultuur die de bovenmenselijke eigenschappen beschrijft die voor de verhalen zo kenmerkend zijn), of met die van hun vijanden en tegenstanders.

In de 19de eeuw arriveerden er aantal ‘nieuwe drugs’, waarvan morfine (1806), cocaïne (1860), heroïne (1883) en barbituraten (1903) de bekendste zijn, zoals Antonio Escohotado beschrijft in zijn fameuze boek ‘Historia General de las Drogas’ (beknopte geschiedenis van drugs). Destijds was het gebruik van kleine hoeveelheden van die middelen (waaronder marihuana) gebruikelijk, legaal en in veel gevallen alledaags. Aan het begin van de 20ste eeuw ontstaat in de Verenigde Staten echter een sterk moralistische beweging, die zich inzet voor maatschappelijke en wettelijke herzieningen gericht tegen verslavingen. Dit leidt uiteindelijk tot een wereldwijde kruistocht om drugs uit te bannen. Het drugsverbod krijgt in de Verenigde Staten gestalte in 1906, toen de Amerikaanse wetgevers een eerste drugswet aannamen, de Pure Food and Drug Act (Wet inzake de Puurheid van Voedingswaren en Drugs). Deze wet was bedoeld om controle te kunnen houden op de verkoop van cocaïne, omdat men zich daaraan steeds meer te buiten ging. Een paar jaar later werden de Wet inzake Uitsluiting van opium (1909) en de Harrison Narcotics Tax Act (1914) van kracht.

Deze veranderingen in de wetgeving leidden tot enorme prijsstijgingen van al deze middelen en werkten de illegale drugshandel in de hand. Vanaf 1930 startte het bedrijf Dupont een pr-campagne tegen hennep waarmee het slechts één doel voor ogen had: de cultuur en de teelt ervan zwartmaken en illegaal verklaren. Dit was uiteraard ook bedoeld om nylon, een sterke en elastische synthetische vezel die het bedrijf fabriceerde, in de textielsector te promoten en publiciteit te geven. Deze campagne bereikte gedeeltelijk zijn doel met de goedkeuring van de Marijuana Tax Act (Wet inzake Belasting op Marihuana) in 1937, waarmee cannabisgebruikers in de criminele sfeer werden geplaatst.

In het tweede en derde deel van dit artikel richten we ons op een aantal van de meest charismatische superhelden en schurken die vanaf de jaren 30 het licht zien en op de middelen die openlijk of bedekt in hun verhalen opduiken. Zo krijgen we een kroniek van onze eigen historische, maatschappelijke en culturele werkelijkheid op het moment van hun publicatie.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More
Read More
Read More
Read More