by Miranda on 08/05/2015 | Consumptie Cultureel

VAN POPEYE TOT DE SUPERHELDEN: MARIHUANA EN ANDERE MIDDELEN. DEEL II

In de Verenigde staten zijn stripverhalen vanaf de eerste uitgaven uitgegroeid tot een expressiemiddel en een vehikel voor ideologieën. Het genre zette daardoor veel kwaad bloed bij de heersende klassen die de strips een destabiliserend, subversief en zelfs onvaderlandslievend element vonden. Binnen de kortste keren werden er beperkende maatregelen genomen, wat op zijn beurt leidde tot sociaal-politieke weerstand. Een analyse van een aantal bekende historische stripfiguren, hun superkrachten en de verdovende middelen die in hun verhalen opduiken, geeft ons overzicht van de culturele, maatschappelijke en politieke realiteit van onze meest recente geschiedenis. Die laat de geleidelijk ingevoerde verboden zien die, voornamelijk in de VS, werden gebruikt om aanbod, vraag en gebruik van als drugs bekend staande middelen aan banden te leggen of uit te bannen.


In de Verenigde staten zijn stripverhalen vanaf de eerste uitgaven uitgegroeid tot een expressiemiddel en een vehikel voor ideologieën. Het genre zette daardoor veel kwaad bloed bij de heersende klassen die de strips een destabiliserend, subversief en zelfs onvaderlandslievend element vonden. Binnen de kortste keren werden er beperkende maatregelen genomen, wat op zijn beurt leidde tot sociaal-politieke weerstand.

Een analyse van een aantal bekende historische stripfiguren, hun superkrachten en de verdovende middelen die in hun verhalen opduiken, geeft ons overzicht van de culturele, maatschappelijke en politieke realiteit van onze meest recente geschiedenis. Die laat de geleidelijk ingevoerde verboden zien die, voornamelijk  in de VS, werden gebruikt om aanbod, vraag en gebruik van als drugs bekend staande middelen aan banden te leggen of uit te bannen.

SUPERMAN 

Laten we  nog eens teruggaan naar de superheld bij uitstek: Superman, die in 1938 het licht zag als creatie van de Noord-Amerikaanse schrijver Jerry Siegel en de Canadese kunstenaar Joe Shuster. Het personage Superman lijkt op een held uit de mythologische traditie, die in het tijdperk van Siegel en Shuster het kwaad wil keren en strijdt voor sociale rechtvaardigheid en tegen tirannie. De bovenmenselijke krachten van de zogenoemde ‘Man van Staal’ vinden hun oorsprong op de plek waar hij geboren is: de planeet Krypton. Wie kent niet de geschiedenis van Superman en hoe hij op de planeet Aarde terechtkwam? Ondanks zijn bovenmenselijke krachten, vergelijkbaar met die van mythologische helden, heeft Superman ook een achilleshiel. Hij is niet bestand tegen groen kryptoniet (1943), een mineraal van Krypton dat radioactief is geworden door dezelfde krachten die zijn planeet verwoestten. Door blootstelling aan kryptonietstraling verliest Superman zijn krachten, kan hij niet meer bewegen en ervaart hij hevige pijnen en misselijkheid. Langdurige blootstelling kan zelfs zijn dood tot gevolg hebben.

Door blootstelling aan groen kryptoniet verliest Superman zijn kracht; langdurige blootstelling kan tot de dood leiden (mordicai)
Door blootstelling aan groen kryptoniet verliest Superman zijn kracht; langdurige blootstelling kan tot de dood leiden (mordicai)

Terwijl de wetgeving zich in de jaren 30 richt op cocaïne en opium, breidt het drugsgebruik zich inmiddels uit tot aminen. Dit zijn middelen die het zenuwstelsel stimuleren, die veel actiever werken dan cocaïne en relatief veel goedkoper zijn. Ze verhogen niet alleen de weerstand, maar zorgen ook voor aanzienlijk betere mentale prestaties. Amfetamine, dexamfetamine of methamfetamine waren aminen die je eenvoudig bij de apotheek kon kopen, waar ze werden verkocht als middel tegen neusverkoudheid, duizeligheid, obesitas, depressie en bij een overdosis slaapmiddelen. Maar door het euforische effect van aminen, waren ze vooral het beste medicijn voor een depressief gemoed. Om die reden gingen duizenden soldaten grote hoeveelheden amfetaminen gebruiken om honger, slaap, misselijkheid en vermoeidheid te verdrijven. In datzelfde jaar 1938 kwam methamfetamine in de handel, in 1919 synthetisch vervaardigd in Japan onder de naam Methedrine. Amfetaminen of barbituraten waren medicamenten die zonder recept verkocht werden en die iedereen kon kopen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden ze aan beide zijden gebruikt om de troepen op te peppen. Het lijkt alsof de stof bestaat uit stukjes doorzichtig kristal en hoewel het normaal een witte kleur heeft, zie je ze ook in andere kleuren. Het staat ook wel bekend als ‘ijs’. Overmatig gebruik ervan kan leiden tot een geleidelijke en dodelijke aftakeling omdat het de hersencellen die dopamine aanmaken aantast. Die kunnen daarna nog maar een zeer geringe hoeveelheid produceren.

Het enige materiaal op planeet Aarde dat Superman tegen kryptoniet kan beschermen is lood, omdat het de straling tegenhoudt; het is bovendien de enige bekende stof waar Superman met zijn röntgenogen niet doorheen kan kijken.

Amfetaminen waren geneesmiddelen die iedereen vrijelijk kon kopen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden ze aan beide kanten gebruikt om de troepen op te peppen (Josué Goge)
Amfetaminen waren geneesmiddelen die iedereen vrijelijk kon kopen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden ze aan beide kanten gebruikt om de troepen op te peppen (Josué Goge)

Groen kryptoniet is de meest voorkomende vorm, maar de scenarioschrijvers hebben door de jaren heen vele varianten geïntroduceerd: rood, goudkleurig, blauw, zwart en wit, elk met een eigen specifieke werking. Opmerkelijk genoeg is een acute loodvergiftiging een potentieel gevaar dat gebruikers van methamfetamine lopen. Een illegale maar veel voorkomende methode die wordt toegepast om deze drug te maken, is het gebruik van loodacetaat als chemisch reactief. Daarom kunnen fouten in de productiefase leiden tot loodverontreiniging in methamfetamine. Er zijn gevallen bekend van een acute loodvergiftiging bij verslaafden die methamfetamine injecteren. Hieruit kan worden afgeleid dat er parallellen zijn tussen kryptoniet en methamfetamine.

En ook de relatie met de totstandkoming van de federale wet betreffende levensmiddelen, geneesmiddelen en cosmetica van de Verenigde Staten van 1938 is duidelijk. De FDA kreeg daarmee de bevoegdheid om alle nieuwe geneesmiddelen te onderzoeken voordat ze in de diverse staten op de markt zouden komen.

MANDRAKE THE MAGICIAN

Bij ons volgende personage wordt alles nog duidelijker. Mandrake the Magician is een stripserie uit 1934, bedacht door Lee Falk en Phil Davis. Mandrake was een illusionist met een zeer snel en effectief hypnotisch vermogen, die de strijd aanbond met criminelen en schurken door ze te laten geloven dat zijn wapens slangen of witgloeiende staven waren. In het Nederlands betekent Mandrake heksenwortel, een plant die behoort tot de nachtschadefamilie.

Lang geleden werden deze planten in onder andere Europa als geneesmiddel

Mandrake betekent in het Nederlands heksenwortel, een tot de nachtschadefamilie behorende plantensoort die alkaloïden bevat (The Fabler)
Mandrake betekent in het Nederlands heksenwortel, een tot de nachtschadefamilie behorende plantensoort die alkaloïden bevat (The Fabler)

gebruikt en de wortels werden sinds mensenheugenis gebruikt bij magische rituelen. Heksenwortel is zeer giftig en zowel mandragora autumnalis als officinarum werken via de huid. Het gebruik ervan is daardoor zeer gevaarlijk omdat het kan leiden tot duizeligheid,  bradycardie en ademhalingsproblemen.

Het had een belangrijke rol in talrijke legenden en wordt nu gebruikt als keukenkruid in gedroogde vorm, of als bedwelmend middel in ongedroogde vorm. Het bevat alkaloïden zoals atropine en scopolamine en werd vaak gebruikt als anestheticum. Het lijdt geen twijfel dat Mandrake, en niet-synthetische drugs, tegenpolen zijn van Superman, of synthetische drugs, hoewel zij zich beiden inzetten voor dezelfde doelen.

BATMAN EN JOKER

In 1939 duikt een nieuwe superheld op als creatie van Bob Kane en Bill Finger: Batman. Bruce Wayne is een filantropische multimiljonair en ongelooflijk goede detective, die zich vermomt als vleermuis met een zwarte cape en masker om zijn identiteit te verbergen. Het meest onderscheidende en innovatieve kenmerk van Batman is dat hij niet over superkrachten beschikt, maar gebruikmaakt van zijn intelligentie en wetenschappelijke en technische kennis om wapens en werktuigen te maken waarmee hij de misdaad bestrijdt. Na een aantal jaren treedt zijn eerste echte aartsvijand ten tonele: Joker, een creatie van Jerry Robinson.

Batman samen met Joker, zijn tegenstander en superschurk bij uitstek (Jimmy)
Batman samen met Joker, zijn tegenstander en superschurk bij uitstek (Jimmy)

Dit is een intelligente, sluwe en sadistische psychopaat die allerlei zelfgemaakte giftige stoffen gebruikt om af te rekenen met zijn slachtoffers, die zich letterlijk dood lachen. Een veel door hem gebruikt middel is het zogeheten Joker Venom, dat een anafylactische shock veroorzaakt en zijn slachtoffers met een groteske glimlach op hun gezicht de dood injaagt. De giftige gassen die Joker gebruikt, staan symbool voor het gebruik van drugs als chemische wapens. De gebruiker vraagt er tenslotte niet om, maar wordt er wel mee om het leven gebracht. Joker is een van de meest invloedrijke schurken in de geschiedenis van het stripverhaal, een bedreiging voor zowel helden als schurken en een van de meest sinistere en gevaarlijke vijanden in het universum van DC Comics.

BEGIN VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG
In de Tweede Wereldoorlog worden ook de in de jaren dertig geboren superhelden opgeroepen en ingezet als politiek propagandamiddel om de bevolking te motiveren in die moeilijke oorlogstijd. De twee belangrijkste Amerikaanse bedrijven – DC Comics en het bedrijf dat later bekend zou worden als Marvel Comics – moesten hun thema’s en onderwerpen aanpassen; de superhelden moesten hun strijd tegen de onderwereld staken en nazi’s en Japanners bestrijden.

CAPTAIN AMERICA

Al voordat de VS een partij werd in het conflict, was Captain America een vaandeldrager voor het antinazistisch en patriottisch sentiment. Dat was duidelijk vanaf het eerste nummer, waarin de held een vuistslag uitdeelt aan Adolf Hitler zelf. Dit personage, gecreëerd door Jack Kirby en Joe Simon voor Marvel Comics, verschijnt voor het eerst ten tonele in 1941, een aantal maanden voordat de oorlog begint. Captain America is Steve Rogers, een jongeman die bij het leger wil maar die wordt afgewezen vanwege zijn zwakke fysieke gesteldheid. Zijn laatste kans om zich bij de strijdkrachten aan te sluiten is zich als vrijwilliger aan te melden voor een overheidsprogramma, waarna hij uitgroeit tot een supersoldaat die over bovenmatige kracht en intelligentie beschikt.

In het eerste nummer van Captain America deelt de held een vuistslag uit aan Adolf Hitler zelf (Philipp Lenssen)
In het eerste nummer van Captain America deelt de held een vuistslag uit aan Adolf Hitler zelf (Philipp Lenssen)

De drug die een supersoldaat van hem maakt, is een mysterieus serum dat hij zichzelf oraal en intraveneus toedient en later combineert met zogenaamde ‘vita-stralen’, waardoor hij een geweldig atletisch lichaam krijgt. Het serum lijkt op wat we nu kennen als anabolen of anabole steroïden; synthetische stoffen met een anabole werking die onder andere schadelijk zijn voor de ontwikkeling van het spierstelsel.  Deze stoffen worden eind jaren 30 ontwikkeld en hoewel het geen verdovende of psychotrope stoffen zijn, worden ze vaak overmatig gebruikt voor recreatieve, esthetische of competitieve doeleinden. Dat zorgt ervoor dat veel specialisten het beschouwen als een drugsverslaving die op korte en lange termijn leidt tot gezondheidsproblemen – niet alleen fysiek maar ook mentaal.

SCARECROW

Scarecrow is een superschurk die in 1941 zijn intrede doet in de stripverhalen van DC Comics, en die is bedacht door Bob Kane en Bill Finger. Zijn alter ego is Dr.

Scarecrow dient zijn slachtoffers een gif toe dat ervoor zorgt dat zij hun grootste angsten beleven en zich niet tegen zijn aanvallen kunnen verweren.
Scarecrow dient zijn slachtoffers een gif toe dat ervoor zorgt dat zij hun grootste angsten beleven en zich niet tegen zijn aanvallen kunnen verweren.

Jonathan Crane, een professor in de psychologie en biochemicus, die zich ontpopt tot misdadiger nadat hij is ontslagen vanwege een experiment met de psychologie van de angst. Daarbij vuurde hij kogels af in een klas vol leerlingen om een van zijn theorieën te bewijzen. Hij maakt gebruik van een groot aantal drugs en psychologische tactieken om de angsten en fobieën van zijn tegenstanders uit te buiten en angst op te wekken met zijn vogelverschrikkerskleding. Hij maakt deel uit van de schurkengalerij van Batman. Hij beschikt niet over superkrachten maar dient zijn slachtoffers een gif toe, een psychofarmacon dat ervoor zorgt dat zij hun ergste angsten beleven en zich daardoor niet tegen zijn aanvallen kunnen verweren.

Psychofarmaca of psychotrope stoffen zijn chemische stoffen die op een bepaalde manier de mentale processen beïnvloeden. Deze stoffen werken in op het centrale zenuwstelsel en kunnen veranderingen teweegbrengen in het bewustzijn en gedrag. Synthetische hallucinogene drugs komen vanaf 1943 op de markt, toen Albert Hofmann ging experimenteren met lsd (lysergeenzuurdi-ethylamide, dat hijzelf voor het eerst synthetisch vervaardigde in 1938 bij een onderzoek van derivaten van de graanschimmel moederkoorn) om de psychische effecten te beschrijven. Vijftien jaar later, in 1958, is het opnieuw Hofmann die silocybine en psilocyne isoleert, de twee psychoactieve elementen van de ‘magische schimmel’ Mexicaanse psilocybe.  Vanaf 1948 neemt de psychofarmacologie een grote vlucht, wat leidt tot een verandering van de manier waarop geestesziekten worden behandeld.

In de jaren vijftig beperkte het drugsgebruik zich tot de marginale sectoren van de samenleving. Zo vond men dit bijvoorbeeld in de Verenigde Staten kenmerkend voor inwoners van achterstandwijken, jazzmuzikanten enzovoort. Met andere woorden, drugs werden gebruikt door de paria’s van de samenleving. In de jaren zestig veranderde de situatie en sprong een veel groter deel van de samenleving op de bres voor drugs. Zo werd in een aantal gevallen beweerd dat met drugs de kennis of de perceptie van de werkelijkheid kon worden vergroot. De ontdekking van nieuwe drugs droeg ook bij aan de verbreiding van drugs. De onderzoeker R. Gordon Wasson en zijn fotograaf Allan Richardson waren de eerste buitenlanders die in Mexico hallucinogene paddenstoelen gebruikten. Nadien zou Carlos Castaneda met zijn antropologisch onderzoek de deuren van de entheogenen openen voor toekomstige generaties.

In het derde deel van dit artikel gaan we in op nog een aantal superhelden uit de jaren 60. Hun populariteit duurt dankzij bioscoopfilms en het nieuwe striptijdperk tot op de dag van vandaag voort.-

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More