Vipers, muggles en de ontwikkeling van jazz, deel III

"Jazz is een heel democratische muziekstijl die voortkomt uit een gemeenschappelijke ervaring. We nemen ons eigen instrument en creëren samen iets prachtigs."


Jazz is een heel democratische muziekstijl die voortkomt uit een gemeenschappelijke ervaring. We nemen ons eigen instrument en creëren samen iets prachtigs.”

Max Roach, jazzdrummer (1924-2007)

Ik heb op verschillende plaatsen betoogd dat de marihuanahigh bij een ervaren gebruiker tot een vergroting van het empathische begrip voor anderen kan leiden.[1] In zijn baanbrekende onderzoek On Being Stoned ontdekte psycholoog Charles Tart van de Universiteit van Harvard dat veel marihuanagebruikers die zijn vragenlijst hadden gekregen, het erover eens waren dat de volgende effecten kenmerkend zijn of vaak voorkomen bij een gematigde high:

“Als ik stoned ben, heb ik een diepgaand inzicht in andere mensen, wat ze drijft, wat voor spelletjes ze spelen (…). Ik leef enorm mee met anderen: ik voel wat zij voelen. Ik heb een overweldigend intuïtief begrip van wat ze voelen. Ik ben me zo bewust van wat mensen denken, dat het wel telepathie moet zijn, gedachten lezen, in plaats van gewoon wat ontvankelijker zijn voor de subtiele aanwijzingen in hun gedrag.”[2]

Jazz, marihuana en de vergroting van het empathisch begrip

Kan marihuana mensen echt helpen om tijdens een high anderen beter te begrijpen? Talloze gebruikers hebben niet alleen gemeld dat ze anderen beter begrijpen wanneer ze high zijn, ze hebben ook een gedetailleerde beschrijving gegeven van hun empathische inzichten tijdens een high.[3] Als we naar enkele andere cognitieve effecten van marihuana kijken, is dit logisch. Neem bijvoorbeeld het verbeterde episodische geheugen tijdens een high, waar vaak melding van wordt gemaakt. Marihuanagebruikers hebben uitgebreid beschreven hoe ze zich een levensgebeurtenis van lang geleden levendig herinneren wanneer ze high zijn, vaak vanuit het gezichtspunt van hun vroegere ik. Als je je beter kunt herinneren hoe je je als tiener voelde bij een belangrijk examen, zul je uiteraard je eigen tieners beter begrijpen wanneer ze in zo’n situatie zitten. Marihuanagebruikers hebben ook allerlei vormen van een verbeterd vermogen tot patroonherkenning gemeld. Dit kan een beter begrip van lichaamstaal tot gevolg hebben, waardoor je bijvoorbeeld empathisch kunt begrijpen waarom je vriend onzeker overkomt tijdens een gesprek.

Muzikanten die elkaar beter empathisch begrijpen, communiceren beter, zowel op het podium als daarbuiten. Wanneer jazzmuzikanten live samenspelen, improviseren ze en volgen ze geen strenge, vooraf vastgestelde regels. Voor hun optreden als groep zijn ze in zeer hoge mate afhankelijk van onderling begrip, waarbij ze tijdens hun optreden op elkaar reageren.

Billie_Holiday,_Downbeat,_New_York,_N.Y.,_ca._Feb._1947_(William_P._Gottlieb_04251)
Billie Holiday, 1915 – 1959

In het swingtijdperk stonden de legendarische Billie Holiday en Lester Young bekend om hun bijna telepathische spel. Ze waren beiden ervaren vipers en gebruikten veel marihuana voorafgaand aan hun optreden en tussen de sets door.[4]  Zoals veel andere jazzvipers hielp hun marihuanagebruik hen mogelijk om zo’n goede verstandhouding te krijgen.

Voorzichtigheid is geboden

De klarinettist en bandleider Artie Shaw vertelde in een interview dat hij ooit boos werd op viper Chuck Peterson, die eerste trompettist in de band was, omdat Shaw vond dat Peterson de band vertraagde wanneer hij speelde tijdens een high. Hij sprak Peterson erop aan, die geen problemen met zijn spel zag. Daarom maakten ze een afspraak. Shaw had als jongere een tijdje marihuana gerookt en stelde voor om allebei high te zijn tijdens het spelen. Als dat zou werken, zouden ze voortaan elke avond samen high worden:

Hij gaf het aan me, ik rookte het en ik ging uit mijn dak. Ik hoorde dingen in die bekende arrangementen die ik nooit eerder had gehoord. Toen ik klaar was, draaide ik me naar hem om. ‘Jij wint’, zei ik. ‘Nee man’, zei hij, ‘Ik heb verloren’.

Tijdens de avond had hij me ongelovig aangekeken en ik dacht dat hij dacht: jeetje, die vent gaat helemaal los. Ik hoorde fantastische dingen. Maar het technische vermogen om het te doen – het is alsof je dronken in de auto stapt. Je voelt je geweldig, maar je weet niet wat je doet. Hij was er tenminste eerlijk over.”[5]

Dizzy_Gillespie,_Tadd_Dameron,_Hank_Jones,_Mary_lou_Williams,_Milt_Orent._Ca.August_1947_(Gottlieb)
Dizzy Gillespie (links), 1917 – 1993

Toont dit aan dat jazzmuzikanten die marihuana rookten, meestal waanideeën hadden over hun spel tijdens een high? Niet bepaald. Ervaren vipers, zoals Satchmo, Bessie Smith, Billie Holiday, Lester Young, Cab Calloway, Fats Waller, Thelonious Monk, Anita O’Day, Lionel Hampton, Count Basie, Duke Ellington en vele anderen deden meer dan alleen goed spelen onder invloed. Dizzy Gillespie, die heeft geschreven dat hij wiet leerde waarderen toen hij in 1937 naar New York kwam, herinnert zich in zijn autobiografie dat bijna alle jazzmuzikanten die hij kende, wiet rookten en dat sommige oudere muzikanten al veertig of vijftig jaar wiet rookten. Ze waren ongetwijfeld niet allemaal het slachtoffer van zelfmisleiding wanneer het op spelen tijdens een high aankwam.

Door het verhaal van Artie Shaw worden we er echter aan herinnerd dat niet elke muzikant goed kan spelen wanneer hij high is. Net als bij andere activiteiten moet een echte viper de effecten van de high de baas worden en leren hoe hij een high benut, net zoals een surfer moet leren hoe hij met zijn surfplank op de golven moet surfen. Het is echter belangrijk om op te merken dat zelfs voor muzikanten die marihuana op het podium niet aankunnen, de high nog steeds bruikbaar kan blijken. Artie Shaw merkt hierboven op dat hij onder invloed van een high dingen in oude arrangementen hoorde die hij in nuchtere toestand nooit gehoord had. Door deze nieuwe gewaarwording had hij ook nieuwe interpretaties of arrangementen kunnen maken. Een marihuanahigh kan een creatief proces of creatieve activiteit op veel manieren en in verschillende fasen van de creatieve activiteit helpen.[6] Een schrijver vindt bijvoorbeeld misschien dat hij tijdens een high fantastische ideeën kan opdoen, waarvan hij korte aantekeningen maakt; terwijl hij ook weet dat de high bij het uitwerken van de details niet echt helpt of zelfs ernstig hindert. Als marihuana op de verkeerde manier wordt gebruikt, kan het zeker ook een negatieve invloed op creatieve prestaties hebben.

De marihuanahigh verbeterde waarschijnlijk het spel van Satchmo. Hij was namelijk een specialist in het benutten van een marihuanahigh en hij vond het fantastisch. Maar dat wil zeker niet zeggen dat zijn muzikale kunnen tot de invloed van marihuana kan worden teruggebracht. Dit werd mogelijk gemaakt door zijn enorme talent, zijn karakter, zijn discipline, zijn opleiding en zijn ervaring. Op dezelfde manier werd de ontwikkeling van jazz niet uitsluitend gedreven door marihuanagebruik, maar beïnvloed door vele factoren, zoals het sociologische proces van verstedelijking.

Maar als we de vele bekende cognitieve veranderingen tijdens een high bekijken, beginnen we te begrijpen dat marihuana een aanzienlijke bijdrage aan de ontwikkeling van jazz heeft geleverd. Het heeft talloze ervaren vipers geholpen om elke avond herhaaldelijk nieuwe, inventieve solo’s te bedenken en vloeiend, snel en fantasierijk te spelen. Daarnaast hielp het hen niet alleen bij hun eigen spel, maar ook om elkaar beter te begrijpen en op het podium een ‘klik’ te krijgen.

“Als je het niet beleeft, gaat het niet uit je sax komen”, zei Charlie Parker ooit. Vanaf het begin in New Orleans maakte de marihuanahigh ook een wezenlijk deel uit van de vroege ontwikkeling van een vrije, vrolijke, empathische, rebellerende, ongeremde, fantasierijke en creatieve vipercultuur, die met jazz werd gevierd.[7]

[1]   Zie Sebastian Marincolo (2010), High. Insights on Marijuana, Dog Ear Publishing, Indiana en Sebastian Marincolo (2013), High. Das positive Potential von Marijuana, Klett-Cotta/Tropen, Stuttgart.  

[2]   Tart, Charles T. (1971). On Being Stoned: A Psychological Study of Marijuana Intoxication. Palo Alto, Cal.: Science and Behavior Books, blz. 133.

[3]   Bekijk bijvoorbeeld Lester Grinspoon (ed.), marijuana-uses.com

[4]   Zie Donald Clarke (2002), Billie Holiday: Wishing on the Moon, DaCapo Press.

[5]   Aram Saroyan (6 augustus 2000), “Artie Shaw Talking”, Los Angeles Times

[6]   Zie mijn artikel “Marijuana and Creativity – A Love Story”, https://sensiseeds.com/en/blog/marijuana-creativity-part-love-story/

[7]   Bekijk voor een fantastische informatiebron over cannabis en muziek de publicaties van Jörg Fachner over dit onderwerp. Zie ook Russell Cronin (2004), “The History of Music and Marijuana”, Cannabis Culture Magazine

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?