by Stefanie on 11/03/2016 | Medicinaal

Cannabinoïden in de geneeskunde – overzicht voor artsen en medisch personeel

Geneeskunde Bent u arts, specialist, verpleegkundige of verzorgende? Stellen uw patiënten u vragen over het therapeutische potentieel van cannabis en wilt u daar zelf meer over weten? Dan helpt deze verhandeling over verschillende aspecten van de toepassing van medicinale cannabis u om meer over dit onderwerp te weten te komen.


Het therapeutisch potentieel van cannabis

Bent u arts, specialist, verpleegkundige of verzorgende? Stellen uw patiënten u vragen over het therapeutische potentieel van cannabis en wilt u daar zelf meer over weten? Dan helpt deze verhandeling over verschillende aspecten van de toepassing van medicinale cannabis u om meer over dit onderwerp te weten te komen. Via de koppelingen heeft u toegang tot meer details en specifieke informatie per land over het gebruik van cannabinoïden in de geneeskunde.

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeel

Over medicinale cannabis en cannabinoïden

Wanneer er wordt gesproken over medicinale cannabis, medicinale hennep of mediwiet, dan doelt men op de therapeutische toepassing van cannabinoïden, de werkzame stoffen afkomstig in de plant Cannabis Sativa L.

Naar men aanneemt, bevat cannabis circa 60 fytocannabinoïden. De bekendste cannabinoïden, vooral voor medicinale toepassingen, zijn tetrahydrocannabinol (THC), cannabidiol (CBD) en cannabinol (CBN).

THC is een psychoactieve cannabinoïde die cannabis zijn bedwelmende werking geeft. THC heeft een hoge therapeutische waarde en werd in 1964 voor het eerst geïsoleerd door prof. Raphael Mechoulam van het Weizmann-instituut voor de Wetenschappen in Israël.

CBD is eveneens een bekende en uitgebreid onderzochte fytocannabinoïde. Deze brengt slechts het THC-effect over en wordt daarom zelf als niet-psychotroop gezien. Studies hebben aangetoond dat CBD een rustgevende werking heeft, wat deels verklaart waarom cannabisgebruikers zich bij gebruik van soorten met een hoog gehalte aan CBD eerder “stoned” voelen dan “high”. Op beide effecten gaan we later in dit overzicht verder in.

Naast THC en CBD is CBN een andere bekende cannabinoïde. CBN heeft slechts een licht psychotrope werking en fungeert vermoedelijk als zwakke agonist van zowel de CB1- als de CB2-receptor in het endocannabinoïdesysteem. Daarnaast staat hij bekend om allerlei medicinale toepassingen, bijvoorbeeld om stuiptrekkingen en braakneigingen tegen te gaan. CBN is waarschijnlijk eveneens verantwoordelijk voor de rustgevende werking van veel soorten cannabis.

Het endocannabinoïdesysteem en het therapeutisch nut van cannabinoïden

Het menselijk brein produceert van nature de neurotransmitter anandamide, die eveneens tot de groep van cannabinoïden behoort. Receptoren voor anandamide bevinden zich in het hele menselijk lichaam: in het zenuwstelsel, in de darmen en in andere organen, maar in het bijzonder in de hersenen. Deze receptoren sturen signalen naar de hersenen. Het netwerk waarin deze processen plaatsvinden is het endocannabinoïdesysteem. Dit systeem werkt met de twee hierboven genoemde receptoren: CB1 en CB2.

De fytocannabinoïden uit cannabis zijn in staat om zich aan de endocannabinoïdereceptoren van het menselijk lichaam te binden en deze te activeren. Dit proces vormt de basis voor alle psychotrope en medicinale effecten van cannabis.

De cannabinoïdereceptor 1 (kortweg CB1) treffen we vooral aan in zenuwcellen. Het meeste komt hij voor in de kleine hersenen, in de basale ganglia en in de hippocampus, maar hij is ook in het perifere zenuwstelsel te vinden.

De cannabinoïdereceptor 2 (kortweg CB2) bevindt zich daarentegen voornamelijk op de cellen van het immuunsysteem en in de osteoblasten resp. osteoclasten.

Medicijnen op basis van cannabis richten zich op activering van de receptoren CB1 en CB2. Dat cannabinoïden bij verschillende aandoeningen een therapeutisch effect hebben, geldt vandaag de dag als bewezen.

Welke cannabissoort is het meest geschikt voor medicinaal gebruik?

Cannabissoorten verschillen in hun psychoactieve en therapeutische werking.

In principe zijn alle cannabisvariëteiten geschikt voor medicinaal gebruik, wat echter niet betekent dat patiënten ook over alle soorten kunnen beschikken. Welke soorten cannabis er precies op de markt zijn, komt verderop in deze tekst nog aan de orde.

Vanwege hun high zijn Cannabis Sativa-soorten meer geschikt voor medicinaal gebruik overdag, wanneer bijvoorbeeld alertheid gewenst is. Om dezelfde reden zijn Cannabis Indica-soorten door hun kalmerende werking en het stoned-gevoel meer geschikt voor gebruik ’s avonds en ’s nachts. Hybriden zijn combinaties met zowel Sativa- als Indica-eigenschappen waardoor ze bijzonder geschikt zijn voor patiënten die de effecten van beide variëteiten voor hun behandeling nodig hebben.

Het verschil tussen Cannabis Sativa en Cannabis Indica leidt vaak tot verwarring. In de medische context wordt daarom bij toepassing van medicinale cannabis veelal gesproken van de cannabinoïden THC en CBD.

Medicinale cannabis is via apotheken in principe in drie verschillende vormen verkrijgbaar:

  • met een hoog THC-gehalte en een laag CBD-gehalte;
  • met een hoog THC-gehalte en een hoog CBD-gehalte; en
  • met een laag THC- en een hoog CBD-gehalte.

Niettemin beschrijven we de effecten van cannabis en de toepassingen ervan verder aan de hand van de Indica-/Sativa-specificatie.

Medicinale Cannabis Indica-soorten

Cannabis Indica-soorten bevatten hoge gehaltes aan CBD en THC. Indica’s werken doorgaans als een kalmeringsmiddel, de gebruiker voelt zich stoned. Patiënten ondervinden dit voornamelijk lichamelijk omdat het de spierspanning vermindert. Indica’s zijn het meest effectief bij de behandeling van spierspasmen en tremorsymptomen zoals die bij multiple sclerose en parkinson optreden. Vooral bij chronische pijn valt cannabis te overwegen als alternatief voor opiaten net zoals bij artritische en reumatische stijfheid en zwellingen, alsmede bij slaapproblemen en slapeloosheid.

Medicinale Cannabis Sativa-soorten

Cannabis Sativa-soorten hebben doorgaans een hoog THC- en een laag CBD-gehalte. Sativa’s leveren een cerebraal en stimulerend higheffect dat patiënten zowel geestelijk als lichamelijk ervaren. Sativa’s zijn effectief bij de behandeling van misselijkheid en braakneigingen, zoals die door chemotherapie en bepaalde HIV-/aidsmedicijnen wordt veroorzaakt, bij gebrek aan eetlust, migraine, depressie, chronische pijn en aanverwante indicaties.

Medicinale Indica-/Sativa-hybriden

Hybriden zijn kruisingen van Indica- en Sativa-soorten die daardoor eigenschappen van beide soorten cannabis hebben. Veel patiënten hebben hier baat bij, vooral wanneer ze cannabis gebruiken om chronische pijn te bestrijden, omdat Indica- en Sativa-soorten hiertegen even goed werken. De combinatie van Sativa-genen met een Indica-soort bevordert de geestelijke alertheid en zwakt de verdovende werking af, terwijl het toevoegen van Indica-genen aan Sativa-soorten voorkomt dat er angsten worden opgewekt als incidentele bijwerking van sommige pure Sativa’s.

De ziekte die men wil behandelen, is een goed uitgangspunt voor de vraag of de beste resultaten zijn te behalen met een Indica- of Sativa-soort. Bij de keuze van het meest geschikte medicinale cannabistype is het voor afzonderlijke gevallen doorgaans het beste om eerst de aard van de symptomen te bepalen waarvan de patiënt wil worden verlost.

Punten van aandacht

Het is belangrijk om te beseffen dat elk mens het medicinaal gebruik van cannabis subjectief anders ervaart, net als mensen ook in fysiologische aanleg van elkaar verschillen. De hier gegeven informatie is slechts indicatief bedoeld ter oriëntatie op het onderwerp.

Medicinale cannabis en cannabinoïdepreparaten in Europa

In Europa mag in het algemeen gebruik van cannabis en cannabisextracten door artsen van uiteenlopende specialismen worden voorgeschreven. De volgende cannabispreparaten zijn op de markt verkrijgbaar:

Medicinale cannabistoppen (Cannabis flos)

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelSinds 2005 kweekt het Nederlandse bedrijf Bedrocan cannabis in opdracht van het Nederlandse ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Cannabis flos Bedrocan®, Bedrobinol®, Bediol® en Bedica® worden door artsen voorgeschreven aan patiënten die gerechtigd zijn cannabis tot zich te nemen.

Bedrocan® heeft een THC-gehalte van circa 22%. Het CBD-gehalte bedraagt minder dan 1%. Deze cannabissoort is een Sativa.

Bedrobinol® heeft een THC-gehalte van circa 13,5 %. Het CBD-gehalte bedraagt minder dan 1%. Ook deze soort geldt als Sativa.

Het granulaat Bediol® bevat naast het wat lagere THC-gehalte van circa 6,3% een CBD-gehalte van ongeveer 8%. Ook bij dit granulaat spreekt men van een Sativa.

Bedica® is de Indica onder de door Bedrocan gekweekte medicinale cannabis. Het THC-gehalte ligt op ongeveer 14%, het CBD-gehalte is minder dan 1%.

Daarnaast levert Bedrocan nog twee andere soorten: Bedrolite® en Bedropuur®, hoewel deze variëteiten niet overal verkrijgbaar zijn.

Bedrolite® is met een CBD-gehalte van 9% CBD en een THC-gehalte van 0,4% een niet-psychoactieve soort die voor onderzoek en behandeling mag worden gebruikt. Op dit moment is deze variëteit alleen verkrijgbaar in Nederland en in landen waarmee de Nederlandse overheid een verdrag heeft gesloten. Aan normering voor deze soort wordt nog gewerkt.

Bedropuur® is tot nu toe alleen verkrijgbaar in Canada en uitsluitend voor onderzoeksdoeleinden. Deze Indica heeft een hoog THC-gehalte en een CBD-gehalte van minder dan 1%.

Bedica®, Bedrolite® en Bedropuur® zijn op dit moment nog in onderzoek voor regularisatie. Bedrocan®, Bediol®, Bedrobinol®, Bedica® en Bedrolite® zijn volgens de Nederlandse wetgeving als medicijn geregistreerd.

Sativex

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelDe mondspray met de handelsnaam Sativex en de werkzame stof Nabiximol is inmiddels in 15 landen toegelaten waaronder Groot-Brittannië, Spanje, Italië, Tsjechië, Denemarken en Duitsland. Nabiximol bevat gestandaardiseerde gehaltes aan tetrahydrocannabinol (THC) en cannabidiol (CBD) en is gereguleerd onder de drugswetgeving.

Sativex is toegelaten voor het behandelen van neuropathische pijn en spasmen bij multiple sclerose en wordt op dit moment ook gebruikt in combinatie met kankertherapie, met name voor de behandeling van pijnklachten.

Artsen en patiënten die meer informatie willen over Sativex kunnen op deze link klikken.

Dronabinol

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelDronabinol is ook bekend onder de handelsnaam Marinol en is een synthetisch gefabriceerde tetrahydrocannabinol (THC) die is gereguleerd onder de opiumwet. Marinol-capsules en Dronabinol-oliedruppels bevatten een identieke substantie als plantaardige THC.

Dronabinol wordt vooral gebruikt bij het behandelen van braakneigingen en misselijkheid veroorzaakt door chemotherapie, en voor het behandelen van gebrek aan eetlust en gewichtsverlies bij aidspatiënten.

Niet in alle Europese landen is Dronabinol toegelaten. We adviseren daarom om altijd de nationale wetgeving over Dronabinol te raadplegen.

Een reeks van veel gestelde vragen over Marinol wordt hier door de fabrikant beantwoord.

Nabilon

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelDe volledig synthetisch vervaardigde THC-afgeleide Nabilon is sinds 1991 niet meer als geregistreerd geneesmiddel op de markt, maar net als Dronabinol in Duitsland als verdovend middel alleen op recept verkrijgbaar. Preparaten zijn bijvoorbeeld alleen nog via Canada of Groot-Brittannië leverbaar. Ze worden gebruikt voor de behandeling van cachexie bij aidspatiënten en voor het behandelen van misselijkheid en braakneigingen veroorzaakt door chemo- en stralingstherapie in het kader van kankerbehandelingen.

Indicaties voor het gebruik van cannabis en cannabinoïden

Cannabinoïden zijn potentieel in staat om veel ziekten en klachten te behandelen. Hun werkzaamheid is voor de volgende ziektebeelden goed gedocumenteerd en bewezen:

  • Spierkrampen en spasmen die worden veroorzaakt door multiple sclerose of ruggenmergaandoeningen,
  • misselijkheid/braken, gebrek aan eetlust, gewichtsverlies en zwakte veroorzaakt door kanker en aids,
  • misselijkheid en braken als gevolg van medicijnen, chemotherapie of bestraling, hepatitis C, HIV en aids,
  • chronische pijnen, vooral wanneer de pijn zich op het zenuwstelsel betrekt of door aantasting van zenuwen wordt veroorzaakt,
  • therapieresistent glaucoom,
  • diabetes,
  • syndroom van Tourette,
  • posttraumatische stress-stoornis,
  • ADHD,
  • depressieve stoornissen,
  • ziekte van Crohn.

Ter verdere oriëntatie bevat het alternatieve drugs- en verslavingsrapport 2015 op pagina 43 een lijst van nog meer diagnoses die met cannabis worden behandeld.

Wat zijn de bijwerkingen van cannabistherapie?

Veel voorkomende bijwerkingen bij gebruik van cannabis zijn vermoeidheid, evenwichtsstoornissen, psychoactive effecten en een droge mond. Patiënten melden echter dat tegen de hierboven genoemde bijwerkingen snel een zekere tolerantie wordt opgebouwd. Het is daarnaast belangrijk om te noemen dat bij het therapeutisch gebruik van cannabinoïden nauwelijks ontwenningsverschijnselen optreden.

Klinische studies naar het gebruik van cannabis en cannabinoïden in de geneeskunde

In de afgelopen jaren zijn wereldwijd talloze studies uitgevoerd naar het gebruik van medicinale cannabis.

Onlangs publiceerde de Internationale Werkgroep Medicinale Cannabis (IACM) een overzicht van klinische studies naar cannabis en cannabinoïden, waarin gedetailleerde informatie is te vinden.

Daarnaast er biedt het meertalige informatieplatform van de IACM een veelheid aan informatie rondom geneeskunde, wetenschap, recht en politiek in relatie tot het onderwerp medicinale cannabis en cannabinoïden.

Voor artsen en patiënten: Informatievoorziening rondom medicinale cannabis en het voorschrijven ervan

De mogelijkheden voor geneeskundig gebruik van cannabinoïden verschillen van land tot land. Met de volgende informatie en verwijzingen willen we u helpen om landspecifieke informatie over medicinale cannabis te vinden.

Duitsland

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelIn Duitsland reguleert de Bundesopiumstelle van het Bundesinstituts für Arzneimittel und Medizinprodukte (BfArM) welke behandelopties met cannabis en cannabinoïden zijn toegestaan door het voorschrijven van medicijnen op basis van cannabis of door gebruik van de cannabistoppen zelf (Cannabis flos). Artsen hebben geen speciale vergunning nodig om cannabinoïdemedicijnen op recept voor te mogen schrijven. Elke arts mag deze medicijnen op persoonlijk recept voorschrijven. De Duitse regering heeft aangekondigd in 2016 met een wet te zullen komen die:

  • cannabistoppen tot een geneesmiddel uitroept, dat artsen en apothekers relatief makkelijk op recept aan patiënten mogen verstrekken;
  • verstrekking van cannabis via landelijke uitzonderingsvergunningen overbodig maakt;
  • “in bepaalde gevallen” voorziet in vergoeding van de kosten door zorgverzekeraars;
  • ter bewaking van de aanvoer in een cannabisagentschap voorziet dat licenties afgeeft voor de teelt van medicinale cannabis en hierop controle uitoefent.

Artsen kunnen met collega’s en deskundigen overleggen over dit onderwerp. De Duitse werkgroep voor medicinale cannabis (ACM) heeft over dit onderwerp een handreiking voor artsen en patiënten samengesteld met alle relevante informatie. Deze de brochure kunt u hier downloaden.

Daarnaast beschikt de ACM over een mailingslijst voor artsen en stelt ze regelmatig een informatief tijdschrift samen. Op de website is een onderwerp geplaatst onder de naam “Van arts tot arts” waar onder andere een film te bekijken is over het legale gebruik van medicinale cannabis.

Nederland

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelIn Nederland mag sinds 2003 Cannabis flos door artsen worden voorgeschreven en door apotheken worden verstrekt. Op dit moment mag het bedrijf Bedrocan vijf medicinale cannabissoorten telen. Wetenschappers, universiteiten, ziekenhuizen en apothekers kunnen zich melden bij het Bureau voor Medicinale Cannabis om informatie over medicinale cannabis te krijgen. Ook voor patiënten is een informatiebrochure samengesteld.

Voor patiënten zijn nog meer informatiebronnen beschikbaar zoals de stichting Mediwiet, die voorlichting geeft en regelmatig interviews met betrokkenen online zet.

Frankrijk

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelMedicinale cannabis is in Frankrijk illegaal. In juni 2013 werd een verordening van kracht als aanvulling op de al geldende wetgeving voor de gezondheidszorg (dit is het wetboek dat rechters hanteren voor consumenten van drugs, terwijl producenten en handelaren onder de strafrechtspraak vallen). Deze verordening staat wél medicijnen op basis van cannabis toe, met uitzondering van medicinale cannabistoppen.

De UFCM icare (Franse unie voor gebruik van medicinale cannabis) houdt jaarlijks een symposium voor artsen uit heel Europa over de vooruitgang op farmaceutisch gebied en over het therapeutisch gebruik van cannabinoïden in de geneeskunde. Deze organisatie vormt bovendien een zeer belangrijke schakel tussen artsen en patiënten.

Groot-Brittannië

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelCannabis wordt in Engeland en Wales niet erkend als middel met een therapeutische werking. Medicijnen op basis van cannabis mogen echter wel onder bepaalde voorwaarden worden voorgeschreven, zoals het eerder beschreven middel Sativex. Artsen mogen deze mondspray op eigen risico op persoonlijk recept verstrekken, apothekers mogen het op recept vervaardigen en patiënten die over een recept beschikken mogen Sativex kopen.

Het middel Nabilon werd in Groot-Brittannië in 1982 wettelijk toegelaten en mag op recept in ziekenhuizen worden gebruikt om, zoals eerder beschreven, de misselijkheid te bestrijden die gepaard kan gaan met chemotherapie.

Artsen die zich over de toepassing van (medicinale) cannabis in Groot-Brittannië willen informeren, kunnen dit het beste doen bij het onafhankelijke voorlichtingsinstituut drugscience.

De moeite van het vermelden waard is ook nog dat in het Schengenakkoord is geregeld dat niet-Britse inwoners die over een cannabisrecept en de juiste documentatie beschikken, cannabis mogen meenemen naar Groot-Brittannië. Dit recht geldt echter uitsluitend voor niet-Britse inwoners. Britten mogen niet naar een ander land reizen om daar een recept aan te vragen en vervolgens weer met cannabis terug te keren.

Spanje

Cannabinoïden in de geneeskunde - overzicht voor artsen en medisch personeelDe therapeutische toepassing van cannabis is in Spanje uitsluitend op recept en in ziekenhuizen mogelijk. Let erop dat medische gebruikers in Spanje door de rechtbank niet anders worden behandeld dan recreatieve gebruikers. Medisch gebruik wordt echter steeds meer getolereerd.

In Spanje zijn het de regio’s Catalonië en Baskenland die zich tot nu toe voor officiële legalisering van medicinale cannabis hebben ingespannen. Het Catalaanse ministerie van Volksgezondheid heeft stappen ondernomen om de toepassing van cannabis voor medicinale doeleinden te reguleren. Patiënten die lijden aan ziekten die pijn veroorzaken, zoals kanker en aids, mogen Sativex gebruiken om hun klachten te verminderen. Dit medicijn is in Catalonië toegelaten en mag door alle patiënten worden gebruikt die door de ziekte zelf (kanker) of als gevolg van chemotherapie pijnklachten hebben. Sativex mag in principe ook aan patiënten worden voorgeschreven die niet goed reageren op conventionele therapieën.

Een andere optie die zieken hebben om medicinale cannabis te verkrijgen, zijn de zogeheten cannabisclubs.

Twee grote organisaties, CATFAC en FEDCAD, geven in respectievelijk Spanje en Catalonië voorlichting over het gebruik van medicinale cannabis.

Cannabinoïden in de geneeskunde – slotwoord

Eén plant, één Europa, verschillende wetgeving. Wij hopen u met dit overzicht over cannabinoïden in de geneeskunde, over de producten, over de stand van de kennisontwikkeling, de juridische informatie en de vele verwijzingen, behulpzaam te zijn geweest bij het zoeken naar verdieping in het onderwerp. Neem gerust contact met ons op als u nog meer informatie nodig heeft. Typ uw bericht in het onderstaande commentaarvenster.

Reageren

Plaats een reactie

andre coenen

Ik heb mgus polineuropathische pijn,werkt op het zenuwstelsel
Ik zou willen sativex willen kopen
Hoe kom ik er aan,waarvoor dank.

16/03/2016

Martijn

Beste Andre,

Ik zou het eerst via de huisarts proberen. Anders kijken of het in België of Duitsland lukt.

Succes en vriendelijke groet,

Martijn

21/03/2016

Simon

Hoezo Sativex?

Het gaat je om de CBD en in Sativex zit in verhouding tot de CBD veel THC: http://db.cbg-meb.nl/IB-teksten/h111277.pdf

Heb je Bedrocan al geprobeerd? http://www.bedrocan.nl/home.html
(alleen op recept)

Je kunt ook de vrij verkrijgbare CBD-producten proberen; sommige werken, anderen niet

Succes!

04/06/2016

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More
Read More