by Seshata on 22/01/2016 | Consumptie

De complexe effecten van nicotine in combinatie met cannabis

Nicotine Tabak en cannabis hebben een merkwaardige relatie; een relatie die al eeuwenlang bestaat en die altijd turbulent is geweest. Waarom gebruiken zo veel mensen de twee samen? Zoals zo vaak in het onderzoek naar cannabinoïden is de waarheid vreemder dan je kan verzinnen.


Tabak en cannabis worden heel vaak samen geconsumeerd

De beide substanties worden in Europa, Afrika en Azië al eeuwenlang samen gebruikt. Naar schatting gebruikt 70% van de mensen die cannabis gebruiken ook tabak. Zelfs in Noord-Amerika, waar cannabis traditioneel puur wordt gerookt, roken veel mensen ook tabak.

Tabak wordt in alle delen van de wereld al eeuwenlang gebruikt in combinatie met cannabis (© Wikimedia Commons)
Tabak wordt in alle delen van de wereld al eeuwenlang gebruikt in combinatie met cannabis (© Wikimedia Commons)

Daarnaast zijn er in Noord-Amerika veel mensen die direct nadat ze cannabis hebben gerookt een sigaret opsteken, waarbij de synergetische effecten waarschijnlijk vergelijkbaar zijn met die van gemengd gebruik van de beide substanties (veel gebruikers doen dit omdat het in hun beleving het effect van cannabis versterkt).

De gerapporteerde effecten lopen sterk uiteen

Veel gebruikers melden subjectieve verschillen in het effect van pure cannabis en van cannabis in combinatie met tabak.

Het meest genoemde effect van het roken van tabak in combinatie met cannabis is een versterking van de high, hoewel sommigen zeggen dat tabak de high juist vermindert. Een ander veel genoemd effect is kalmering van de angst die soms optreedt onder invloed van cannabis.

De biologische mechanismen die aan de basis liggen van de relatie tussen de beide substanties zijn uitermate complex en hangen samen met diverse andere processen die lang als afzonderlijke processen werden beschouwd, maar waarvan we nu denken dat ze aan elkaar zijn gerelateerd. Met de toename van de kennis over de onderling samenhangende systemen van beloning, verlangen, verslaving en verzadiging raken we steeds meer doordrongen van de onlosmakelijke samenhang tussen de verschillende aspecten van ons brein en ons lichaam.

Cannabis, tabak en de hippocampus

Een veelbesproken recent onderzoek legt een relatie tussen het gebruik van cannabis en een afname van de omvang en de dichtheid van de hippocampus, een gedeelte van de hersenen dat geassocieerd wordt met het geheugen, remmingen en verslaving. Hetzelfde wordt ook aangetoond in dit onderzoek uit 2011, hoewel het effect in dit onderzoek afhankelijk bleek te zijn van verschillende factoren, waaronder de verhouding tussen THC en CBD. In ten minste één ander onderzoek werden geen blijvende veranderingen gevonden, en weer een ander onderzoek oppert de mogelijkheid dat de reactie van de hippocampus op het gebruik van cannabis wordt beïnvloed door genetische verschillen.

Deze vermindering van het volume werd zowel aangetroffen bij gebruikers van alleen cannabis als bij gebruikers van cannabis en tabak, maar niet bij personen die alleen nicotine gebruiken. Bij personen die alleen cannabis gebruiken bleek een correlatie te bestaan tussen de verkleinde hippocampus en een slecht geheugen (dit is niet verrassend, want er bestaat doorgaans een correlatie tussen een gezonde hippocampus van normale omvang en een goed geheugen). Dus binnen deze groep kan men stellen: hoe kleiner de hippocampus, hoe slechter het geheugen.

De hippocampus is een deel van de hersenen dat enigszins lijkt op een zeepaardje en dat het centrum is voor de onderling samenhangende processen van stimuli, beloning en verslaving (© Wikimedia Commons)

De onderzoekers vonden echter ook iets dat wel degelijk verrassend is: Bij personen die cannabis en tabak gebruiken werd het omgekeerde vastgesteld, namelijk een correlatie tussen een kleinere hippocampus en een beter geheugen! Personen die meer sigaretten rookten, vertoonden een grotere reductie in het volume van de hippocampus en een relatief hogere geheugenscore (hoewel het geheugen over het algemeen slechter was dan bij alle andere groepen).

Het onderzoek was beperkt in omvang en opzet en er werd een correlatie en geen oorzakelijk verband vastgesteld (een transversaal onderzoek over een korte periode levert minder bewijs dan een longitudinaal onderzoek, waarbij de proefpersonen gedurende een langere periode worden gevolgd, zodat veranderingen beter in kaart kunnen worden gebracht en er oorzakelijke verbanden zijn te leggen). Toch toont het onderzoek een ongebruikelijk effect aan dat tot op heden niet volledig kan worden verklaard.

De samenhang tussen alle belangrijke regulerende en signalerende systemen

Het lijkt er nu op dat tabak, cannabis en andere psychoactieve substanties zoals opiaten onderling samenhangen in een complex netwerk van stimuli en beloningen, waarbij de hippocampus optreedt als centrum voor alle operationele processen.

Cannabinoïdereceptoren zijn overal in ons lichaam en met name in onze hersenen aanwezig (zoals onze lezers ongetwijfeld weten!), evenals opiaten- en nicotinereceptoren. De concentratie van deze receptoren is extreem hoog in de hippocampus en ook erg hoog in de amygdala (beide hangen nauw samen met stimuli, beloning, verslaving, etc.).

De agonisten (activatoren) van deze drie typen receptoren (waarvan de bekendste zijn: THC, voor cannabinoïdereceptoren, nicotine voor nicotinereceptoren en morfine voor opiatenreceptoren) zijn van groot belang vanwege hun mogelijke psychoactieve en fysiologische effecten. Hetzelfde geldt voor substanties die receptoren deactiveren (zoals CBD voor cannabinoïdereceptoren en naxolon voor opiatenreceptoren), omdat deze het tegenovergestelde effect hebben.

In welke mate zijn deze systemen onderling verweven?

Deze systemen zijn al vele jaren bekend, maar we beginnen nu pas te begrijpen hoe sterk ze met elkaar zijn verbonden. Door de ontelbare verbanden die er over en weer bestaan, kunnen ze moeilijk als afzonderlijke systemen worden beschouwd.

We geven hier in het kort weer hoe deze systemen elkaar beïnvloeden. We weten dat nicotine niet alleen invloed heeft op de nicotinereceptoren, maar ook op de opiatenreceptoren (en mogelijk ook op de cannabinoïdereceptoren). We weten ook dat langdurige blootstelling aan nicotine het aantal CB₁-receptoren in de hippocampus lijkt te verlagen.

We weten daarnaast dat substanties die de CB₁-receptoren blokkeren, bij mensen en dieren het verlangen naar nicotine en morfine kunnen stoppen. We kunnen hieruit afleiden dat agonisten van de CB₁-receptoren een verhoogd verlangen naar nicotine kunnen veroorzaken, hetgeen een verklaring kan zijn voor de drang om direct na het gebruik van cannabis een sigaret te roken en voor het verhoogde subjectieve niveau van bevrediging die het roken van cannabis en tabak samen teweegbrengt.

De respons van de hersenen op nicotine, alcohol, cannabis en andere verslavende substanties is complex en is nog niet volledig onderzocht (© Brian James)

Het lijkt erop dat het gevoel van beloning door gebruik van suiker, nicotine, alcohol of cocaïne afhankelijk is van activering van de cannabinoïdereceptoren. Zonder deze activering komt er geen dopamine vrij en ervaart de gebruiker geen genot!

Daarnaast lijken hierbij genetische aspecten een rol te spelen: variaties in het CNR1-gen (waarin de expressie van CB₁-receptoren is gecodeerd) hangen samen met verschillen in de vatbaarheid voor nicotineverslaving. Dit verband is aangetroffen bij blanke vrouwen, maar niet bij blanke mannen (alle deelnemers aan de test waren blank).

Wat betekent dit allemaal?

Het zal nog jaren duren voordat we alle verschillende processen die in de hersenen plaatsvinden onder invloed van het toedienen van psychoactieve substanties – afzonderlijk of in combinatie – precies begrijpen.

Maar we beginnen nu te accepteren dat het hier complexe processen betreft en we zijn ons ervan bewust dat onderzoek naar het gebruik of misbruik van een substantie of naar een psychiatrische ziekte niet geïsoleerd kan worden uitgevoerd. Nu we weten hoe groot de invloed van andere factoren, zoals nicotine, kan zijn, is het niet meer mogelijk om cannabis als schuldige aan te wijzen en incidenten en psychoses uitsluitend aan het gebruik van cannabis te wijten.

Omdat we dit gigantische, onderling verweven systeem nu eindelijk herkennen, kunnen we individuele gevallen genuanceerder beoordelen op basis van een veel breder en meer samenhangend palet aan factoren, invloeden en relaties.

Hoe passen we deze kennis in de praktijk toe?

De interacties tussen nicotine en THC zijn complex en sterk afhankelijk van de gebruikte dosis, en waarschijnlijk ook van een groot aantal andere variabelen waarvan de wetenschap het bestaan nog niet kent of die ze net pas beginnen te onderzoeken.

Onderzoek heeft aangetoond dat het blokkeren van cannabinoïdereceptoren het verlangen naar opiaten en nicotine kan stoppen! (© JoshNV)

Hoewel het al lang bekend was dat nicotine ook een psychoactieve substantie is, werd gebruik van tabak vaak buiten beschouwing gelaten bij het onderzoek naar de cognitieve en psychiatrische effecten van cannabis. Deze omissie is met name ernstig wanneer we het buitengewoon hoge gebruik van sigaretten door patiënten met bepaalde psychiatrische aandoeningen, waaronder schizofrenie, buiten beschouwing laten.

Dit probleem wordt in recent onderzoek eindelijk aangepakt, met als niet geheel verrassende uitkomst dat nicotine nauw samenhangt met de ontwikkeling van psychoses! De auteur van het onderzoek, James McCabe van King’s College in Londen, zegt “het is goed mogelijk dat niet cannabis maar tabak de echte boosdoener is”.

Nicotine is in het algemeen slecht voor de gezondheid en het gebruik ervan dient vermeden te worden. De resultaten van onderzoek naar de verschillen tussen enerzijds gebruikers van alleen cannabis of alleen nicotine en anderzijds gebruikers van beide substanties, geven belangrijk inzicht in de onderling samenhangende systemen van signalering en beloning in de hersenen.

Uit dit en eerder relevant onderzoek weten we dat het EC-systeem nauw betrokken is bij de regulering van stimuli en beloningen, en dat het een belangrijke rol speelt bij de verslaving aan substanties zoals nicotine en morfine.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More
Read More