Is hennep de beste biobrandstof?

Biobrandstof De effecten van klimaatverandering op onze kwetsbare planeet worden steeds duidelijker en rampzaliger. Fossiele brandstoffen behoren zonder twijfel tot de grootste veroorzakers van klimaatverandering, en men is koortsachtig op zoek naar duurzame alternatieven voor deze eindige hulpbronnen die steeds sneller uitgeput raken. Biobrandstof is een van die alternatieven, maar werkt dat wel? En is hennep de beste biobrandstof?


Is hemp the best biofuelHet is een wijdverbreid misverstand onder voorstanders van hennep en cannabis dat in één keer overschakelen van fossiele brandstoffen naar brandstoffen uit hennep het hele probleem van het opraken van de fossiele brandstoffen en de rampzalige gevolgen van het gebruik ervan zou oplossen. Biobrandstoffen op zich zijn geen zaligmakende oplossing voor onze planeet, omdat biobrandstoffen zelf ook effecten hebben die meer problemen veroorzaken dan ze oplossen. Niets staat volledig op zichzelf. Het is cruciaal om te kijken naar het domino-effect dat het vervangen van fossiele brandstoffen door biobrandstoffen heeft op de planeet als geheel. Als we hennep echter vergelijken met andere bronnen van biobrandstof, heeft het wel degelijk bepaalde voordelen.

Hennep levert zowel biodiesel als ethanol

Er zijn twee soorten biobrandstof: biodiesel en ethanol. Ethanol wordt gewonnen uit granen (mais, gerst, tarwe, enz.), of suikerriet, maar het kan ook worden gemaakt uit de niet eetbare delen van allerlei planten. Het is direct te gebruiken als biobrandstof, maar wordt doorgaans met benzine gemengd. Auto’s met een benzinemotor verdragen slechts een toevoeging van zo’n 10% ethanol aan de benzine; flexible fuel-auto’s verdragen mengsels met tot wel 80% ethanol. Brazilië verbouwt veel suikerriet om er biobrandstof van te maken, en daar rijden sommige auto’s op 100% ethanol.

Biodiesel ontstaat door oliën en vetten te winnen uit plantaardige of dierlijke bron, maar meestal uit plantaardige oliën, en de productie ervan vereist methanol. De mengverhouding tussen gewone diesel en biodiesel is meestal 80/20, maar biodieselmengsels kunnen variëren tussen twee en honderd procent biodiesel. Een praktisch voordeel van biodiesel is dat elke dieselmotor erop draait.

Uit de grondstof hennep worden beide soorten biobrandstoffen gewonnen. Het oliegehalte van hennepzaad bedraagt 30-35% van het gewicht aan zaad, en levert ruwweg 785 liter brandstof op per hectare. Dat is aanzienlijk minder dan kokos- en palmolie, maar twee keer zo veel als koolzaad, pinda’s en zonnebloemen, en vier keer meer dan soja. De plantenresten zijn geschikt om er ethanol van te maken door vergisting bij lage zuurstofniveaus.

Landgebruik voor biobrandstoffen

De meest gebruikte gewassen om biobrandstof te maken zijn sojabonen en mais (VS), suikerriet en suikerbieten (Zuid-Amerika), palmolie (Zuidoost-Azië en Oost-Azië) en koolzaad (Europa). Al deze gewassen vergen veel vruchtbaar grondoppervlak om te groeien. Grote delen van het regenwoud zijn al verwoest om plaats te maken voor palmolieplantages; in al die gebieden vindt op ongekende schaal ontbossing plaats. Dat verwoest de habitat van talloze diersoorten, waarvan er vele (zoals de orang-oetan) al bedreigd werden. De gewassen worden bovendien verbouwd op vruchtbare landbouwgrond waar voordien gewassen groeiden voor menselijke consumptie. Dat drijft de prijzen omhoog en maakt voedsel onbetaalbaar voor arme mensen. Bovendien vindt er ‘secundaire ontbossing’ plaats om meer land te creëren voor de voedselproductie. De doelstellingen die verschillende regeringen over de hele wereld hanteren voor het gebruik van biobrandstoffen doen meer kwaad dan goed in termen van klimaatverandering en voedseltekorten, en het zijn veelal de ontwikkelingslanden en niet de rijke landen die door beide problemen het hardste worden geraakt.

Welke voordelen heeft hennep als bron voor biobrandstof?

Hennep heeft als grootste voordeel dat het ook groeit op minder vruchtbare en ‘marginale gronden’ (d.w.z. geen landbouwgrond). In de praktijk produceert hennep echter het meeste zaad op vruchtbare grond en onder optimale omstandigheden. Bij gebruik ervan als grondstof voor biobrandstoffen is het waarschijnlijk dat landbouwgrond dan op een vergelijkbare manier zal worden gebruikt voor hennep als nu voor andere biobrandstofgewassen, met dezelfde negatieve gevolgen voor de beschikbaarheid en de prijs van voedsel.

Een ander probleem van marginale gronden is dat er enerzijds soorten en processen voorkomen die waardevol zijn voor het ecosysteem. Anderzijds liggen ze, uiteraard, vaak op slecht toegankelijke plaatsen voor de landbouw. De vraag hoe je hennep moet oogsten op moeilijk bereikbare plaatsen en vervolgens naar een fabriek voor biobrandstoffen transporteert, valt niet te negeren. Aangezien beide activiteiten CO2 genereren door verbranding van fossiele brandstoffen, heeft dit zijn weerslag op de CO2-efficiëntie van het gewas. Hetzelfde geldt voor alle biobrandstofgewassen op elke grondsoort, niet alleen voor hennep op marginale grond: de CO2-uitstoot is bij ploegen, zaaien, oogsten, transport en verwerking hoger dan bij de productie van fossiele brandstoffen.

Hoewel dit betekent dat het overschakelen op hennepbrandstoffen voor alle motorvoertuigen geen oplossing is voor de energiecrisis of klimaatverandering, is er wél een kleinschaliger nuttige toepassing denkbaar. Wanneer boeren hun eigen hennep verbouwen en ter plaatse omzetten naar biobrandstof voor landbouwvoertuigen en -machines, kunnen ze een zelfvoorzienende en CO2-arme ‘kringloop’ creëren die ze onafhankelijk maakt van fossiele brandstoffen. Hennep kan als wisselgewas worden verbouwd op bestaande landbouwgronden ter vermindering van het effect op de voedselprijzen en om minder fossiele brandstoffen te hoeven gebruiken.

Hennep is bovendien nog steeds een ‘niche-voedingsmiddel’ waar niet veel mensen van afhankelijk zijn, in tegenstelling tot bijvoorbeeld mais. Dit maakt het echter op dit moment niet rendabel als grootschalig teeltgewas voor de productie van biobrandstoffen.

Hennep vraagt minimale hoeveelheden meststoffen en water

Een ander gebied om te onderzoeken wat betreft biobrandstoffen zijn de meststoffen die er nodig zijn om ze te verbouwen. Deze meststoffen zijn in feite nitraten die worden gemaakt uit olie en gas – jawel, fossiele brandstoffen – via het energieslurpende Haber-Bosch-proces dat ammoniak produceert, en dat op zijn beurt weer dient als grondstof voor alle andere stikstofhoudende meststoffen. Na het verspreiden, bewegen meststoffen zich bovendien door de bodem. Ze spoelen uit naar waterlopen waar ze het ecosysteem verstoren, vissen doden en drinkwatervoorraden vervuilen; of ze vervliegen in de lucht en produceren stikstofoxide – een broeikasgas dat erger is dan kooldioxide – of de enkelvoudige oxiden NO en NO? die bijdragen aan ozonvorming op lage hoogte (en daar een gezondheidsrisico vormen).

Hennep vereist voor een goede opbrengst ongeveer dezelfde bodemvruchtbaarheid als mais. Tijdens en na de groeicyclus wordt echter zo’n 70% van de benodigde voedingsstoffen teruggegeven aan de bodem (1), en dat vermindert de benodigde hoeveelheid meststoffen op de lange termijn aanzienlijk. Dit is een groot voordeel ten opzichte van andere biobrandstofgewassen.

Hetzelfde geldt voor het waterverbruik. Een van de grootste problemen van biobrandstoffen is dat de teelt van de gewassen meer water vereist dan de productie van fossiele brandstoffen, wel 2 tot 48 keer zo veel. Hennep vereist zo’n 30 – 40 cm aan water of regen per groeiseizoen, terwijl mais zo’n 56 cm vereist.

Gebruik van de hele plant

Een van de grootste voordelen van hennep als bron voor biobrandstof is de mogelijkheid om alle delen van de plant te gebruiken. Nadat de olie uit de zaden is geperst, zijn de vliezen en zaadresten tot voedzaam veevoer te verwerken in de vorm van ‘koeken’. Oogstresten en afvallend blad worden samen met de wortels weer in de bodem opgenomen, en leveren op die manier voedingsstoffen voor het volgende gewas. De bast en de stelen zijn geschikt om er, onder andere, vezels, papier en bouwmaterialen van te maken.

Het is nog lang geen uitgemaakte zaak of hennep de beste grondstof is voor biobrandstoffen. Op dit moment is het telen van hennep op veel plaatsen in de wereld wettelijk verboden; tot hier verandering in komt zijn veel van de voordelen die hennep biedt slechts theorie. Laten we hopen dat deze situatie niet veel langer meer hoeft te duren.

 

(1) Volgens het British Colombia Ministry of Agriculture en de factsheet over Food Specialty Crop, zie http://www.hemptrade.ca/

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More