by Seshata on 26/02/2016

Wat gebeurt er met de pijnappelklier wanneer we cannabis gebruiken?


Pijnappelklier De pijnappelklier (mythische zetel van spiritualiteit en bewustzijn, de locatie van het primordiale 'derde oog') is voor de mens een bron van fascinatie sinds de functie en het belang ervan werden ontdekt. Het is bekend dat de pijnappelklier reageert op psychoactieve drugs. Dus wat gebeurt er wanneer we cannabis gebruiken?



Wat gebeurt er met de pijnappelklier wanneer we cannabis gebruiken - Sensi Seeds blog

Waarvoor dient de pijnappelklier?

Hoewel de pijnappelklier beslist belangrijk is, beschikt hij niet over mystieke of bovennatuurlijke eigenschappen, hoe graag sommige mensen dat ook zouden willen. Zelfs vermaarde denkers hebben zich schuldig gemaakt aan deze ‘magische gedachte’, zoals de filosoof Descartes, die de pijnappelklier de ‘zetel van de ziel’ noemde.

De pijnappelklier is slechts een van de vele klieren van het endocriene systeem van gewervelde dieren en vervult een belangrijke rol bij de regulering van het circadiane (dagelijkse) ritme en de productie van hormonen. Het belangrijkste hormoon daarvan is melatonine, het ‘slaaphormoon’. De pijnappelklier is echter wel degelijk interessant en ook uniek, en wel om een aantal redenen.  Laten we die eens onder de loep nemen.

Waarom is de pijnappelklier zo ongewoon?

De pijnappelklier wordt wel beschouwd als het 'derde oog' en beschikt inderdaad over de eigenschappen van een eenvoudig gezichtsorgaan
De pijnappelklier wordt wel beschouwd als het ‘derde oog’ en beschikt inderdaad over de eigenschappen van een eenvoudig gezichtsorgaan

Voor het idee dat de pijnappelklier een soort primordiaal derde oog is, bestaat wel degelijk enige grond. De klier bestaat uit cellen die bekendstaan als pinealocyten, die bij sommige niet-zoogdieren inderdaad direct op licht reageren. Door deze eigenschap lijken ze erg veel op de cellen van de retina (het netvlies), het gedeelte van het oog dat het licht dat door de lensopening komt, ontvangt.

Bij sommige fossielen heeft men zelfs midden achterop de schedel oogkasachtige gaten aangetroffen, waardoorheen de pijnappelklier direct licht kon ontvangen, als een oog. Diverse hedendaagse reptielen en vissen hebben nog een functioneel ‘derde oog’, zoals de tuatara, een reptiel uit Nieuw-Zeeland. Zijn extra oog heeft zelfs een eigen lens, netvlies en hoornvlies! Men vermoedt dat zo’n werkend derde oog een rol speelt bij het handhaven van de dagelijkse en seizoenscycli van de hormoonproductie.   

Er zijn geen zoogdieren bekend bij wie de pinealocyten direct licht ontvangen en er bestaat geen bewijs dat een werkend derde oog daadwerkelijk bestaat. Het is echter wel bekend dat de pinealocyten van zoogdieren een directe verbinding hebben met het netvlies zelf, dat in reactie op verandering in lichtsterkte signalen uitzendt om de circadiane ritmes te reguleren. Als je de definitie van een oog extreem oprekt, zou je in zekere zin kunnen zeggen dat de functies van de pijnappelklier zelfs bij een zoogdier enigszins op een rudimentair oog lijken.

Een interessant feit dat beslist wél betrekking heeft op zoogdieren, met inbegrip van de mens, is dit: in tegenstelling tot het grootste gedeelte van de hersenen is de pijnappelklier niet van de rest van het lichaam gescheiden door de bloed-hersenbarrière. Hij ontvangt bloed direct van de achterste hersenslagader, hetgeen een verband zou kunnen hebben met zijn gevoeligheid voor psychoactieve stoffen.

Waarom hebben psychoactieve stoffen vaak invloed op de pijnappelklier?

De tuatara, een reptiel uit Nieuw-Zeeland, heeft een werkend derde oog voor het reguleren van de dagelijkse cycli (Out Shooting
De tuatara, een reptiel uit Nieuw-Zeeland, heeft een werkend derde oog voor het reguleren van de dagelijkse cycli (Out Shooting photos)

De pijnappelklier bevindt zich niet alleen in de perfecte positie om allerlei stoffen te ontvangen die niet worden gefilterd door de bloed-hersenbarrière, hij vormt ook het hart van een ‘cascade’ van reacties die worden ontketend wanneer noradrenaline, een bekende neurotransmitter die verantwoordelijk is voor de regulering van slapen en waken, zich bindt aan zijn receptoren in de pijnappelklier.

Wanneer noradrenaline zich bindt aan zijn receptoren (zogenaamde adrenerge receptoren) dan is de ketting van hormonale en enzymatische reacties die daar het gevolg van is verantwoordelijk voor het aangegeven wanneer het tijd is om te gaan slapen en wanneer het tijd is om weer op te staan en actief te worden. Deze cascade is dus zeer belangrijk bij het bepalen van ieders ‘humeur’ en hoe men de uitdagingen van de komende dag ervaart en erop reageert. Ook zorgt dit ervoor dat de slaap van voldoende kwaliteit is en de benodigde duur regelmatig wordt gehaald.

Het is dus duidelijk dat de pijnappelklier essentieel is voor een gezonde, positieve geestestoestand en enorme invloed heeft op de emotionele toestand in het algemeen. De consumptie van psychiatrische geneesmiddelen beïnvloedt deze complexe cascade van activiteiten in de pijnappelklier, plus nog diverse andere delen van de hersenen. Daardoor ontstaat een subjectief veranderde perceptie.

Een voorbeeld van het belang van de pijnappelklier voor psychisch welbevinden is zijn relatie met de seizoensgebonden depressie. Het feit dat blootstelling aan helder licht een veel toepaste behandeling is voor deze aandoening doet vermoeden dat de pijnappelklier en zijn lichtgevoelige hormoon, melatonine, daarmee te maken hebben. Bovendien is het feit dat een periode van weinig licht zo’n dramatisch samenstel van symptomen kan veroorzaken, een indicatie dat de pijnappelklier fundamenteel verband houdt met psychisch welbevinden in het algemeen en dat het niet goed functioneren ervan wellicht ook te maken heeft met andere psychische aandoeningen

Hoe werk cannabis op de pijnappelklier?

De pijnappelklier wordt zo genoemd vanwege zijn gelijkenis met een pijnappel (Southernpixel - Alby Headrick)
De pijnappelklier wordt zo genoemd vanwege zijn gelijkenis met een pijnappel (Southernpixel – Alby Headrick)

Uit onderzoek op ratten is gebleken dat de pijnappelklier een werkend endocannabinoïdesysteem heeft, in die zin dat cannabinoïdereceptoren type 1 en 2, en de endogene liganden die zich aan hen verbinden, anandamide en 2-AG, alle aanwezig zijn.

Het onderzoek liet zien dat de activiteit van de CB1-receptoren varieerde naargelang de dagelijkse cyclus, waarbij de laagste activiteitsniveaus optraden aan het einde van de daglichtperiode. Ook bleek dat het niveau van NAPE-PLD, een enzym dat verantwoordelijk is voor de synthetisering van nieuwe endocannabinoïde moleculen, in het midden van de donkere periode afnam.

Bovendien bleek uit het onderzoek dat de aanwezigheid van THC de activiteit van een enzym genaamd AANAT reduceerde en daarmee de synthese van melatonine zelf. Uit een eerder onderzoek bij ratten bleek tevens dat THC de activiteit van AANAT reduceert. Het mechanisme dat daarbij optrad, leek als volgt te functioneren: de neurotransmitter noradrenaline start een cascade van reacties, waarvan het eindresultaat de productie van melatonine is. THC verstoort deze noradrenalinecascade en vermindert daarbij de productie van melatonine.

Het is waarschijnlijk dat de endogene analoge anandamide van THC dezelfde actie uitvoert, namelijk de vermindering van het door noradrenaline veroorzaakte vrijkomen van melatonine, en daarom fundamenteel betrokken is bij de functie van de pijnappelklier. Het lijkt er dus op dat een laag niveau van anandamide of THC vereist is, wil de productie van melatonine toenemen. Naarmate het melatonineniveau toeneemt – wat hoort te gebeuren aan het einde van de daglichtperiode – neemt het gevoel van slaperigheid eveneens toe.

Maar van cannabis roken word ik slaperig! Hoe zit dat?

Heel lang werd de pijnappelklier gezien als de zetel van het bewustzijn van de mens (Dean Terry)
Heel lang werd de pijnappelklier gezien als de zetel van het bewustzijn van de mens (Dean Terry)

Als voor de toename van de melatonineproductie een laag niveau van anandamide vereist is, en de activiteit van cannabinoïdereceptoren is op z’n laagst aan het einde van de daglichtperiode, dan lijkt daaruit te volgen dat cannabis de afscheiding van melatonine vermindert en dat derhalve ook de slaperigheid afneemt Maar veel mensen zeggen juist dat ze zich na cannabisgebruik slaperig voelen. Hoe zit dat?

Misschien is het wel zo dat de mechanismen die betrekking hebben op cannabinoïden en de pijnappelklier bij ratten gewoon anders werken dan bij mensen. En inderdaad blijkt uit onderzoek duidelijk dat THC het melatonineniveau bij ratten vermindert, terwijl er ook aanwijzingen zijn dat bij mensen het tegenovergestelde het geval is. Uit een onderzoek uit 1986 blijkt dat bij acht van de negen gezonde mannelijke vrijwilligers THC het melatonineniveau aanmerkelijk deed stijgen, met een piek ongeveer 2 uur na toediening. Interessant was dat één testpersoon juist een afname van melatonine als reactie op THC liet zien, net als bij ratten.

Of iemand slaperig wordt van cannabis kan afhangen van de dosis, de tolerantie en een hele reeks andere factoren. Het zou zelfs te maken kunnen hebben met het tijdstip van de dag waarop de gebruiker cannabis consumeert in relatie tot gangbare circadiane ritmes. Er kan bovendien een genetisch aspect spelen dat de individuele reactie op cannabinoïden bepaalt. Uiteindelijk zijn bij veel onderzoeken genetische verschillende in de expressie van cannabinoïdereceptoren opgemerkt.

Ook wordt wel gedacht dat de subjectieve effecten van cannabis niet noodzakelijkerwijs door THC alleen veroorzaakt hoeven te zijn, maar door THC in combinatie met diverse andere cannabinoïden en terpenen. Men vermoedt bijvoorbeeld inmiddels dat myrceen invloed heeft op de ‘high’ van pure THC, waardoor in algemene zin een groter bankplakeffect (‘couch-lock’) ontstaat. Bovendien is diverse malen gebleken dat THC, naargelang de dosis, zowel een verdovend als een stimulerend effect kan hebben.

Hoe beïnvloedt de pijnappelklier de high?

De pijnappelklier is nauw betrokken bij de regulering van slaap en circadiane ritmes (Fl??d)
De pijnappelklier is nauw betrokken bij de regulering van slaap en circadiane ritmes (Fl??d)

Dit proces is niet helemaal duidelijk. We weten dat bij de ervaring van high zijn verschillende gedeelten van de hersenen betrokken zijn. De pijnappelklier is slechts een kleine schakel in een buitengewoon lange en gecompliceerde keten, die loopt van enkele van de meest basale en fundamentele delen van de hersenen (en de pijnappelklier kan beslist worden geclassificeerd als basaal en fundamenteel, omdat vrijwel elke gewervelde er een heeft) en enkele van de meest geavanceerde, zoals de neocortex, die alleen bij zoogdieren voorkomt.

De pijnappelklier wordt echter steeds opnieuw in verband gebracht met de biosynthese van belangrijke natuurlijke stoffen die te maken hebben met slapen, dromen en droombeelden. De aanwezigheid van die stoffen in de pijnappelklier is een van de belangrijkste redenen waarom zo veel mensen hem zien als de ‘zetel van de ziel’ of de sleutel tot ‘spirituele verlichting’. N,N-Dimethyltryptamine, gewoonlijk DMT genoemd, is ongetwijfeld de beroemdste van deze stoffen..

Of de pijnappelklier verantwoordelijk is voor het synthetiseren van DMT bij mensen is weliswaar omstreden, maar er bestaat niettemin veel bewijs dat dit het geval is. DMT en de gerelateerde stoffen tryptamine en bufotenine zijn aangetroffen in menselijke urine en aangetoond is dat DMT zelf wordt gesynthetiseerd in de pijnappelklier van de rattenhersenen. Aangetoond is dat een nauw verwante stof, 5-MeO-DMT,  gesynthetiseerd wordt in de menselijke pijnappelklier. Tot dusver is echter nog niet bewezen dat dit ook met DMT zelf het geval is.

Het lijkt er in ieder geval op dat de pijnappelklier nauw betrokken is bij de productie en/of verwerking van stoffen waarvan het duidelijk is dat ze bijdragen aan het scheppen een ‘droomtoestand’ wanneer we slapen. Er bestaan derhalve vele theorieën dat de subjectieve ervaring van high worden van cannabis, hallucinogenen en andere psychoactieve middelen ook de subjectieve schepping omvat van een ‘droomachtige’ of anderszins veranderde realiteit.

De pijnappelklier is onderdeel van een complex en fascinerend systeem

DMT is een ingrediënt van ayahuasca, een krachtige hallucinogeen die bij gebruikers kunst als deze kan opleveren (Howard G Charing)
DMT is een ingrediënt van ayahuasca, een krachtige hallucinogeen die bij gebruikers kunst als deze kan opleveren (Howard G Charing)

Hoewel we nog ver verwijderd zijn van compleet begrip van het complexe netwerk van chemische stoffen die in de hersenen op elkaar inwerken, zijn we bezig om op basale wijze in kaart te brengen hoe al deze onderling verband houdende processen met elkaar in verband staan.  Het wordt steeds duidelijker dat het endocannabinoïdesysteem een fundamenteel boodschappersysteem is dat bijdraagt aan het verbinden van de verschillende delen van de hersenen, waarvan er vele samenwerken om ons het subjectieve gevoel van een high te geven.

De pijnappelklier is essentieel voor dit proces en is ontegenzeggelijk van belang als bron van bewustzijnsveranderende stoffen. Hij werkt, samen met het endocannabinoïdesysteem en diverse andere regelsystemen, aan de controle van subjectieve ervaringen als humeur, oplettendheid en slaperigheid. Wanneer we daaraan externe psychoactieve stoffen toevoeg, kan dit proces op fundamentele wijze worden gewijzigd, soms tot groot genoegen van de persoon die dit ondergaat.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?