by Seshata on 01/07/2013 | Consumptie

Cannabis en creativiteit

Creativiteit Het verband tussen cannabisgebruik en het creatieve proces is algemeen bekend, maar ook buitengewoon ingewikkeld. Zoals met zoveel psychologische en neurologische effecten van de drug het geval is, lijkt het erop dat het effect van cannabis op de creativiteit van verschillende factoren afhankelijk is, waaronder de geestelijke gezondheid en hoe vaak er gebruikt wordt.


Het verband tussen cannabisgebruik en het creatieve proces is algemeen bekend, maar ook buitengewoon ingewikkeld. Zoals met zoveel psychologische en neurologische effecten van de drug het geval is, lijkt het erop dat het effect van cannabis op de creativiteit van verschillende factoren afhankelijk is, waaronder de geestelijke gezondheid en hoe vaak er gebruikt wordt.

Cannabis en creativiteit

Wat is creativiteit?

Het is heel moeilijk om menselijke creativiteit empirisch vast te stellen, aangezien onze gebruikelijke meetmethodes subjectief zijn en op verschillende manieren uitgelegd kunnen worden. Subjectief gezien is creativiteit gewoon het uiten van nieuwe gedachten, die op ontelbaar veel manieren kunnen worden uitgedrukt, waaronder spraak, het geschreven woord, kunst of muziek.

Pogingen tot invoering van een gestandaardiseerde creativiteitstest, vergelijkbaar met een IQ-test, hebben tot nu toe geen succes gehad, hoewel verscheidene criteria worden gebruikt om het creativiteitsniveau van een individu tot op zekere hoogte vast te stellen. Het is onmogelijk om de kwaliteit van creatieve expressie empirisch te meten, want dit hangt geheel af van de sociale, culturele en individuele reactie op dat wat gecreëerd is.

Hoe wordt creativiteit gemeten?

Het meten van de “kwantiteit” van creatieve gedachten van verschillende personen bij het doen van een gestandaardiseerde test is echter wel mogelijk. In 1966 bedacht de Amerikaanse psycholoog Ellis Paul Torrance een psychometrische methode, de Torrance Tests of Creative Thinking, waarbij met een aantal testjes waarin de proefpersoon een probleem moet oplossen, de vloeiendheid, originaliteit en uitwerking van het creatieve denkproces wordt bepaald.

Onnoemelijk veel creatievelingen gebruiken al eeuwenlang cannabis om hun creativiteit te vergroten, zoals de legendarische Miles Davis
Onnoemelijk veel creatievelingen gebruiken al eeuwenlang cannabis om hun creativiteit te vergroten, zoals de legendarische Miles Davis

Vloeiendheid, dat in wezen hetzelfde is als divergent denken (zie hieronder), heeft hierbij betrekking op het totaal aantal ideeën dat is opgekomen als reactie op een prikkel, terwijl originaliteit betrekking heeft op hoe uniek de ideeën van de proefpersoon zijn vergeleken met die van anderen in de groep, en uitwerking op hoe gedetailleerd het antwoord is.

Terwijl sommige wetenschappers zich op de concrete uiting van creatief denken hebben gericht, zijn anderen van mening dat creativiteit alleen goed kan worden gemeten door te kijken naar de sociale persoonlijkheid. Hierbij worden het zelfvertrouwen, de bereidheid om risico’s te nemen en de onafhankelijkheid bij het nemen van besluiten van de proefpersoon in de meting meegenomen. De Amerikaanse psycholoog Gregory Feist heeft gesteld dat creatieve mensen “meer openstaan voor nieuwe ervaringen, minder traditioneel en plichtsgetrouw zijn, meer zelfvertrouwen hebben, zichzelf meer accepteren en meer gedreven, ambitieus, dominant, vijandig en impulsief zijn”.

Schizotypie en divergent denken

Het begrip schizotypie werd ontwikkeld om de waaier aan menselijke persoonlijkheidskenmerken te beschrijven, van “normale” verbeelding tot de verbeelding van psychotische mensen of mensen met waandenkbeelden. Hoe schizotypischer iemand is, des te groter de kans dat hij ongewone verschijnselen in zijn waarneming en op cognitief gebied ervaart, die in het uiterste geval de vorm van hallucinaties en waandenkbeelden kunnen aannemen. Ook cognitieve desorganisatie, introverte anhedonie (d.w.z. naar binnen gekeerd, “vreugdeloos” gedrag) en impulsief non-conformisme, in het bijzonder in sociale situaties, kunnen voorkomen.

Mensen die meer schizotypisch zijn, kunnen vaak beter divergent denken, wat wil zeggen dat ze een aantal verschillende reacties op een prikkel kunnen geven. De tegenhanger hiervan is convergent denken, waarbij gezocht wordt naar één “juist” antwoord. Iemand die bovenmatig schizotypisch is en bovenmatig divergent kan denken, heeft waarschijnlijk meer kans om schizofrenie of een dissociatieve stoornis te hebben.

Het bestaande wetenschappelijke onderzoek

De afgelopen paar jaar zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd die zich vooral op het effect van cannabis op het creatieve proces hebben gericht, hoewel de uitkomsten van deze studies niet geheel consistent zijn. Bovendien zijn er tientallen onderzoeken naar de invloed van cannabis op specifieke hersenfuncties gedaan en de resultaten daarvan geven ons enigszins inzicht in het enorme, ingewikkelde proces van menselijke creativiteit.

In deze grafiek is de toename in verbale welbespraaktheid te zien die "weinig creatieven" ervaren onder invloed van cannabis
In deze grafiek is de toename in verbale welbespraaktheid te zien die “weinig creatieven” ervaren onder invloed van cannabis

Uit een onderzoek uit 2012 naar het verband tussen schizotypie, divergent denken en cannabisgebruik bleek dat er een duidelijk verband was. Acuut cannabisgebruik door roken verhoogde de verbale welbespraaktheid bij “weinig creatieven” tot hetzelfde niveau als dat van “zeer creatieven” en maakte hen ook meer schizotypisch.

In 2009 werd een onderzoek gedaan waarin de creativiteit van voormalige cannabis- en MDMA-gebruikers die langdurig gebruikt hadden, werd vergeleken met een controlegroep. Hieruit bleek dat cannabisgebruikers meer “zeldzaam creatieve” reacties dan de controlegroep lieten zien, een aanwijzing dat ze meer unieke ideeën hebben. Het is interessant dat de MDMA-gebruikers zichzelf als creatiever dan de controlegroep inschatten, terwijl hiervoor geen bewijs in hun reacties te vinden was. De cannabisgebruikers daarentegen waren meer geneigd om blijk te geven van creativiteit, maar schatten zichzelf niet als creatiever dan de controlegroep in.

Niet alle onderzoeken hebben echter een dergelijk verband aangetoond. In een onderzoek uit 2001 naar cannabisgebruik en creativiteit werden de criteria van Torrance gebruikt om de creatieve reacties van een groep cannabisgebruikers te vergelijken met die van een controlegroep voor wie cannabisgebruik nieuw was. Uit dit onderzoek bleek geen toename in divergent denken in de controlegroep en bleek het af te nemen bij de regelmatige gebruikers.

Cannabis, hyperpriming en semantisch geheugen

In de psychologie is “priming” een geheugenfunctie die ervoor zorgt dat blootstelling aan een prikkel een reactie veroorzaakt bij een volgende prikkel. Met semantische priming wordt de geheugenassociatie bedoeld tussen twee zaken die semantisch verwant zijn, bijvoorbeeld “hond” en “wolf”. Wanneer iemand aan een prikkel uit een bepaalde semantische categorie wordt blootgesteld, worden de neurale netwerken in de hersenen gestimuleerd en worden andere verwante zaken in de herinnering opgeroepen.

Semantische priming heeft betrekking op de neurale verbindingen die worden geprikkeld door semantisch verwante zaken te bekijken
Semantische priming heeft betrekking op de neurale verbindingen die worden geprikkeld door semantisch verwante zaken te bekijken

Hyperpriming is een aandoening waarbij ongewone en onvoorspelbare verbanden worden gelegd tussen zaken die oppervlakkig of helemaal niet aan elkaar verwant zijn. Uit een onderzoek uit 2010 bleek dat het niveau van semantische hyperpriming hoger was bij regelmatige cannabisgebruikers, zelfs in nuchtere staat. Onder invloed was het niveau van semantische hyperpriming opvallend hoger vergeleken met een controlegroep van mensen die niet gebruikten. In dit onderzoek werd ook ontdekt dat hoewel mensen onder invloed meer schizotypisch zijn, hun niveau van schizotypie niet verschilt van de controlegroep als ze nuchter zijn.

De vage grens tussen krankzinnigheid en genialiteit

Het is duidelijk dat er nog veel werk verzet moet worden, voordat we overeenstemming over het verband tussen cannabisgebruik en creativiteit kunnen bereiken. Zelfs de definitie van creativiteit moet beter worden vastgesteld. Om de inconsistentie tussen de verschillende onderzoeken te verminderen moeten betere methodes voor empirische metingen worden ontwikkeld, zodat het niveau van divergent denken van een individu nauwkeurig kan worden beoordeeld. Hoe dan ook, hoewel het wetenschappelijk onderzoek in feite in de kinderschoenen staat, heeft men tot nu toe een over het algemeen positief verband tussen cannabisgebruik en creativiteit aangetroffen.

Als gevolg van het sterke verband tussen cannabisgebruik en divergent denken kan er een ietwat verhoogde kans op abnormale divergentie zijn bij langdurig, zwaar gebruik. Dit kan een grote bijdrage leveren aan een verklaring voor het verband tussen cannabisgebruik en schizofrenie zelf en een aantal verwante aandoeningen, omdat het hyperprimingeffect van de eerstgenoemde de weg vrijmaakt voor de onbeheerste reacties van de tweede. Er is echter meer gericht onderzoek nodig om de geldigheid van deze hypothese nauwkeurig te beoordelen.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More