Klaar om het maximale uit je genetica te halen? Verdiep je in transpiratie met deze VPD-grafiek voor cannabis en optimaliseer de opname van voedingsstoffen, de vegetatieve groei en de productie van harsrijke bloemen. Leer hoe je VPD kunt berekenen en beheersen, en stem dit af op de zaailing-, groei- en bloeifase. Bereid je voor op oogsten van topkwaliteit!
- Wat is de VPD (dampdruktekort) van cannabis?
- Bladtemperatuur (LST): De sleutel tot de ideale VPD (en de beperking van veel VPD-grafieken voor cannabis)
- Hoe meet en bereken je thuis stap voor stap de VPD?
- VPD-grafiek voor cannabis: het optimale bereik
- Een opmerking over de nachtcyclus en CO₂
- Praktische gewassturing: de VPD in je kweekruimte stap voor stap aanpassen
- Problemen met de VPD bij cannabis oplossen: herkennen van een te hoge of te lage VPD
- Veelgestelde vragen over de VPD van cannabis
Voor beginnende en gevorderde kwekers is het beheren van basisomgevingsfactoren zoals verlichting, ventilatie, temperatuur en luchtvochtigheid meestal al voldoende om gezonde cannabisplanten te kweken groeien en kwalitatieve bloemen te oogsten. Ervaren kwekers gebruiken daarnaast vaak VPD-grafieken voor cannabis om het genetische potentieel van hun planten te maximaliseren.
De VPD (vapour pressure deficit, dampdruktekort) van cannabis gaat verder dan eenvoudige omgevingsmetingen zoals temperatuur en relatieve luchtvochtigheid. Het stelt kwekers namelijk in staat om de transpiratie, d.w.z. de drijvende kracht achter de opname van voedingsstoffen, te optimaliseren en hun planten gericht te sturen richting vegetatieve of generatieve groei, met als doel een oogst van de hoogst mogelijke kwaliteit.
Hieronder lichten we VPD-grafieken voor cannabis toe en leggen we uit:
- Hoe de VPD transpiratie beïnvloedt en de snelheid bepaalt waarmee planten water en voedingsstoffen uit de grond opnemen.
- Hoe je de VPD kunt gebruiken om je planten gericht te sturen richting vegetatieve of generatieve groei.
- Wat het ideale VPD-bereik is voor:
- Zaailingen/klonen: 0,4–0,8 kPa
- Vegetatieve groei: 0,8–1,0 kPa
- Generatieve groei (bloei): 1,2–1,5 kPa
- Hoe je de VPD nauwkeurig kunt berekenen met behulp van de gouden standaard: de bladtemperatuur.
- Hoe je de VPD kunt optimaliseren tijdens de periode zonder verlichting door de luchtvochtigheid te verhogen en het bereiken van het dauwpunt te voorkomen.
- Hoe je de VPD kunt verhogen in kweekruimtes met waar CO₂ is toegevoegd, waar planten minder transpireren en hogere temperaturen beter verdragen.
Wat is de VPD (dampdruktekort) van cannabis?
De VPD van cannabis is een maat voor het verschil in waterdamp tussen de bladeren van je planten en de omgevingslucht. Het wordt doorgaans uitgedrukt in kilopascal (kPa) en stelt je, wanneer het nauwkeurig in de gaten wordt gehouden, in staat de transpiratie te optimaliseren en je planten gericht te sturen richting vegetatieve of generatieve groei.
De klassieke definitie van VPD
Zoek je VPD op internet op, dan vind je bijna overal dezelfde definitie:
“VPD (dampdruktekort) is het verschil tussen de huidige hoeveelheid waterdamp in de lucht en de maximale hoeveelheid waterdamp die de lucht kan bevatten voordat verzadiging optreedt, d.w.z. het dauwpunt.”
Om het volledige potentieel van de VPD en de invloed ervan op planten echt te benutten, moeten we echter verder kijken dan deze basisdefinitie. In de praktijk is de VPD namelijk vooral de drijvende kracht achter transpiratie van planten. Door het verschil in vocht tussen het bladerdak en de kweekomgeving te analyseren, geeft de VPD inzicht in hoeveel water, en daarmee ook hoeveel voedingsstoffen, je planten uit hun groeimedium kunnen opnemen.
Maximale transpiratie: wat gebeurt er als de VPD voor cannabis optimaal is?
De optimale VPD voor cannabis ligt doorgaans tussen 0,8 en 1,5 kPa voor volwassen planten. Binnen dit bereik is de lucht in de kweekruimte relatief warm en droog, terwijl de planten zelf goed gehydrateerd blijven.
Dit tekort creëert een natuurlijke ‘zuigkracht’ die water vanuit de wortels via het xyleem van de plant naar boven transporteert en uiteindelijk via de poreuze huidmondjes weer afgeeft. Dit proces, bekend als transpiratie, is essentieel voor alle planten en vormt de drijvende kracht achter de opname van water en voedingsstoffen uit het groeimedium.
Wanneer je de VPD in je kweekruimte voor cannabis optimaliseert, gaan je planten sterker transpireren. Dat bevordert de groei van weelderige bladeren tijdens de vegetatieve fase en helpt bij de ontwikkeling van compacte, harsrijke toppen gedurende de bloei. Een hogere VPD speelt namelijk een belangrijke rol bij het sturen van generatieve groei.
Stel je de VPD echter te hoog in, dan transpireren je planten overmatig en dreigen ze uit te drogen. Als reactie daarop sluiten de huidmondjes zich namelijk volledig, waardoor de fotosynthese tot stilstand komt. Is de VPD daarentegen te laag, dan blijven de huidmondjes weliswaar wijd open, maar door het gebrek aan voldoende verschil in waterdruk verloopt de transpiratie traag. Hierdoor nemen de planten minder water en voedingsstoffen op uit het groeimedium.
Hoe wordt de VPD van cannabis berekend?
Het verkrijgen van een nauwkeurige meting van de VPD van cannabis is afhankelijk van drie belangrijke variabelen:
- De omgevingstemperatuur. Deze variabele bepaalt hoeveel vocht de lucht in je kweekruimte kan vasthouden voordat deze verzadigd raakt.
- De relatieve luchtvochtigheid (RH, relative humidity). Deze variabele geeft aan hoeveel vocht er op dat moment daadwerkelijk in de lucht aanwezig is.
- De bladtemperatuur (LST, leaf surface temperature). Deze variabele bepaalt de dampdruk (VP) in het blad zelf. Onthoud: gezonde cannabisbladeren zijn vrijwel volledig verzadigd met vocht.
Op basis van deze gegevens kun je de VP van de omgeving berekenen en deze aftrekken van de VP van je bladeren. Het resultaat is het dampdruktekort (VPD).
Bladtemperatuur (LST): De sleutel tot de ideale VPD (en de beperking van veel VPD-grafieken voor cannabis)
Veel kwekers maken de fout om de omstandigheden in hun kweekruimte te meten met thermohygrometers en vervolgens de temperatuur van hun bladeren te schatten. Dat is begrijpelijk, want veel oudere VPD-grafieken voor cannabis moedigen dit aan door te suggereren dat de bladtemperatuur (LST) meestal slechts 1–3 °C lager ligt dan de omgevingstemperatuur.
In werkelijkheid kan de temperatuur van je bladeren echter sterk variëren, afhankelijk van verschillende factoren, zoals:
- Het type kweekverlichting dat je gebruikt. Hogedruknatriumlampen (high-pressure sodium, HPS-lampen) en metaalhalogenidelampen (MH) produceren aanzienlijk meer restwarmte dan leds, waardoor ze een grotere invloed hebben op de temperatuur in je kweekruimte.
- De afstand tussen je lampen en het bladerdak. Hoe kleiner de afstand tussen de lampen en je bladeren, hoe hoger de bladtemperatuur (LST).
- De mate van ventilatie in je kweekruimte. Ventilatoren en afzuigsystemen helpen zowel de temperatuur als de luchtvochtigheid te reguleren.
- Het lokale klimaat. Dit beïnvloedt indirect de omstandigheden in je kweekruimte.
De IR-thermometer: een essentieel hulpmiddel voor het meten van de VPD van cannabis
Onthoud: VPD draait uiteindelijk om het verschil in dampdruk tussen de verzadigde binnenkant van de bladeren en de omringende lucht. Omdat de temperatuur bepaalt hoeveel vocht de lucht kan vasthouden, is een nauwkeurige berekening van de VPD onmogelijk zonder een correcte meting van de bladtemperatuur.
Trap daarom niet in de valkuil van het blindelings volgen van standaard VPD-tabellen voor cannabis. Investeer in een infrarood (IR) thermometer en meet regelmatig de temperatuur van je bladeren op verschillende plekken in het bladerdak. Zo kun je een realistisch gemiddelde van de bladtemperatuur (LST) bepalen. Je zult merken dat deze temperatuur aanzienlijk kan variëren!
Een opmerking over de led-revolutie
De overstap naar led-kweeklampen heeft een grote impact gehad op de manier waarop kwekers VPD beheren. HPS- en MH-lampen, die zo’n 20 jaar geleden nog dominant waren in binnenkweekruimtes, straalden veel infraroodwarmte uit. Deze warmte verwarmde zowel het bladweefsel als de lucht in de directe omgeving van de planten.
Tegenwoordig werken de meeste kwekers met led-verlichting, die aanzienlijk efficiënter is en daardoor veel koeler zijn. Om deze lagere temperaturen te compenseren, maken de kwekers in kwestie daarom vaker gebruik van extra verwarming en luchtbevochtiging. Zo kunnen ze het klimaat optimaliseren en het plantmetabolisme ondersteunen om een ideale VPD te bereiken.
Hoe meet en bereken je thuis stap voor stap de VPD?
Wil je stoppen met giswerk en de controle over je gewassen in eigen handen te nemen? Zo bereken je de VPD bij het kweken van cannabis:
- Meet de omgevingstemperatuur en de relatieve luchtvochtigheid (RV) in je kweekruimte of tent met een thermohygrometer.
- Meet vervolgens de bladtemperatuur (LST) met een IR-thermometer.
a. Beperk je niet tot één meting: meet bladeren op verschillende plekken in het bladerdak, zowel direct onder je lampen als lager of in de schaduw.
b. Bereken het gemiddelde van al je metingen om een betrouwbare LST te bepalen. - Voer daarna de luchttemperatuur, RV en gemiddelde LST in een VPD-grafiek of -calculator in. De VPD is het verschil tussen de dampdruk (VP) in de bladeren en die van de omgevingslucht.
Praktische tip: Slimme sensoren kunnen de VPD automatisch voor je berekenen. Toch is het verstandig om dit minstens één keer per week handmatig te controleren. Zo kun je kleine afwijkingen of meetfouten tijdig opsporen en je kweekomstandigheden gericht bijsturen.
VPD-grafiek voor cannabis: het optimale bereik
Hieronder lichten we het ideale VPD-bereik toe voor de voortplantingsfase, groei en bloei.
Voortplantingsfase: VPD voor klonen en zaailingen
Ideale VPD: 0,4–0,8 kPa
Klonen en zaailingen beschikken over een beperkt ontwikkeld wortelstelsel, of hebben zelfs nog helemaal geen wortels. Een te hoge VPD onttrekt in dat stadium te veel vocht, wat kan leiden tot een groeiachterstand of het ontwikkelen van kiemplantenziekte. Door de VPD laag te houden tijdens deze fase beperk je het vochtverlies en stimuleer je een gezonde wortelgroei.
Bladgroei: VPD-bereik voor de groeifase
Ideale VPD: 0,8 (einde voortplantingsfase/begin groeifase)–1,0 kPa
Tijdens de vegetatieve fase ligt de focus op het opbouwen van zoveel mogelijk biomassa. Het doel is om sterke, goed vertakte planten te ontwikkelen die later in staat zijn om veel bloemen te produceren. Om dit te bereiken, verhoog je de VPD geleidelijk: van ongeveer 0,8 kPa aan het einde van de zaailingfase naar circa 1,0 kPa halverwege de groeifase. Binnen dit bereik transpireert de plant optimaal, waardoor ze efficiënt water en voedingsstoffen uit de wortelzone opneemt. Tegelijkertijd ondersteunt dit een goede opname van CO₂, wat essentieel is voor een krachtige fotosynthese en gezonde bladgroei.
Bloeifase: ideale VPD voor de bloeifase
Ideaal VPD: 1,2–1,5 kPa
Tijdens de bloeifase passen ervaren kwekers vaak lichte, gecontroleerde droogtestress toe als vorm van generatieve sturing. Door de VPD te verhogen en het drogend vermogen van de lucht te vergroten, worden planten gestimuleerd om meer abscisinezuur aan te maken: een hormoon dat de ontwikkeling van reproductieve structuren, zoals bloemen, bevordert.
Een hogere VPD gaat gepaard met drogere lucht, wat een belangrijke bescherming biedt tegen toprot (Botrytis) en echte meeldauw, vooral aan het einde van de bloeifase.
Gerelateerd artikel
Een opmerking over de nachtcyclus en CO₂
Het beheersen van de VPD overdag is slechts het halve werk. Veel kwekers maken de fout om de VPD tijdens de donkere periode volledig te negeren.
Kweeklampen (zelfs leds) vormen in kleine tenten en ruimtes vaak de belangrijkste warmtebron. Zodra deze worden uitgeschakeld, daalt de temperatuur meestal snel. Hierdoor zakt de VPD, wat kan leiden tot condensvorming.
Het risico van het dauwpunt (DP): omgaan met vochtpieken en nachtelijke condensvorming
Wanneer de temperatuur in je kweekruimte ’s nachts te ver daalt, kan het dauwpunt (DP) worden bereikt. Dit is het punt waarop de lucht verzadigd raakt en vocht begint te condenseren op bladeren en bloemen. Dit fenomeen wordt vaak aangeduid als ‘nachtelijk zweten’ of ‘nachtelijke condensvorming’ en is een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van botrytis (toprot) en echte meeldauw tijdens de bloeifase.
De beste manier om dit te voorkomen is het installeren van een luchtontvochtiger en deze ’s nachts te laten draaien, zodat de VPD stabiel blijft en condensvorming wordt voorkomen.
De koolstofvariabele: ideale VPD-waarden bij CO₂-toevoeging
Door het toevoegen van CO₂ kun je de VPD verhogen naar ongeveer 1,1–1,2 kPa in de vegetatieve fase en 1,5 kPa of hoger tijdens de bloei. De eenvoudigste manier om dit te bereiken is door de omgevingstemperatuur in je kweekruimte te verhogen.
Planten die met extra CO₂ worden gevoed, kunnen namelijk hogere temperaturen verdragen. Warmere lucht verhoogt bovendien de transpiratie doordat er meer vocht van het bladoppervlak wordt opgenomen. Als de VPD niet wordt aangepast aan deze omstandigheden, kunnen er tekenen van groeiachterstand ontstaan. De opname van water en voedingsstoffen wordt dan beperkt, vooral van minder mobiele stoffen zoals calcium en magnesium.
Gerelateerd artikel
Praktische gewassturing: de VPD in je kweekruimte stap voor stap aanpassen
Bij cannabisteelt op hoog niveau draait het niet om reageren op veranderingen in de omgeving, maar om het actief sturen ervan. Door de omgeving te controleren, kun je de ontwikkeling van je planten gericht sturen, richting vegetatieve of generatieve groei. De VPD speelt hierin een centrale rol. Zo kun je de VPD verhogen of verlagen om je opbrengsten te optimaliseren:
De VPD verlagen
- Gebruik een luchtbevochtiger om de relatieve luchtvochtigheid in je ruimte te verhogen. Dit is de snelste manier om het dampdruktekort te verkleinen en overmatige transpiratie te beperken.
- Als je geen luchtbevochtiger hebt, kun je de relatieve luchtvochtigheid ook verhogen door:
a. Bakken met water in de kweekruimte te plaatsen om de luchtvochtigheid via verdamping te verhogen.
b. Je planten te besproeien (alleen tijdens de vegetatieve fase). Hiermee voeg je direct vocht toe aan de lucht.
c. De capaciteit van je afzuig- en/of circulatieventilatoren te verminderen. Zo kan er meer vocht in de ruimte blijven hangen terwijl je planten transpireren. - Verlaag de temperatuur wanneer nodig door:
a. Lampen te dimmen of verder van het bladerdak te plaatsen.
b. Airconditioning te gebruiken.
De VPD verhogen
- Gebruik een luchtontvochtiger om de relatieve luchtvochtigheid te verlagen.
- Als je geen luchtontvochtiger hebt, kun je de relatieve luchtvochtigheid ook verminderen door:
a. De ventilatie te verhogen zodat vocht sneller wordt afgevoerd.
b. Je planten minder vaak water te geven (indien mogelijk).
c. Je planten regelmatig te ontbladeren tijdens de groeifase. - Verhoog de temperatuur wanneer nodig door:
a. De lichtintensiteit van je lampen te verhogen.
b. De capaciteit van je afzuig- en/of circulatieventilatoren te verminderen.
Gerelateerd artikel
Problemen met de VPD bij cannabis oplossen: herkennen van een te hoge of te lage VPD
Symptomen van een te hoge VPD:
Veelvoorkomende tekenen en symptomen van een te hoge VPD bij cannabis zijn:
- Kiemplantenziekte (klonen of zaailingen). Een hoge VPD verhoogt de transpiratie, waardoor klonen of zaailingen met een nog onderontwikkeld wortelstelsel kunnen uitdrogen.
- Opkrullende bladeren. Om vochtverlies te beperken, krullen planten hun bladeren op zodat het oppervlak dat aan droge lucht wordt blootgesteld kleiner wordt.
- Verbrande bladpunten/bladranden. Een te hoge VPD onttrekt te veel vocht aan je planten, waardoor het bladweefsel uitdroogt en verschroeit.
- Groeiachterstand. Als bescherming tegen uitdroging sluiten de huidmondjes zich, waardoor de opname van CO₂ afneemt en de fotosynthese wordt geremd.
Symptomen van een te lage VPD:
Veelvoorkomende tekenen en symptomen van een te lage VPD bij cannabis zijn:
- Stagnatie van voedingsstoffen. De EC of PPM in je medium kan oplopen door ophoping van meststoffen. Ondanks dat de plant de benodigde voedingsstoffen krijgt toegediend, worden deze bij een te lage VPD onvoldoende opgenomen door beperkte transpiratie.
- Voedingstekorten. Een lage VPD beïnvloedt het vermogen van planten om mobiele voedingsstoffen zoals calcium, zwavel, ijzer, boor en koper op te nemen, wat kan leiden tot duidelijke tekorten. Leer hier hoe je veelvoorkomende voedingstekorten bij cannabis kunt herkennen.
- Overbewatering. Doordat de opname van water uit de bodem vertraagt, blijft het substraat langdurig nat. Dit kan leiden tot zuurstoftekort bij de wortels en symptomen van overbewatering. Leer hier hoe je overbewatering kunt herkennen, oplossen en voorkomen.
- Toprot (Botrytis). Stagnerende omgevingen met een hoge luchtvochtigheid vormen een ideale voedingsbodem voor ziekteverwekkers. Vocht dat zich ophoopt in dichte bloemen kan Botrytis aantrekken, waardoor hele cola’s kunnen gaan rotten.
- Echte meeldauw. Net als Botrytis ontwikkelt echte meeldauw zich vooral in vochtige omstandigheden met een lage VPD. Leer hier hoe je echte meeldauw en toprot kunt herkennen en voorkomen.
Gerelateerd artikel
Veelgestelde vragen over de VPD van cannabis
Antwoord: Oudere VPD-grafieken geven het ideale VPD-bereik weer voor cannabis tijdens de groei- en bloeifase. Meet nauwkeurig de luchttemperatuur en relatieve luchtvochtigheid in je kweekruimte, evenals de gemiddelde bladtemperatuur (LST) van je bladerdak. Gebruik vervolgens een VPD-calculator om het verschil in dampdruk (VP) tussen de lucht en de bladeren van je planten te bepalen. Streef naar de VPD-waarden die in de grafiek worden aangegeven (meestal groen gemarkeerd) en vermijd het schatten van de bladtemperatuur, omdat dit tot onnauwkeurige resultaten kan leiden.
Antwoord: VPD bepaalt hoe efficiënt water vanuit het groeimedium door de plant wordt opgenomen en vervolgens via transpiratie weer aan de atmosfeer wordt afgegeven. Hoe groter het dampdruktekort in je kweekruimte, hoe meer water er via de bladeren verdampt. Hierdoor neemt de plant ook meer water en voedingsstoffen op uit het groeimedium om dit verlies te compenseren.
Antwoord: Het meten van de VP van je bladeren is essentieel voor een nauwkeurige VPD-bepaling. Wanneer je alleen uitgaat van de VP van de omgeving en een geschatte bladtemperatuur (LST), werk je met aannames, wat kan leiden tot een minder betrouwbaar beeld van de werkelijke omstandigheden in je kweekruimte.
Antwoord: VPD is relevant, ongeacht of je kweekt in aarde, turf, kokos of hydrocultuur. Bij buitenkweek is VPD moeilijker te sturen. Toch blijft het een waardevolle indicator om inzicht te krijgen in hoe efficiënt je planten transpireren.
Antwoord: Is je VPD te hoog? Verhoog dan de dampdruk in je kweekruimte door de relatieve luchtvochtigheid te verhogen. De eenvoudigste manier om dit te doen is met een luchtbevochtiger. Wanneer je VPD te laag is, verlaag je de relatieve luchtvochtigheid juist met behulp van een luchtontvochtiger.
Ben je al begonnen met het monitoren van de VPD in je kweekruimte? Deel je ervaringen met ons in de comments en laat ons weten hoe het je kweekresultaten heeft beïnvloed!
- Disclaimer:Wet- en regelgeving omtrent cannabisteelt verschilt vaak per land. Sensi Seeds raadt u daarom dan ook aan om de lokale wet- en regelgeving na te gaan. Handel niet in strijd met de wet.
