by Seshata on 21/10/2015 | Medicinaal

Wordt cystische fibrose veroorzaakt door een verstoord endocannabinoïdesysteem?

Cystische fibrose Cystische fibrose (taaislijmziekte) is een ernstige en slopende genetische aandoening die de levensverwachting en de kwaliteit van leven van degenen die eraan lijden aanzienlijk vermindert. Er lijkt nu bewijs te zijn gevonden voor de fundamentele rol van het endocannabinoïdesysteem bij deze ziekte.


cystic fibrosis - Sensi Seeds blog

Cystische fibrose is een ernstige en slopende genetische aandoening die de levensverwachting en de kwaliteit van leven van degenen die eraan lijden aanzienlijk vermindert. Er lijkt nu bewijs te zijn gevonden voor de fundamentele rol van het endocannabinoïdesysteem bij deze ziekte.

Wat is CF?

Cystische fibrose (CF), ook wel mucoviscidose of taaislijmziekte genoemd, is een genetische aandoening waarbij de longen en verschillende andere organen worden aangetast. De symptomen zijn ademhalingsproblemen en een overmatige productie van sputum als gevolg van longinfecties.

Het is bekend dat CF nauw verband houdt met een proteïne genaamd Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator (CFTR), waarvan de productie wordt gecodeerd door het CFTR-gen. Bij personen met bepaalde enkel-nucleotide polymorfismen van het CFTR-gen is sprake van een verminderde regulering van vloeistoftransport in de epitheelcellen van de longen, alvleesklier en verschillende andere organen, wat leidt tot de ontwikkeling van CF.

Onderzoek lijkt nu aan te tonen dat deze genetische abnormaliteit werkt via het endocannabinoïdesysteem zelf.

Vetverlies, CF en het EC-systeem

Taaislijmziekte gaat gepaard met een verstoorde vetstofwisseling. Progressief vetverlies is een algemeen symptoom van de ziekte. De longen en alvleesklier hebben daar het meest onder te lijden, met als gevolg progressieve schade aan de longen en ‘alvleesklierinsufficiëntie’, een aandoening waarbij de alvleesklier niet voldoende enzymen produceert en die leidt tot malabsorptie van voedingsstoffen. Endocannabinoïden zijn derivaten van vetzuren en men denkt dat een endocannabinoïdesysteem dat uit evenwicht is, zoals bij veel CF-patiënten, het gevolg is van deze aandoening.

Patiënten met CF kampen met een verminderde longfunctie en een overproductie van mucus (© Liverpoolhls)
Patiënten met CF kampen met een verminderde longfunctie en een overproductie van mucus (© Liverpoolhls)

Vanwege de potentiële malabsorptie hebben CF-patiënten een veel hogere calorie-inname nodig dan niet-patiënten voor een normale groei en ontwikkeling en een algehele goede gezondheid. Daarnaast weten onderzoekers al enige tijd dat bij taaislijmziekte de gezondheid van de longen nauw verband houdt met de voedingsstatus, en dat een gezond dieet de langetermijnprognose en overlevingskans aanzienlijk verbetert.

Daarom volgen de meeste CF-patiënten een speciaal calorierijk dieet om een normale ontwikkeling te stimuleren en een goede longfunctie te behouden. Het dieet van CF-patiënten moet zorgvuldig worden gecontroleerd en gevolgd om ervoor te zorgen dat de patiënt voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt, en als ondervoeding optreedt moet er snel worden gehandeld.

In sommige gevallen kunnen eetlustopwekkers helpen voor CF-patiënten die aan ondervoeding lijden, maar dan is het belangrijk om zeker te weten dat de ondervoeding wordt veroorzaakt door een te lage voedselinname en niet door malabsorptie. Als dit het geval is, kan behandeling met THC een geschikte oplossing zijn omdat het de eetlust opwekt en mogelijk ook helpt bij de behandeling van veel andere symptomen van CF.

Pre-/postnatale verstoring van het EC en CF

Uit recent onderzoek is gebleken dat het ontstaan van CF mogelijk verband houdt met een stoornis in het endocannabinoïdesysteem gedurende de pre- of postnatale ontwikkeling. Het endocannabinoïdesysteem speelt vanaf de allereerste levensfase een fundamentele rol bij verschillende aspecten van de menselijke ontwikkeling.

Een hoog gehalte aan cannabinoïdereceptoren en hoge concentraties van de endocannabinoïde anandamide zijn aanwezig in een pasgevormd embryo, voorafgaand aan de innesteling in het epitheel van de baarmoeder. Voor een succesvolle innesteling van de embryo is een tijdelijke vermindering van het anandamidegehalte noodzakelijk.

Daarnaast lijkt de aanwezigheid van CB1-receptoren in de witte-substantiegebieden van het pre- en postnatale zenuwstelsel erop te duiden dat deze receptoren een specifieke rol spelen bij de ontwikkeling van de hersenen. Ook is anandamide aanwezig in moedermelk en lijkt het erop dat activering van de CB1-receptoren essentieel is voor de zuigreflex bij pasgeboren muizen. Er is aangetoond dat anandamide een neuroprotectief effect heeft op het postnatale brein.

Een stoornis die optreedt op enige moment in dit proces zou kunnen leiden tot allerlei ontwikkelingsstoornissen, waaronder CF. Mogelijk kan behandeling met cannabinoïden die aandoeningen verlichten of zelfs verhelpen. Cruciaal daarbij is dat er bewijs is dat kinderen minder gevoelig zijn voor de psychoactieve effecten van THC dan volwassenen. Dat maakt THC en andere cannabinoïden dus veelbelovende onderzoeksdoelen voor deze ernstige en veelvoorkomende ziekte.

Hoe het toedienen van THC aan risicokinderen het risico van de ontwikkeling van CF kan verlagen

Hoewel er nog geen onderzoek is gedaan naar de mogelijke behandeling met THC van kinderen met CF, heeft onderzoek bij muizen veelbelovende resultaten opgeleverd. In 2011 vond een gedragsonderzoek plaats naar motorische activiteit en angstniveaus bij muizen gefokt zonder CFTR-gen en met symptomen van CF. Daarbij werd verwacht dat bij die muizen het endocannabinoïdesysteem zou zijn verstoord in vergelijking met de controlegroep.

Traditionele geneesmiddelen bieden weinig verlichting van de symptomen van CF (© Frankieleon)
Traditionele geneesmiddelen bieden weinig verlichting van de symptomen van CF (© Frankieleon)

De onderzoekers voorspelden dat het toedienen van cannabinoïdereceptoragonisten aan CF-muizen tijdens de vroege levensfase de onbalans in cannabinoïdeniveaus zou verhelpen en gedragsafwijkingen zou voorkomen. De motorische activiteit en angstniveaus van CF-muizen die werden behandeld met THC werden dus vergeleken met wilde muizen en onbehandelde CF-muizen. Er werd aangetoond dat CF-muizen die niet werden behandeld met THC minder motorische activiteit en hogere angstniveaus vertoonden op volwassen leeftijd in vergelijking met wilde muizen. De CF-muizen die op jonge leeftijd met THC werden behandeld vertoonden normale motorische activiteit en angstniveaus.

De auteurs van het onderzoek stellen dat CF-gerelateerde gedragsveranderingen primair het gevolg zijn van het ontbrekende CFTR-gen. Door de afwezigheid van het zogeheten CFTR-kanaal missen de zenuwcellen een belangrijk neurotransmitter-signaleringssysteem. Ook worden ze geactiveerd door een tekort aan vetzuren en een onbalans in het gehalte endocannabinoïden en hun receptoren. Verder stelden ze dat intensieve behandeling met cannabinoïden tijdens de vroege levensfase de balans in het endocannabinoïdesysteem zou kunnen herstellen en gedragsveranderingen op latere leeftijd zou kunnen verminderen.

Het gebruik van cannabis door huidige CF-patiënten

Hoewel het gebruik van cannabis onder CF-patiënten lager is dan onder de algemene bevolking, wordt het middel toch verrassend vaak gebruikt. In sommige rapporten wordt zelfs gesproken over een frequentie van 60% (wat veel hoger is dan het gebruik onder de algemene bevolking, maar waarschijnlijk is dit cijfer ietwat aangedikt).

In een onderzoek uit 2001 werd vastgesteld dat er “geen langetermijnonderzoeken zijn gedaan naar het gebruik van marihuana onder CF-patiënten, maar dat in verschillende rapporten een gebruikspercentage tot 60% werd vermeld. Sommige patiënten ondervinden mogelijk een kortdurend bronchodilaterend effect (sic.) door het roken van marihuana, maar dit voordeel is van zeer korte duur en patiënten moeten zich bewust zijn van de schade op lange termijn die wordt veroorzaakt door zowel tabaksproducten als de metabolieten van marihuana”. Een eerder onderzoek toonde aan dat cannabis “chronische longklachten vaak verergerde, hoewel sommige patiënten een tijdelijke verlichting tijdens het gebruik meldden”.

Bij patiënten met CF worden lage 'peak expiratory flow'-waarden gemeten
Bij patiënten met CF worden lage ‘peak expiratory flow’-waarden gemeten

Bij dit onderzoek wordt er wel van uitgegaan dat cannabis in combinatie met tabak wordt gerookt, en wordt er vooral gesproken over de gevaren van het roken van cannabis en niet zo zeer over andere consumptievormen. Daarnaast blijkt uit recentere onderzoeken dat de gezondheidsrisico’s van het roken van cannabis aanzienlijk lager zijn dan die van het roken van tabak. Het is niet duidelijk of het roken van alleen cannabis voordelig kan zijn voor CF-patiënten, zoals de verlichting die het volgens vele astmapatiënten geeft voor hun klachten. Het kan echter raadzaam zijn voor huidige patiënten om te kiezen voor een consumptievorm waarbij het risico op irritatie van het longweefsel kleiner is.

Gevolgen voor de gezondheidszorg

Er moet nog veel onderzoek worden gedaan voordat we een volledig inzicht hebben in de complexiteit van het endocannabinoïdesysteem, het belang ervan voor de menselijke ontwikkeling en de relatie ervan met veel voorheen mysterieuze aandoeningen als cystische fibrose. De eerste onderzoeken naar het belang van cannabinoïdereceptoragonisten, zoals THC, zijn echter veelbelovend en vormen ongetwijfeld de basis voor toekomstige behandelingen.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More