Cannabis en de kracht van zelfreflectie

Cannabis wordt in veel culturen als een heilig middel gebruikt. De Rastafari-cultuur is daar een voorbeeld van. Kan het zo zijn dat het vermogen van cannabis om aan te zetten tot zelfreflectie en reflectie de basis vormt voor het religieuze gebruik van deze plant? Bestaat er ook buiten deze tradities een manier om iedereen gebruik te laten maken van cannabis?

“Zelfkennis is het begin van alle wijsheid”

Aristoteles

Het Oudgriekse gebod “Ken uzelf”, dat op het voorplein van de Tempel van Apollo in Delphi is gegrift, confronteert ons onvermijdelijk met een taak die wij nooit kunnen volbrengen.

Daarentegen kennen wij ook Sisyfus, de koning van het absurdisme, die stelt dat het niet uitmaakt dat deze taak niet kan worden volbracht. Toch is het bevredigend, lonend en enigszins absurd om het “onmogelijke” te zoeken. Er zijn veel gebruikers van cannabis, maar ook van andere psychoactieve stoffen (zoals LSD of psilocybine) die een goddelijk inzicht in hun eigen bewustzijn hebben ervaren. Inzichten waardoor hun zelfkennis en dus ook hun persoonlijke groei aanzienlijk zijn toegenomen. De psycholoog Charles Tart van Harvard maakte op basis van de vragenlijsten die hij aan honderden consumenten stuurde, de volgende opmerking over cannabis en cannabisgebruikers:

“Het inzicht in mijzelf, mijn persoonlijkheid, de spelletjes die ik speel als ik stoned speel, lijken ineens erg veelzeggend.”

Hoe kan cannabis met name nuttig zijn bij het verkrijgen van zelfkennis? Hoe kan het ons helpen bij onze zelfreflectie? En tenslotte, wat is het doel hiervan?

“Zelfreflectie” in de filosofie

In de Stanford Dictionary of Philosophy staat:

“Zelfreflectie, zoals de term in de hedendaagse filosofie van de geest wordt gebruikt, is een middel tot het leren kennen van de eigen huidige of zeer recente mentale toestanden of processen.”

Wij associëren ” zelfreflectie” vaak met het onderzoek van een huidige mentale toestand of proces. Hieronder vallen gevoelens van pijn of angst, maar ook een vrolijke stemming. Maar zelfreflectie betekent ook dat de disposities onder de loep moeten worden genomen, zoals een neiging tot overdreven reageren op kritiek. Deze disposities gaan vaak ver terug in de tijd, maar kunnen door iets in het heden worden getriggerd. In wezen kan zelfreflectie inzicht geven in de persoonlijkheidskenmerken en -eigenschappen.

Volgens de berichten van cannabisgebruikers kunnen met cannabis beide vormen van zelfreflectie worden gestimuleerd. Het lijkt gebruikers te helpen om tastbare sensaties (zoals tijdens de seks) beter en levendiger te ervaren, maar het geeft ook inzicht in iemands karakter, aanleg en stemming.

Het somatosensorische systeem en het versterken van lichamelijke sensaties

Charles Tart vermeldt dat cannabisgebruikers vaak hun high gebruiken om hun fysieke sensaties en gevoelens te overdenken. Dit is de meest beknopte filosofische definitie van zelfreflectie. De volgende uitspraken komen vaak voor bij cannabisgebruikers als typische effecten van de cannabis high:

“Mijn huid voelt buitengewoon gevoelig aan”.

“Pijn is heviger als ik me erop concentreer.”

“De perceptie van mijn lichaamsvorm wordt vreemd; de vorm die ik “voel” komt niet overeen met de eigenlijke vorm (je kunt je bijvoorbeeld scheef voelen, of delen van je lichaam voelen zwaar terwijl anderen licht aanvoelen)”

“Ik voel veel aangename warmte in mijn lichaam.”

“Ik voel mijn hart veel beter kloppen.”

“Ik word mij bewust van mijn ademhaling en voel de adem in en uit mijn keel stromen en mijn longen vullen”.

Volgens neurowetenschappers als A. D. Craig en Antonio Damasio hebben we allemaal een zelfreflectief gevoel, waardoor wij inzicht krijgen in het binnenste van ons lichaam. Deze innerlijke sensaties, zoals afgebeeld op de hersenkaart, vormen de gevoelens of de emoties.

Antonio Damasio beschrijft deze representatieve kaart in zijn boek “Looking for Spinoza; Joy, Sorrow, and the Feeling Brain”:

“(…) gevoelens als pijn, lichaamstemperatuur, blozen, jeuk, kriebel, rillingen, viscerale en genitale sensaties; de toestand van de gladde spiermassa in de bloedvaten en andere ingewanden (….).”

Zijn filosofie berust op de veronderstelling dat onze gevoelens en emoties worden geleid door de manier waarop onze hersenen deze diep in ons lichaam liggende sensaties ontvangen en interpreteren, en zich niet zozeer concentreren op de buitenkant van het lichaam. Maagpijn of een rilling in de wervelkolom is een gevoel dat van binnenuit wordt geïnterpreteerd, en zo brengt ons organisme zijn actuele staat in kaart.

Zou het kunnen dat er een wisselwerking bestaat tussen cannabis en dit somatosensorische systeem? Cannabis lijkt een sleutel of toegangscode te bieden voor hoe het er bij ons van binnen aan toe gaat. Het toegenomen bewustzijn van wat er in onze binnenkant speelt kan ook leiden tot een bewustzijn van emoties, gevoelens en persoonlijkheidskenmerken.

De Amerikaanse schrijver Bayard Taylor (1825-1878) vertelt in één van de verhalen zijn ervaring na het eten van een grote hoeveelheid hasj jam:

“Onmiddellijk viel het beperkende gevoel weg, het gevoel dat wij onze zintuigen opsluiten binnen de grenzen van ons vlees en bloed. De muur om mij heen brokkelde af en stortte volledig in, en zonder na te denken over hoe ik eruit zag, zonder daar ook maar enige aandacht aan te schenken, had ik het gevoel dat ik door de kosmos werd omringd. Het bloed dat door mijn hart werd voortgestuwd, baande zich een weg door talloze kilometers voordat het mijn ledematen bereikte; de lucht die in mijn longen werd gezogen groeide uit tot een zee van heldere ether, en de boog van mijn schedel was breder dan het hemelgewelf”.

Dit verhaal toont aan dat een cannabishigh een sterke invloed kan hebben op het beeld dat iemand vormt van zijn eigen lichaam, en het laat ook een relatie zien met de dosering. Een goede high kan helpen bij het intensiveren van lichamelijke sensaties en ervoor zorgen dat we ons daarvan bewust worden, maar een hogere dosis kan leiden tot verdraaide beelden en afwijkingen van ons innerlijke somatosensorische systeem.

Je lichaam verliezen

Charles Tart merkt ook op dat gebruikers bij hogere doses cannabis (met name THC) hun lichaam volledig lijken te vergeten. Hij noemt de volgende beschrijvingen als veelvoorkomende effecten voor een sterke high:

“Ik verlies de gevoeligheid van het grootste deel van mijn lichaam, tenzij ik mijn aandacht daar specifiek op richt, of een bijzonder sterke prikkel mijn aandacht daar opeist”.

“Ik ben bij fantasytrips het totale besef van mijn lichaam kwijtgeraakt, met andere woorden ik was zo bezig met wat er in mijn hoofd gebeurde, dat mijn lichaam net zo goed een tijdje niet had kunnen bestaan”.

“Ik verloor alle besef van mijn lichaam en de buitenwereld, en ik zweefde in een onbegrensde ruimte (niet noodzakelijkerwijs een fysieke ruimte)”.

Hiervoor bestaan twee mogelijke verklaringen:

De eerste is dat de effecten van cannabis op onze cognitieve geest zo sterk zijn dat het episodisch geheugen en de verbeeldingskracht worden gestimuleerd.

De tweede is dat de aandacht die op het lichaam wordt gericht, hoe kort ook, sterk genoeg is om de gebruiker (vrijwel onmiddellijk) in contact te brengen met zijn of haar gevoelens, herinneringen en fantasieën, die met diezelfde fysieke sensaties gepaard gaan. Bij het contact met deze nog meer diepgaande interne zaken, gaat het gevoel van het lichaam volledig verloren, en de gebruiker zweeft dan in een denkbeeldig somatosensorisch systeem.

Endocannabinoïden, exogene cannabinoïden en het somatosensorische systeem.

Deze observaties roepen interessante vragen op. Wat is de invloed van cannabis op dit voorgestelde somatosensorische systeem? We weten dat veel effecten van cannabis sterk afhankelijk zijn van biologische factoren, zoals de interactie met het reeds bestaande endocannabinoïde systeem in de hersenen en het lichaam. We weten ook dat bijvoorbeeld endocannabinoïden een dosisafhankelijke rol spelen bij thermoregulatie.

Wat zijn de andere functies van het somatosensorische systeem? Hoe spelen de verschillende endocannabinoïden een rol bij het reguleren van het somatosensorische systeem? En hoe kunnen exogene cannabinoïden, dus cannabinoïden die van buitenaf komen door het gebruik van cannabis, van invloed zijn op dit systeem?

Zal een variëteit met een hoger CBD-gehalte het somatosensorische systeem op een andere manier beïnvloeden dan andere variëteiten? Het antwoord hierop is waarschijnlijk ja, omdat CBD niet noodzakelijkerwijs hetzelfde cognitieve effect stimuleert als THC.

Deze vragen kunnen leiden tot interessante ontwikkelingen in de wetenschap en in de geneeskunde van cannabis. Zelfs zonder wetenschappelijk onderzoek naar dit thema kunnen we gebruik maken van anekdotisch bewijs om ons eigen onderzoek op te zetten.

“De kracht van het kruid verruimt dus onze geest. Zoek diep vanbinnen. En vertel mij wat je ziet.

Cypress Hill III, Temples of Boom, ”Spark Another Owl”

Veel gebruikers hebben ervaren dat een cannabishigh niet alleen leidt tot zelfreflectieve inzichten over lichamelijke gewaarwordingen. Een onderzoek naar deze anekdotes laat ook zien hoe gebruikers met behulp van cannabis inzicht kunnen krijgen in hun eigen persoonlijkheid.

Pete Brady, een medewerker van de website marijuana-uses.com van Lester Grinspoon, beschrijft een verbeterde zelfreflectie onder invloed van cannabis:

“De cannabishigh maakte mij zelfreflectief, en ik gebruikte het om mijn sterke en zwakke punten en eigenschappen in kaart te brengen. Het middel was een openbaring, geen ontsnappingsmechanisme. Het heeft mij geholpen om te zien wie ik was en wat ik moest zijn”.

Een andere anonieme bijdrage (“Twinkly”) aan de verhalen op de website van Grinspoon:

“Ik was stukken beter afgestemd op mezelf en anderen. Ik kon mij concentreren op mijn angsten, op mijn onrust, op mijn stress, op mijn problemen, en deze omzetten in plannen om te genezen en mijzelf te bevrijden van levenslange ketenen. Ik voelde mij kalm en ontspannen, en in staat om met mijzelf om te gaan, met wie ik was, goed of slecht. (….) Ik ben in staat om dieper bij mijzelf naar binnen te kijken om goede, verantwoorde beslissingen te nemen op basis van mijn ware overtuiging en moraal.”

Deze verhalen beschrijven de verschillende emotionele en “gevoelsmatige” reacties op de cannabishigh. Hoewel de schrijvers geen fysieke sensaties hebben aangegeven, is het mogelijk dat het hyperbewustzijn van het fysieke lichaam (het somatosensorische systeem) daadwerkelijk leidt tot inzicht in de emoties. Dit is de verklaring die Antonio Damasio geeft voor de cognitieve en emotionele effecten van het bewustzijn van innerlijke sensaties.

Zelfreflectie als “reflectieve contemplatie”

Zelfreflectie met betrekking tot stemmingen en complexere emoties heeft zowel directe als indirecte effecten. Zo kan iemand bijvoorbeeld door een zelfreflectieve reis naar zijn autobiografische herinneringen tot de conclusie komen dat hij/zij een moedig persoon is. Dit is een proces dat uit twee delen bestaat: eerst moet men toegang krijgen tot de innerlijke stand van zaken (herinneringen, sensaties) en vervolgens moet men een oordeel vormen over die waarnemingen. Het eerste kan worden gezien als het “somatosensorische systeem”, het tweede deel is het gevoel dat wordt bepaald door de manier waarop de hersenen deze informatie ontvangen en interpreteren.

Er zijn talloze factoren die dit oordeel kunnen beïnvloeden. Deze factoren lijken op de “lagen” van jezelf, zoals Shrek die beschrijft: mensen zijn net uien! De gedragspatronen die worden vastgesteld, kunnen worden vergeleken met die van anderen. Het oordeel heeft ook betrekking op het inzicht in de eigen karaktereigenschappen, of die nu positief of negatief zijn.

Deze “tweede laag” van zelfreflectie kunnen we ook “reflectieve contemplatie” noemen. Een cannabishigh kan het somatosensorische systeem op gang brengen, maar kan ook stimuleren tot “reflectieve contemplatie” die broodnodig is voor het inzicht in dit systeem.

Hyperfocus, verbeterd episodisch geheugen, verbeeldingskracht en patroonherkenning

Cannabisgebruikers melden vaak vier cognitieve verschijnselen: hypergeconcentreerde aandacht, verbeterd episodisch geheugen, sterkere verbeeldingskracht en verbeterde patroonherkenning.

Een van de voornaamste acute effecten van cannabisvergiftiging is hypergeconcentreerde aandacht, die ik elders het “Zen-effect” heb genoemd. Bij Zen instrueert de meester de student om zich op een bepaald moment op maar één activiteit of gedachte te concentreren.

Deze onverdeelde aandacht kan worden toegepast op een gedachte, een herinnering of een ervaring van fysieke sensaties. Veel cannabisgebruikers maken melding van dit soort hypergeconcentreerde aandacht en een verbeterd episodisch geheugen. Gebruikers maken vaak melding van levendige, bijzonder gedetailleerde herinneringen aan lang vergeten gebeurtenissen.

Bovendien melden zij een verbeterd voorstellingsvermogen, zowel tactiel, visueel, auditief als olfactorisch (geur). Gebruikers melden ook dat zij beter in staat zijn om allerlei soorten patronen te herkennen. Dit kunnen eigen gedragspatronen zijn, gedragspatronen bij vrienden, patronen in de natuur, of patronen die verband houden met academisch werk zoals bijvoorbeeld wis- of natuurkunde.

Verbetering van “reflectieve contemplatie”

Hoe kunnen deze vier verbeteringen, dus hypergeconcentreerde aandacht, verbeterd episodisch geheugen, sterkere verbeeldingskracht en verbeterde patroonherkenning, van invloed zijn op zelfreflectie of reflectieve contemplatie?

Een cannabishigh kan helpen om de aandacht te verleggen en te hyperfocussen op een episodische herinnering of een innerlijke gedachtenstroom. Het verbeterde vermogen om patronen te herkennen kan er vervolgens toe leiden dat de gebruiker de episodische herinnering of de gedachtenstroom verbindt met andere gebeurtenissen of gedachten die hetzelfde patroon volgen. Tot slot helpt de verbeeldingskracht bij het oplossen van het probleem van dergelijke patronen.

Tijdens een cannabishigh kan men zich een levendiger beeld vormen van mogelijke toekomstige situaties, hoe het zou kunnen zijn, hoe men zich daadwerkelijk zou kunnen voelen en hoe men zich zou kunnen gedragen. De sterkere verbeeldingskracht kan helpen om kostbare informatie te verkrijgen over het verleden en de toekomst.

Eén student beschrijft dit effect van cannabis als volgt:

“Pot werkt bij mij heel therapeutisch. Als ik stoned ben, kan ik mijzelf duidelijk zien. Ik kan mijn sterke en zwakke punten aangeven, en mijn doelen formuleren. Mijn geest is helder en leergierig, zelfs als ik lastige dingen moet begrijpen, zoals die delen van mijn persoonlijkheid die ik niet wil veranderen. Ik kan dingen van mijzelf zien die ik niet leuk vind, zonder dat ik een hekel aan mijzelf krijg. Ik heb dingen over mijzelf ontdekt die ik heb ervaren als ik niet stoned was, zoals hoe ik minder egocentrisch kan zijn, hoe ik mij minder druk kan maken over mezelf en hoe ik minder angstig kan zijn in het bijzijn van anderen”.

Het schijnbare vermogen om “in jezelf te kijken”, zoals deze student beschrijft, is een veelvoorkomend aspect van de cannabishigh, maar wordt door de moderne psychologie of neurowetenschap vrijwel niet aangekaart. Dit vaak gemelde verschijnsel zou een van de meest interessante onderzoeken vormen naar de menselijke geest en hoe psychedelische stoffen zoals THC deze beïnvloeden.

Is het een utopie dat neurowetenschappers op een dag het potentieel van cannabis als een religieus of spiritueel instrument voor karakterontwikkeling zullen onderzoeken? Het zou prachtig zijn om ooit de resultaten te zien van een studie over cannabis en de effecten ervan op de aandacht, patroonherkenning, verbeeldingskracht en emotionele verwerking, zodat duidelijk wordt hoe deze plant beter kan worden toegepast als fysiek, mentaal en emotioneel hulpmiddel.

  • Disclaimer:
    Wet- en regelgeving omtrent cannabisgebruik verschilt vaak per land. Sensi Seeds raadt u daarom dan ook aan om de lokale wet- en regelgeving na te gaan. Handel niet in strijd met de wet.

Comments

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Auteur

  • Profile-image

    Sensi Seeds

    De redactie van Sensi Seeds bestaat uit botanici, medische en juridische experts, plus gerenommeerde activisten zoals Dr. Lester Grinspoon, Micha Knodt, Robert Connell Clarke, Maurice Veldman, Sebastian Marincolo, James Burton en Seshata.
    Meer over deze auteur
Scroll naar top