Carl Sagan, cannabis en de rechterhersenhelft

Carl Sagan bedacht een theorie dat het gebruik van cannabis de werking van de rechterhersenhelft sterk zou verbeteren. Functies als creativiteit, patroonherkenning, inzicht en geheugen worden gestuurd door de rechterhersenhelft. Onderschrijft modern onderzoek de 40 jaar oude theorie van Sagan?

Het komt erop neer dat de moderne samenleving de rechterhersenhelft discrimineert.

Roger Wolcott Sperry (1913-1994), neuropsycholoog en neurobioloog, bekend om zijn opzienbarende onderzoek naar mensen met een gespleten brein.

Prof. Lester Grinspoon van de universiteit van Harvard publiceerde in 1971 zijn eerste baanbrekende boek ‘Marijuana Reconsidered. Hierin belicht hij een essay met de titel ‘Mr. X‘, geschreven door zijn beste vriend en beroemd astronoom en wetenschapper Carl Sagan. In zijn essay schrijft Sagan dat de cannabishigh verschillende versterkte waarnemingen bij hem veroorzaakte. Hiermee doelde hij op verbeterde cognitieve vermogens, zoals een beter episodisch geheugen, verbeterde patroonherkenning, creativiteit en het vermogen om inzichten te krijgen. Het essay ‘Mr. X‘ van Sagan is nog steeds een van de meest verhelderende beschrijvingen van de mogelijke positieve veranderingen in de hersenen door een cannabishigh.

Sagan is niet de enige wetenschappelijke of grote denker die een neurofilosofische beschrijving geeft van de cannabiservaring. Filosoof Sebastian Marincolo onderzoekt de impact van cannabis op de hersenen in zijn boek ‘High. Insights on Marijuana‘.

Hij bestudeert ideeën niet alleen vanuit het oogpunt van de cognitieve wetenschappen, maar ook vanuit zijn filosofie van de geest. Zijn essay gebruikt verslagen van cannabisgebruikers en geavanceerd onderzoek uit verschillende disciplines om zijn opvatting over het cannabis-hersenfenomeen te verklaren.

De theorie van Sagan

Sagan was zo enthousiast over de versterkte waarnemingen die hij door cannabis kreeg, dat hij het vaak gebruikte om inzichten voor zijn werk op te doen. Zijn biograaf Keay Davidson beschrijft dat Grinspoon van een bewonderaar marihuana van uitzonderlijk hoge kwaliteit per post toegestuurd kreeg. Hij deelde deze joints met Sagan en zijn vrouw Ann Druyan. Sagan zei daarna: ”Lester, ik weet dat je er nog maar eentje over hebt, maar zou ik die mogen? Ik heb morgen heel wat werk te doen en ik zou hem goed kunnen gebruiken.”

Sagan stond bekend (of was bij veel van zijn academische collega’s berucht) om zijn briljante, maar gedurfde speculaties. Niet alleen op het gebied van sterrenkunde (zijn eigen terrein), maar ook op andere wetenschapsgebieden. Keay Davidson schrijft in zijn biografie over Sagan dat hij bijvoorbeeld het bestaan van complexe organische moleculen op de maan verkeerd heeft voorspeld. Davidson vult later aan: ”later bleek dat complexe organische moleculen voorkomen aan de buitenrand van het zonnestelsel en daarbuiten.”

In zijn boek ‘The Dragons of Eden – Speculations on the Evolution of Human Intelligence‘ (1977), dat de Pulitzerprijs heeft gewonnen, geeft Sagan een overzicht van uitspraken van cognitieve en evolutionaire wetenschappers over de evolutie van de menselijke geest. Hij presenteerde veel eigen briljante, speculatieve ideeën over de aard en evolutie van menselijke intelligentie. Sagan introduceerde ook een speculatieve stelling over de effecten van cannabis op het menselijk brein. Hij begint met een vergelijking van psycholoog Robert Ornstein:

”Hij (Ornstein) oppert dat onze kennis over het functioneren van de rechterhersenhelft iets wegheeft van ons vermogen om overdag sterren te zien. De zon is zo fel dat de sterren onzichtbaar zijn, ondanks het feit dat ze overdag net zo aanwezig zijn als ’s nachts. Wanneer de zon ondergaat, kunnen we de sterren waarnemen. Op dezelfde manier overschaduwt de schittering van onze nieuwste evolutionaire aanwinst, het verbale vermogen van de linkerhersenhelft, onze kennis over de functies van de intuïtieve rechterhersenhelft, die voor onze voorouders de belangrijkste manier moeten zijn geweest om de wereld waar te nemen.”

In een inmiddels beroemde voetnoot bij deze alinea formuleert Sagan zijn theorie over hoe een marihuanahigh het denken zou kunnen beïnvloeden:

“Van marihuana wordt vaak gezegd dat het onze waardering voor en vermogens op het gebied van muziek, dans, kunst, patroon- en tekenherkenning en onze gevoeligheid voor non-verbale communicatie verbetert. Voor zover ik weet heeft niemand ooit beweerd dat het ons vermogen verbetert om Ludwig Wittgenstein of Immanuel Kant te lezen en begrijpen, of de belasting van een brug uit te rekenen of de Laplace-transformatie te berekenen. (…) Ik vraag me af of de cannabinols (de actieve bestanddelen van marihuana), in plaats van dat ze iets versterken, misschien gewoon de linkerhersenhelft onderdrukken en zo zorgen dat de sterren te zien zijn. Dit zou ook het doel kunnen zijn van de meditatieve staat in veel oosterse religies.”

Versterking en onderdrukking

Laten we twee aspecten van de theorie van Sagan onderscheiden. Ten eerste is er de observatie dat een cannabishigh een type waarneming veroorzaakt waarvan cognitieve wetenschappers denken dat deze zich voornamelijk in de rechterhersenhelft bevindt. Ten tweede speculeert Sagan dat een marihuanahigh mogelijk de functies van de linkerhersenhelft onderdrukt en daardoor iets veroorzaakt dat we ‘denken met de rechterhersenhelft’ zouden kunnen noemen. ‘Denken met de rechterhersenhelft’ wordt doorgaans gerelateerd aan creativiteit en kunstgevoel, al laten nieuwe hersenscans zien dat creatief denken eigenlijk niet bij een bepaalde hersenhelft hoort.

De theorie van Sagan was gebaseerd op zijn kennis van wat de toenmalige wetenschap over het menselijk brein en de verschillende typen waarneming in de linker- en rechterhersenhelft te melden had. En op zijn eigen ervaringen met cannabis.

Heroverweging van Sagans stelling

Sagan heeft in zijn leven nooit bekend gemaakt dat hij zelf een cannabisgebruiker was. Op zichzelf lijkt de voetnoot van Sagan over marihuana en het mogelijke effect ervan op de hersenhelften een spontane speculatie die uit het niets komt. Maar als je zijn essay ‘Mr. X’ leest, wordt duidelijk dat de experimenten waar hij zijn claim op baseert eigenlijk zeer uitgebreid waren.

In zijn essay beschrijft hij zijn versterkingen uit zin voetnoot niet alleen behoorlijk gedetailleerd, maar noemt hij ook andere versterkte waarnemingen, zoals een groter vermogen om zich gebeurtenissen uit het verleden voor de geest te halen en om diepe inzichten te verkrijgen. Net als sommige andere gebruikers voor hem geeft Sagan ook aan dat hij tijdens een high verbeterde

“waarnemingen van echte mensen en een enorm vergrote gevoeligheid voor gezichtsuitdrukkingen, intonatie en woordkeus [ervoer] die soms zo’n intieme verstandhouding teweegbrengt, dat het lijkt alsof twee mensen elkaars gedachten lezen.”

Sagan wist al dat alle versterkte waarnemingen die hij tijdens een high had beschreven, te maken hadden met functies waarvan de toenmalige cognitieve wetenschap had ontdekt dat ze zich voornamelijk in de rechterhersenhelft bevonden. Op de bladzijden voorafgaand aan zijn hypothese in ‘The Dragons of Eden’ beschreef hij namelijk het onderzoek naar mensen met een gespleten brein en meer.

Het is vrij duidelijk dat Sagan zijn ideeën en theorieën baseerde op onderzoek en zijn eigen ervaringen. Maar hij kreeg zijn informatie ook van een vriend, Lester Grinspoon, en zijn onderzoek naar het potentieel van cannabis om de hersenwerking te verbeteren. Lester Grinspoon vertelde Sebastián Marincolo een-op-een dat Carl Sagan zijn manuscript voor ‘Marijuana Reconsidered‘ zorgvuldig had doorgelezen en van commentaar had voorzien. In dat manuscript laat Grinspoon uitgebreid andere gebruikers aan het woord die vergelijkbare geestelijke verruimingen beschrijven.

Sagan overleed in 1996, waardoor hij de revolutionaire ontdekking van het endocannabinoïdesysteem helaas niet heeft meegemaakt. Sindsdien hebben we enorm veel geleerd over het geweldige potentieel op het gebied van fysieke en cognitieve functies. Door te kijken naar de verdeling van endocannabinoïdereceptoren (met name de CB1-receptor, die door het exogene THC wordt beïnvloed) kunnen we nu echt bewijs voor of tegen de hypothese van Sagan vinden.

De theorie van Sagan en het endocannabinoïdesysteem

Sinds het onderzoek van Sagan hebben we alweer 40 jaar aan onderzoeksresultaten over cannabis, de hersenen en perceptie. In hoeverre komt de theorie van Sagan overeen met moderne onderzoeken en opvattingen?

Er lijkt geen uitgebreid onderzoek te zijn gedaan naar lateralisatie en de rol van de endocannabinoïdesignalen voor betere cognitieve functies. In een vaak geciteerd onderzoek vond men een betere doorbloeding van delen van de rechterhersenhelft tijdens een cannabishigh. Maar in een ander onderzoek wordt gezegd dat “voortdurend relatief hoge concentraties cannabinoïdereceptoren in de corticale gebieden van de (dominante) linkerhersenhelft werden aangetroffen, waarvan bekend is dat ze bij verbale taalfuncties betrokken zijn.

”De linker- en rechterhersenhelft. Anatomisch gezien zijn ze hetzelfde, maar toch verschillend, en er wordt nog steeds cognitief onderzoek verricht naar welke cognitieve functies door welke helft beheerst worden.”

Het lijkt veel te vroeg om conclusies te trekken uit onderzoeken met hersenscans om de theorie van Sagan te beoordelen. Marsicano en Kuhner herinneren ons eraan dat “het endocannabinoïdesysteem soms van belang lijkt te zijn voor de functionaliteit in gebieden of celtypen met een relatief lage concentratie aan CB1-receptoren (bijv. de controle van pijnwaarneming in de hersenstam).” Voor zover ons onderzoek gaat, begrijpen we nog niet hoe endocannabinoïden effect hebben op verschillende betere cognitieve functies in de linker- en rechterhersenhelft.

Dit zou ook kunnen komen doordat de wetenschap er nog niet zeker van is waar in de hersenen de verbeterde cognitieve functies überhaupt plaatsvinden. Al worden de grote hersenen aangesproken bij een betere cognitieve werking, heeft creativiteit nog geen specifieke locatie in de hersenen en gebruikt het een uitgebreid hersennetwerk.

Recent neurologisch onderzoek en verslagen over de cannabishigh

Twee andere bronnen lijken de theorie van Sagan echter ook te ondersteunen. Ten eerste is de beschrijving van Sagan over de versterkte waarnemingen tijdens een marihuanahigh tot in detail beschreven door andere filosofen, zoals Sebastián Marincolo. Ze worden ook beschreven door andere cannabisgebruikers. De indrukwekkendste verzameling aan recente ervaringsverslagen en essays over deze verbeteringen komt van de beste vriend van Sagan, Lester Grinspoon. Je kunt deze verslagen op zijn website marijuana-uses.com bekijken.

Ten tweede, als we kijken naar wat de huidige neurowetenschap zegt over de verschillen in cognitieve functies en verwerkingsstijlen in de twee hersenhelften, heeft Sagan wel een punt. We weten inmiddels dat de rechterhersenhelft een belangrijke rol speelt bij de cognitieve processen (waarvan Carl Sagan heeft gezegd dat ze versterkt worden tijdens een high) en ook bij vele andere verbeteringen die andere marihuanagebruikers hebben beschreven.

In zijn boek ‘The Master and his Emissary. The Divided Brain and the Making of the Modern World (2009) geeft de psychiater Ian McGilchrist een overzicht van de huidige wetenschappelijke kennis van de verschillende manieren van waarneming in de linker- en rechterhersenhelft. Hij gebruikt ziektegevallen van beroertes, patiënten met een gespleten brein en recentere onderzoeken met hersenscans om zijn theorie te ondersteunen.

Volgens McGilchrist is de rechterhersenhelft voornamelijk betrokken bij de volgende functies: ons vermogen om ons persoonlijke gebeurtenissen te herinneren (episodisch geheugen), ons vermogen tot associaties tussen sterk verschillende concepten en ideeën, complexe patroonherkenning, creatieve probleemoplossing, inzichten, en de waardering van humor (alles waar Sagan in zijn verslagen op doelde).

McGilchrist zegt dat de rechterhersenhelft bovendien verantwoordelijk is voor het begrip van metaforen, zelfbewustzijn, empathisch begrip voor anderen, verwerking van woorden die de geest beschrijven en interpretatie van emotionele expressie in het gezicht, in intonatie en in verbale uitingen.

De rechterhersenhelft lijkt ook een belangrijke rol te spelen bij de interpretatie van non-verbale communicatie en de waarneming van muziek. In alle eerlijkheid is deze lijst niet compleet. McGilchrist gaat diep in op de functies van de rechterhersenhelft en geeft aan dat veel van deze functies worden verbeterd tijdens een high.

Het effect van cannabis op concentratie

Over het algemeen lijkt het er dus op dat het neurologisch onderzoek uit de afgelopen 40 jaar de theorie van Sagan ondersteunt, dat marihuana de cognitieve vermogens in de rechterhersenhelft verbetert. Een interessant vraagstuk gaat over de fundamentele werking van marihuana op concentratie. Tijdens een high lijken we hypergefocust. Gebruikers gaan tijdens een high vaak helemaal op in de smaak van ijs, ervaren een intense stroom aan herinneringen of ideeën, of raken vervuld door de sensatie van een zoen.

Met andere woorden, een high lijkt een sterke selectieve focus te leggen op waar we mee bezig zijn. Volgens McGilchrist is gerichte aandacht echter geen cognitieve functie die hoofdzakelijk in de rechterhersenhelft plaatsvindt. Integendeel, hij vat het huidige onderzoek als volgt samen: “(…) de rechterhersenhelft is verantwoordelijk voor elke soort aandacht, met uitzondering van gerichte aandacht.”

Beoordeling van de theorie van Sagan

Wat concentratie betreft lijkt dus minstens één van de typische cognitieve veranderingen tijdens een high niet veroorzaakt te worden door versterking van de processen in de rechterhersenhelft. Hoewel Sagan dus op zich wel op het juiste spoor zat met zijn theorie, lijken niet alle tijdens een high versterkte cognitieve functies hoofdzakelijk in de rechterhersenhelft plaats te vinden.

Er moet nader onderzoek worden gedaan op dit gebied voordat we weten hoe cannabis de cognitieve activiteiten in de linker- en rechterhersenhelft precies beïnvloedt.

De theorie van Sagan zegt dat een high de functies van de linkerhersenhelft kan onderdrukken. En dat daardoor ‘de sterren weer te zien zijn’, waardoor de werking van de rechterhersenhelft verbetert. Maar we kunnen nog lang niet beoordelen of de geestelijke verruiming tijdens een high, die door zoveel gebruikers is waargenomen, wordt veroorzaakt door de directe verbetering van bepaalde cognitieve functies of door onderdrukking van bepaalde activiteiten in de linkerhersenhelft.

Volgens McGilchrist strijden de linker- en rechterhersenhelft voortdurend om controle. Om te kunnen overleven hebben wij, net als andere dieren, twee tegenstrijdige aandachtssystemen nodig. Hij verduidelijkt zijn punt met een voorbeeld over vogels: om zaden op te pikken om op te eten moet een vogel zich goed op de zaden op de grond concentreren om zijn bewegingen te controleren en zijn voedselinname te coördineren; dit is een functie van de linkerhersenhelft. Om te kunnen overleven moet de vogel echter afgeleid kunnen worden door een roofdier (zoals een vos of valk) aan de buitenranden van zijn gezichtsveld.

Er moet dus een ander soort aandacht zijn waardoor de vogel zijn aandacht richt op ongewone, nieuwe waarnemingen (rechterhersenhelft). Alleen door de wisselwerking tussen deze concurrerende aandachtssystemen in de twee hersenhelften kunnen vogels en andere dieren, zoals wij, overleven.

Het is dus duidelijk dat de versterking van cognitieve processen in de ene hersenhelft veroorzaakt zou kunnen worden door de onderdrukking of verzwakking van de cognitieve functies in de andere hersenhelft. Er is nog nader onderzoek nodig om beter te begrijpen hoe geconsumeerde cannabinoïden het endocannabinoïdesysteem beïnvloeden en wat hun rol bij verbeterde waarneming in het algemeen is.

Maar meer dan 40 jaar na de theorie van Sagan, kun je rustig zeggen dat hij op een interessant spoor zat. Welke effecten cannabis heeft op concentratie, geheugen, patroonherkenning, creativiteit en emotioneel inzicht zullen we pas begrijpen als hier meer onderzoek naar wordt gedaan.

Momenteel is er te weinig onderzoek over de samenhang tussen cannabis, het endocannabinoïdesysteem en een verbeterde hersenwerking. Zonder onderzoek zullen we nooit weten hoe de neurowetenschap achter cannabis en de twee hersenhelften in elkaar steekt.

  • Disclaimer:
    Dit artikel kan niet ter vervanging worden gebruikt voor professioneel medisch advies, een diagnose of behandeling. Neem altijd contact op met uw arts of andere bevoegde deskundigen. Stel het vragen van medisch advies niet uit en negeer medisch advies niet naar aanleiding van wat u heeft gelezen op deze website.

Comments

1 reactie op “Carl Sagan, cannabis en de rechterhersenhelft”

  1. Carla Janson

    yes i like it an i hope that the olie van marijuana free to bye because i am sick en sombody told me jou must try that it make s people better
    greatings from carla janson uit holland

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Auteur

  • Profile-image

    Sensi Seeds

    De redactie van Sensi Seeds bestaat uit botanici, medische en juridische experts, plus gerenommeerde activisten zoals Dr. Lester Grinspoon, Micha Knodt, Robert Connell Clarke, Maurice Veldman, Sebastian Marincolo, James Burton en Seshata.
    Meer over deze auteur
Scroll naar top