Carl Sagan, cannabis en de rechterhersenhelft, deel I

Carl Sagan In 1971 bracht Lester Grinspoon, hoogleraar aan Harvard, zijn baanbrekende boek Marijuana Reconsidered uit, waarin hij het essay Mr. X van zijn beste vriend Carl Sagan had opgenomen, een beroemde sterrenkundige die de wetenschap populariseerde. In zijn essay meldt Sagan dat de marihuanahigh verschillende versterkte waarnemingen bij hem veroorzaakte, waaronder verbeterde cognitieve vermogens zoals een beter episodisch geheugen, verbeterde patroonherkenning, creativiteit en het vermogen om inzichten te krijgen.


Het komt erop neer dat de moderne samenleving de rechterhersenhelft discrimineert.

Roger Wolcott Sperry (1913-1994), neuropsycholoog en neurobioloog, bekend om zijn opzienbarende onderzoek naar mensen met een gespleten brein.

Carl Sagan, cannabis en de rechterhersenhelft, deel I

In 1971 bracht Lester Grinspoon, hoogleraar aan Harvard, zijn baanbrekende boek Marijuana Reconsidered uit, waarin hij het essay Mr. X van zijn beste vriend Carl Sagan had opgenomen, een beroemde sterrenkundige die de wetenschap populariseerde. [1]  In zijn essay meldt Sagan dat de marihuanahigh verschillende versterkte waarnemingen bij hem veroorzaakte, waaronder verbeterde cognitieve vermogens zoals een beter episodisch geheugen, verbeterde patroonherkenning, creativiteit en het vermogen om inzichten te krijgen. Sagans essay Mr. X is nog steeds een van de meest verhelderende verslagen over het positieve geestverruimende vermogen van de marihuanahigh.

Ik heb het verschijnsel van de inzichten en andere versterkte waarnemingen tijdens een marihuanahigh uitgebreid vanuit een modern neurofilosofisch oogpunt bestudeerd en ik denk dat de waarnemingen van Sagan correct en baanbrekend zijn. Vele andere cannabisgebruikers, zowel voor als na Sagan, hebben vergelijkbare geestelijke verruiming tijdens een high beschreven. Mijn eigen ervaringen met de marihuanahigh zijn zeer vergelijkbaar. In mijn onderzoek probeer ik te verklaren hoe marihuana inzichten en vele andere versterkte waarnemingen kan opwekken, mits een ervaren gebruiker goede kwaliteit cannabis gebruikt.[2]

De hypothese van Sagan

Carl Sagan, een Amerikaanse sterrenkundige die de wetenschap populariseerde (1934-1996)
Carl Sagan, een Amerikaanse sterrenkundige die de wetenschap populariseerde (1934-1996)

Sagan was zo enthousiast over de versterkte waarnemingen die hij door marihuana kreeg, dat hij het vaak gebruikte om inzichten voor zijn werk op te doen. Zijn biograaf Keay Davidson beschrijft hoe Grinspoon, toen hij van een bewonderaar per post marihuana van uitzonderlijke hoge kwaliteit kreeg, de joints met Sagan en zijn vrouw Ann Druyan deelde. “Na afloop zei Sagan: ‘Lester, ik weet dat je er nog maar één over hebt, maar zou ik die mogen hebben? Ik moet morgen behoorlijk wat werk doen en zou hem goed kunnen gebruiken.'”[3]

Sagan stond bekend – of liever, was berucht bij veel van zijn academische collega’s – om zijn briljante maar gedurfde speculaties, niet alleen over de sterrenkunde, zijn eigen terrein, maar ook over andere wetenschapsgebieden. Zoals Keay Davidson opmerkt, deed Sagan bijvoorbeeld een foute voorspelling over het voorkomen van complexe organische moleculen op de maan. Davidson voegt echter toe: “[zoals] later bleek, komen complexe organische moleculen voor in een groot deel van het buitenste deel van het zonnestelsel en daarbuiten.”[4]

In zijn boek The Dragons of Eden – Speculations on the Evolution of Human Intelligence (1977), dat de Pulitzerprijs heeft gewonnen, geeft Sagan een overzicht van uitspraken van cognitieve en evolutionaire wetenschappers over de evolutie van de menselijke geest en presenteert hij veel eigen briljante, speculatieve ideeën over de aard en evolutie van menselijke intelligentie. Sagan introduceert ook een speculatieve hypothese over de effecten van marihuana op het menselijk brein, waarbij hij uitgaat van een analogie van de psycholoog Robert Ornstein:

“Hij [Ornstein] oppert dat ons bewustzijn van het functioneren van de rechterhersenhelft iets wegheeft van ons vermogen om overdag sterren te zien. De zon is zo fel dat de sterren onzichtbaar zijn, ondanks het feit dat ze overdag net zo aanwezig zijn als ’s nachts. Wanneer de zon ondergaat, kunnen we de sterren zien. Op dezelfde manier overschaduwt de schittering van onze nieuwste evolutionaire aanwinst, het verbale vermogen van de linkerhersenhelft, ons bewustzijn van de functies van de intuïtieve rechterhersenhelft, die voor onze voorouders de belangrijkste manier moeten zijn geweest om de wereld waar te nemen.”[5]

In een inmiddels beroemde voetnoot bij deze alinea formuleert Sagan zijn hypothese over hoe een marihuanahigh het denken zou kunnen beïnvloeden:

“Van marihuana wordt vaak gezegd dat het onze waardering voor en vermogens op het gebied van muziek, dans, kunst, patroon- en tekenherkenning en onze gevoeligheid voor non-verbale communicatie verbetert. Voor zover ik weet heeft niemand ooit gemeld dat het ons vermogen verbetert om Ludwig Wittgenstein of Immanuel Kant te lezen en te begrijpen, de belasting van een brug uit te rekenen of de Laplace-transformatie te berekenen. (…) Ik vraag me af of de cannabinoïden (de actieve bestanddelen van marihuana), in plaats van dat ze iets versterken, misschien gewoon de linkerhersenhelft onderdrukken en zo zorgen dat de sterren kunnen schijnen. Dit zou ook het doel kunnen zijn van de meditatieve staat in veel oosterse religies.”[6]

Versterking en onderdrukking

Laat ik twee aspecten van de hypothese van Sagan onderscheiden. Ten eerste is er de observatie dat een marihuanahigh een type waarneming veroorzaakt waarvan cognitieve wetenschappers denken dat deze zich voornamelijk in de rechterhersenhelft bevindt. Ten tweede speculeert Sagan dat een marihuanahigh mogelijk de functies van de linkerhersenhelft onderdrukt en daardoor iets veroorzaakt dat we ‘denken met de rechterhersenhelft’ zouden kunnen noemen. De hypothese van Sagan was gebaseerd op zijn kennis van wat de toenmalige wetenschap over het menselijk brein en de verschillende typen waarneming in de linker- en rechterhersenhelft te melden had, en op zijn eigen ervaringen met marihuana.

Heroverweging van Sagans stelling

Sagan heeft tijdens zijn leven niet openbaar gemaakt dat hij marihuana gebruikte. Op zichzelf genomen lijkt de voetnoot van Sagan over marihuana en het mogelijke effect ervan op de hersenhelften een spontane speculatie die uit het niets komt. Maar bij het lezen van Sagans essay Mr. X wordt duidelijk dat Sagan eigenlijk een behoorlijk breed fundament aan ervaringen had voor een dergelijke stelling. In zijn essay beschrijft hij niet alleen behoorlijk gedetailleerd de in zijn voetnoot genoemde versterkingen, maar noemt hij ook andere versterkte waarnemingen, zoals een groter vermogen om zich gebeurtenissen uit het verleden voor de geest te halen en om diepe inzichten te verkrijgen. Daarnaast meldt Sagan, net als sommige andere gebruikers vóór hem, dat hij tijdens een high ook versterkte

“waarnemingen van echte mensen en een enorm vergrote gevoeligheid voor gezichtsuitdrukkingen, intonatie en woordkeus [ervoer] die soms zo’n intieme verstandhouding teweegbrengt, dat het lijkt alsof twee mensen elkaars gedachten lezen.”[7]

Lester Grinspoon, emeritus-hoogleraar in de psychiatrie aan Harvard en marihuanadeskundige
Lester Grinspoon, emeritus-hoogleraar in de psychiatrie aan Harvard en marihuanadeskundige

Sagan wist al dat alle versterkte waarnemingen die hij voor een high had beschreven, te maken hadden met functies waarvan de toenmalige cognitieve wetenschap had ontdekt dat ze zich voornamelijk in de rechterhersenhelft bevonden. Op de bladzijden voorafgaand aan zijn hypothese in The Dragons of Eden beschreef hij namelijk het onderzoek naar mensen met een gespleten brein en meer.

Sagan kende niet alleen dit onderzoek en had niet alleen zijn eigen kennis over versterkte waarnemingen tijdens een high, maar hij was ook goed op de hoogte van het onderzoek van zijn vriend Lester Grinspoon naar marihuana als medicijn en naar de geestverruimende mogelijkheden ervan. Lester Grinspoon vertelde me tijdens een persoonlijk gesprek dat Carl Sagan zijn manuscript voor Marijuana Reconsidered zorgvuldig had doorgelezen en van commentaar had voorzien. In dat manuscript laat Grinspoon uitgebreid andere marihuana- en hasjgebruikers aan het woord die vergelijkbare geestelijke verruiming beschrijven.

Wat kunnen we nu, bijna veertig jaar later, zeggen over de hypothese van Sagan, na alle vooruitgang die in de hersenwetenschap is geboekt op het gebied van de aard van waarneming in de respectieve hersenhelften en met onze kennis over het endocannabinoïdesysteem en de vele functies ervan bij waarneming?  Zat Sagan op het juiste spoor?

Lees meer in deel II.

[1] Carl Sagan, ‘Mr. X’, in: Lester Grinspoon (1971) Marijuana Reconsidered, Harvard University Press, Cambridge, Massachussetts, p. 123 – 130. Het essay van Sagan werd anoniem gepubliceerd; Grinspoon onthulde de identiteit van de schrijver pas jaren na diens voortijdige dood.

[2] Zie Sebastian Marincolo (2010) High. Insights on Marijuana, Dogear Publishing, Indiana.

[3] Keay Davidson (1999) Carl Sagan. A Life., John Wiley & Sons, Inc., New York, p. 214.

[4] Ibid., p. 213.

[5] Carl Sagan (1977) The Dragons of Eden. Speculations on the Evolution of Human Intelligence, Random House Publishing Group, New York, p. 177

[6] Ibid.

[7] Carl Sagan, ‘Mr. X’, in: Lester Grinspoon (1971) Marijuana Reconsidered, Harvard University Press, Cambridge, Massachussetts, p. 127.

Reageren

Plaats een reactie

Carla Janson

yes i like it an i hope that the olie van marijuana free to bye because i am sick en sombody told me jou must try that it make s people better
greatings from carla janson uit holland

06/06/2015

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More
Read More
Read More
Read More