by Seshata on 08/08/2016 | Medicinaal

De situatie rond medicinale cannabis in Europa: een compleet overzicht

Medicinaal Sativex en Bedrocan zijn nu in veel Europese landen beschikbaar en de landen beschikken over de infrastructuur om patiënten van medicinale cannabis te voorzien. Welke landen gaan met de tijd mee en welke landen blijven achter? Waar genieten medische en recreatieve gebruikers de meeste vrijheid, en waar de minste? Laten we eens kijken wat de feiten zijn.


Terwijl er online ruim voldoende accurate en actuele informatie over medicinale cannabis in Europa beschikbaar is, is er vrijwel geen bron te vinden die je alles vertelt wat je moet weten. Daarom hebben we honderden onlinebronnen verzameld, van verslagen, analyses door overheidsinstanties en NGO’s tot patiëntverslagen, om een compleet overzicht samen te stellen van de status van medicinale cannabis in Europa.

We hebben op alle punten gestreefd naar duidelijkheid en juistheid, maar we erkennen dat de wetgeving niet altijd helder is en dat onjuiste interpretatie niet kan worden uitgesloten. Bovendien is wetgeving aan snelle verandering onderhevig. Daarom voegen we elke drie maanden, of vaker als dat nodig is, updates toe. Commentaar, feedback of correcties zijn dan ook welkom. Jouw bijdrage helpt ons om deze bron daadwerkelijk interactief te maken, en nog vele jaren lang relevant!

In welke Europese landen is cannabis legaal en verkrijgbaar?

De situatie rond medicinale cannabis in Europa: een compleet overzicht

Deze kaart laat zien waar in Europa medicinale cannabis legaal en verkrijgbaar is en waar niet. Alle landen die wetgeving voor medicinale cannabis hebben aangenomen, die volledig van cannabis gemaakte of op cannabis gebaseerde medicatie hebben goedgekeurd of waar cannabis of op cannabis gebaseerde medicatie in enige vorm beschikbaar is, zijn groen weergegeven.

De eerste indruk is dat de situatie in de meeste Europese landen vrij positief is. Nadere analyse is echter noodzakelijk om echt een duidelijk beeld te krijgen, want de wetgeving en praktijk met betrekking tot medicinale cannabis lopen tussen de verschillende landen nogal uiteen.

In sommige landen die wetgeving hebben aangenomen voor legaal aanbod van medicinale cannabis is het gebruik ervan in de praktijk niet toegestaan. In andere landen worden bepaalde van cannabis afgeleide producten of synthetische cannabinoïden voorgeschreven, maar is cannabis als plant illegaal. Er zijn ook landen met een vrij ontspannen wetgeving die de teelt van medicinale cannabis voor persoonlijk gebruik toestaat, evenals cannabisclubs die gebruikers van medicinale cannabis voorzien, naast een aantal op recept verkrijgbare medicijnen.

Een aantal van de groen weergegeven landen heeft helemaal geen wetgeving voor medicinale cannabis en heeft ook geen bestaande op cannabis gebaseerde medicatie goedgekeurd, maar stelt toch medicinale cannabis of op cannabis gebaseerde medicatie onder bepaalde voorwaarden beschikbaar aan bepaalde patiënten. In deze landen wordt de medicatie meestal door de nationale instantie voor gezondheidszorg op strikt beperkte, individuele basis geïmporteerd. Deze werkwijze is natuurlijk verre van ideaal, maar op het moment dat wetgeving wordt aangenomen of wanneer patiënten in deze landen cannabis of daarvan afgeleide producten ontvangen, wordt het land opgenomen in het groene gedeelte van de kaart.

Wanneer je meer wilt weten over de op cannabis gebaseerde producten die op dit moment in Europa verkrijgbaar zijn, verwijzen we je naar onze bijdrage Cannabinoïden in de geneeskunde – overzicht voor artsen en medisch personeel, die we in maart 2016 hebben gepubliceerd.

Beschikbaarheid van Sativex In Europa

De situatie rond medicinale cannabis in Europa: een compleet overzicht

Allereerst kijken we naar de beschikbaarheid van Sativex. Hoewel Sativex nog steeds controversieel is, is het inmiddels in grote delen van Europa en andere landen van de wereld een succes. Er zijn vele redenen voor de controverse rond Sativex.

Veel activisten en patiënten vinden licentiëring en regulering van Sativex terwijl cannabis zelf illegaal blijft (wat op dit moment in de meeste Europese landen het geval is) onredelijk en discriminerend, vooral omdat Sativex volledig van cannabis wordt gemaakt en dus in essentie cannabis is (dit in tegenstelling tot synthetische, single-molecule medicatie, zoals Nabilone en Dronabinol, die we later bespreken).

Een extra complicatie is dat Sativex erg duur is en in veel landen niet altijd verkrijgbaar is. In het Verenigd Koninkrijk is Sativex alleen in Wales verkrijgbaar via de NHS. In augustus 2014 deed de All Wales Medicines Strategy Group (AWMSG) de aanbeveling dat Sativex in Wales via de NHS kon worden voorgeschreven (waarbij de gezondheidsinstanties de kosten zouden dragen terwijl de patiënt slechts een klein, nominaal bedrag betaalt) voor behandeling van MS-gerelateerde spasticiteit.

Het UK National Institute for Health and Care Excellence (NICE) daarentegen beveelt het voorschrijven van Sativex in Engeland niet aan in hun Clinical Guideline voor 2014, ‘omdat het geen effectieve behandeling is’.

In april 2011 maakte de Scottish Medicines Consortium (SMC, de Schotse evenknie van NICE) eveneens bekend dat het Sativex niet kon aanbevelen, omdat ze geen marketingaanvraag van GW Pharmaceuticals hadden ontvangen. Patiënten in Engeland en Schotland die Sativex willen kopen, moeten dit zelf regelen en moeten zelf de volledige kosten dragen.

In Frankrijk zien we vergelijkbare problemen rond de prijs van Sativex. In Frankrijk werd Sativex in 2013 door de autoriteiten goedgekeurd, maar er is nog geen overeenstemming over de verkoopprijs bereikt met Almirall, de distributeur van GW Pharmaceuticals in Europa. Sensi Seeds rapporteerde in december 2015 dat Sativex nog steeds niet beschikbaar was in Frankrijk en dat het niet waarschijnlijk was dat hierin in de nabije toekomst verandering komt.

In Finland, Denemarken en Noorwegen is Sativex in strikt beperkte mate en op individuele basis beschikbaar. Het product is in deze landen in vergelijking met andere vormen van medicinale cannabis schrikbarend duur. De situatie in Finland is echter de laatste jaren aanzienlijk verbeterd (sinds in 2008 wetgeving voor medicinale cannabis werd aangenomen). Het aantal patiënten dat medicinale cannabis in de vorm van Sativex of Bedrocan ontvangt, is gestegen van slechts 12 in 2010 naar ongeveer 200 in 2014.

In Ierland en Malta is Sativex technisch goedgekeurd maar nog nooit voorgeschreven. In Ierland hebben problemen rond de prijs geleid tot uitstel van de vrijgave van Sativex, terwijl in Malta onlangs de enige aanvraag tot nog toe door de gezondheidsautoriteiten werd afgewezen.

Doordat GW Pharmaceuticals vrijwel een monopoliepositie heeft voor legale medicinale cannabis, kunnen ze forse winst maken, terwijl personen die kleine hoeveelheden cannabis voor eigen gebruik telen overal in Europa nog steeds als criminelen worden behandeld. Veel mensen die cannabis in kleine hoeveelheden voor persoonlijk medicinaal gebruik telen, doen dit omdat dit de enige betaalbare optie is. Het feit dat deze personen nog steeds worden vervolgd om redenen die uitsluitend van economische aard lijken te zijn, is een ernstige tekortkoming van de nationale en internationale autoriteiten in Europa.

Beschikbaarheid van Marinol/Cesamet In Europa

De situatie rond medicinale cannabis in Europa: een compleet overzicht

Nabilone en Dronabinol, verkrijgbaar onder de naam Marinol en Cesamet (of Canemes in sommige landen), zijn beide single-molecule, synthetische THC-producten die eveneens in veel Europese landen zijn toegelaten. Over het algemeen worden ze goedgekeurd als middel tegen misselijkheid, tegen overgeven en gewichtsverlies, en bij HIV.

Als synthetische, single-molecule medicatie zijn Nabilone en Dronabinol slechts in beperkte mate effectief. Bovendien hebben ze meer bijwerkingen dan cannabis zelf. Een aantal landen staat het gebruik van Nabilone en Dronabinol toe, terwijl medicinale cannabis verboden blijft. Dit geldt bijvoorbeeld voor Denemarken, waar de afgelopen decennia duizenden aanvragen voor Marinol zijn goedgekeurd, maar geen enkele voor Bedrocan.

Dronabinol en Nabilone werden 30 jaar geleden ontwikkeld en zijn nooit erg populair geworden onder patiënten en zorgprofessionals. Hoewel ze tot op heden aan veel meer patiënten zijn voorgeschreven dan Sativex, zijn er duidelijke indicaties dat Sativex de markt overneemt, vanwege de beschikbaarheid, acceptatie en populariteit van dit product.  Dit is beslist een stap in de richting van erkenning van de superieure medische waarde van volledig van cannabis gemaakte producten in vergelijking met single-molecule, synthetische therapieën.

In Duitsland zijn Nabilone en Dronabinol blijkbaar nog steeds op recept verkrijgbaar, maar sinds 1991 zijn ze op de vrije markt niet meer te koop als kant-en-klare medische producten (ze worden niet voorverpakt en ze zijn niet te koop bij apotheken).

Dronabinol valt in toenemende mate onder internationale wetgeving omdat het een stereo-isomeer van THC is. Dat geldt niet voor Nabilone omdat de moleculaire structuur daarvan substantieel afwijkt van echte cannabinoïden. In IJsland, bijvoorbeeld, is Dronabinol technisch verboden, maar de Icelandic Medicines Agency maakt in speciale gevallen een uitzondering en staat gebruik toe. Nabilone is niet verboden maar het middel wordt slechts in een zeer klein aantal gevallen onder speciale voorwaarden voorgeschreven.

Beschikbaarheid van Bedrocan In Europa

De situatie rond medicinale cannabis in Europa: een compleet overzicht

Het aantal landen waar het gebruik van Bedrocan (of andere producten van dezelfde fabrikant, zoals Bediol, Bedrobinol etc.) is toegestaan, is veel kleiner. In de meeste gevallen kan het medicijn alleen per geval worden geïmporteerd door de gezondheidsinstantie van het betreffende land.

Omdat Bedrocan-producten volledig van cannabistoppen zijn gemaakt, zou je denken dat landen waar het gebruik ervan is toegestaan tot de progressiefste landen van Europa behoren als het gaat om cannabisgebruik. In werkelijkheid is de situatie wat complexer.

Bedrocan-producten genieten om uiteenlopende redenen de voorkeur boven Sativex, maar de patiënten blijven ontevreden. In Noorwegen en Finland, bijvoorbeeld, mogen Bedrocan-producten alleen volgens strikte regels per geval worden geïmporteerd met goedkeuring van de nationale gezondheidsinstantie. Het gaat om een relatief betaalbare optie – in Finland kost Sativex volgens berichten in totaal €650 voor drie flesjes spray van 810 mg THC en 750mg CBD. De prijs voor dezelfde hoeveelheid cannabinoïden uit Bedrocan-producten kost €200 of minder.

In de praktijk hebben slechts heel weinig personen toegang tot Bedrocan (in Finland: 123 in 2012, hoewel dit aantal sinds die tijd waarschijnlijk is toegenomen), en het aantal aandoeningen waarbij het kan worden voorgeschreven is zeer beperkt.

Bedrocan in Nederland

In Nederland werd Bedrocan in 2003 de enige gelicentieerde producent van medicinale cannabis met de implementatie van de wet uit 2001 die cannabis voor medische doeleinden zou legaliseren. Bij die gelegenheid werd ook het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC) opgericht.

Daarvoor was medicinale cannabis (naar men beweert goedkoper en effectiever) beschikbaar via ten minste één andere leverancier (Maripharm BV, een bedrijf dat tegenwoordig alleen nog CBD-producten mag maken) en gebruikt door duizenden patiënten die cannabis kregen voorgeschreven door hun arts en die hun medicatie rechtstreeks bij meer dan 1000 apotheken konden halen. Deze situatie was niet legaal, maar werd gedoogd. Voor de patiënten was deze situatie veel beter.

In 2001 werd het BMC opgericht (volgens de regels van het VN-verdrag moeten landen een organisatie oprichten die toezicht houdt op medische cannabis als deze beschikbaar wordt gesteld) en in 2003 werd het nieuwe beleid geïmplementeerd. Dit heeft echter mogelijk het effect gehad dat medicinale cannabis minder goed verkrijgbaar is voor Nederlandse patiënten: volgens de BSEMC (Belangen Stichting Effectieve Medicinale Cannabis) gebruikten onder het oude systeem elk jaar 10.000 tot 15.000 patiënten medische cannabis, vergeleken met slechts 140 per jaar tussen 2003 en 2013.

Een onderzoek dat in 2013 werd gepubliceerd door de Universiteit Utrecht komt tot een veel hoger aantal: ongeveer 1000 per jaar. We wachten nu op cijfers van BMC zelf. Er volgt een update zodra deze informatie beschikbaar is.

De zorgen van patiënten met betrekking tot Bedrocan-producten gaan niet alleen over de beschikbaarheid en de prijs. Alle Bedrocan-producten worden behandeld met gammastraling om pesticiden, zware metalen en micro-organismen te verwijderen. Dit is een eis die door BMC wordt gesteld, maar die bij sommige patiënten zorgen heeft doen ontstaan over de effectiviteit en veiligheid. Velen van hen halen liever cannabis bij coffeeshops dan dat ze de producten van de apotheek gebruiken. Dit videoverslag van het Cannabis News Network gaat uitgebreid in op het onderwerp Bedrocan en wetgeving voor medicinale cannabis in Nederland.

Bovendien heeft Bedrocan, zoals we eerder dit jaar meldden moeite om voldoende producten aan andere Europese landen te leveren. Bedrocan is de enige leverancier van medicinale cannabis in Europa, waardoor de vraag naar hun diensten snel toeneemt. Ondanks de nieuwe productielocatie die in 2015 werd geopend, blijven er knelpunten in het aanbod optreden.

Nationale programma’s voor de teelt van medicinale cannabis

In een klein aantal Europese landen huldigt de regering het standpunt dat controle door de overheid en regulering van de markt voor medicinale cannabis de beste aanpak voor de toekomst is. Ogenschijnlijk bieden deze door de staat opgezette programma’s het voordeel dat cannabis tegen een lagere prijs aan geregistreerde patiënten wordt aangeboden dan de producten die op dit moment beschikbaar zijn.

Op dit moment zijn de enige landen die een door de overheid gecontroleerd productieprogramma voor medicinale cannabis implementeren Italië, Nederland en Tsjechië. Zoals eerder gezegd, heeft Nederland de enige licentie voor de productie van medicinale cannabis toegekend aan Bedrocan BV. Duitsland bespreekt op dit moment plannen om een vergelijkbaar programma te implementeren, maar naar verwachting zal dit zeker niet eerder dan 2017 van de grond komen.

In deze context beschouwen we het Verenigd Koninkrijk niet als een van de landen die medicinale cannabis produceren, ondanks het feit dat GW Pharmaceuticals een licentie heeft om cannabis te telen en Sativex te produceren. Sativex wordt echter niet gedistribueerd omdat het een product is dat uitsluitend van cannabistoppen wordt gemaakt (het is ook niet breed beschikbaar in het Verenigd Koninkrijk).

In Tsjechië heeft het logistiek bedrijf Elkoplast een licentie om medicinale cannabis te produceren met behulp van soorten en expertise van Bedrocan. Naar verluidt heeft Elkoplast in februari 2016 zijn eerste oogst van 11 kilo gedistribueerd; de prijs van de Elkoplast-cannabis zou 100 Koruna (€3,70) per gram zijn (vergeleken met ongeveer 300 Koruna/€11 voor geïmporteerde Bedrocan). Elkoplast is van plan om dit jaar 40 kilo te produceren.

Vorig jaar leverden artsen in Tsjechië met een licentie om medicinale cannabis voor te schrijven (op dit moment in totaal ongeveer 20), cannabis aan slechts 30 patiënten. Naar verwachting zal het aantal patiënten aanzienlijk toenemen na implementatie van het nieuwe systeem. Medicinale cannabis is in Tsjechië pas vanaf 2013 legaal, dus er is al relatief veel vooruitgang geboekt.

In Italië heeft het leger recent de eerste oogst afgerond die bestemd is voor distributie aan patiënten die van hun arts cannabis voorgeschreven hebben gekregen. Het leger is van plan dit jaar 100 kg te telen. Dat is ongeveer het dubbele van de hoeveelheid die op dit moment uit Nederland wordt geïmporteerd en regionale gezondheidsautoriteiten richten op een prijs van €5 tot €15 per gram, vergeleken met ongeveer €40 per gram voor Bedrocan.

Opmerkelijk is dat alle artsen in Italië medicinale cannabis mogen voorschrijven. Hierin wijkt Italië totaal af van veel andere Europese landen, waar cannabis alleen mag worden voorgeschreven door specialisten zoals neurologen en oncologen. Bovendien lijkt het aantal artsen dat bereid is om cannabis voor te schrijven relatief hoog te zijn, terwijl de belangstelling onder patiënten snel toeneemt.

Anderzijds is het laatste voor een deel bekend vanwege het grote aantal aanvragen voor import van Bedrocan-producten door Italiaanse patiënten bij de Nederlandse BMC. De oogst door het leger is nog niet gedistribueerd. Dit proces ondervindt hinder van allerlei vertragingen. Ondanks alle logistieke problemen is de houding van Italië hoe dan ook zeer progressief. De vooruitgang die hier wordt geboekt is zeer bemoedigend.

Cannabis onder overheidstoezicht is niet ideaal

Doorgaans blijft het overheidstoezicht in dergelijke programma’s beperkt tot het verstrekken van een licentie voor het telen van cannabis aan één producent. Dit is om een aantal redenen verre van ideaal. Veelgenoemde bezwaren zijn dat het leidt tot aanvoerproblemen zoals bij Bedrocan en te weinig concurrentie op prijs, kwaliteit en variatie in het aanbod.

In Italië is het naast de door de overheid gecontroleerde productie van cannabis niet, zoals in Nederland en Tsjechië, toegestaan om kleine hoeveelheden cannabis voor persoonlijk gebruik te telen. In januari 2016 meldden diverse bronnen dat de teelt van medicinale cannabis in Italië niet langer strafbaar zou zijn, maar dit lijkt niet helemaal juist te zijn.

De Italiaanse premier Matteo Renzi heeft in januari een lange lijst kleine hervormingen aangekondigd. Een daarvan is dat overtreding van de regels voor de teelt van medicinale cannabis niet langer zal worden bestraft. Het lijkt er evenwel op dat dit alleen geldt voor onderzoekers en personen ‘die actief zijn op het gebied van medicinale cannabis’ en niet voor het brede publiek.

Er is veel kritiek op het Italiaanse systeem, omdat het gaat om halve maatregelen die leiden tot monopolisering van de potentiële winst en die patiënten hun keuzevrijheid en anonimiteit ontnemen. Daarnaast zijn er twijfels of de door het leger geproduceerde hoeveelheid cannabis wel genoeg zal zijn om aan de vraag van patiënten te voldoen. En omdat het Italiaanse systeem voor de gezondheidszorg regionaal is georganiseerd, maken velen zich zorgen over mogelijke grote prijsverschillen tussen regio’s. Men zegt dat de oogst ook met gammastraling wordt bewerkt, waardoor dezelfde zorgen als in Nederland ontstaan.

Toch zullen er in de komende jaren in Italië belangrijke veranderingen optreden. Op dit moment bespreekt het Italiaanse parlement de mogelijkheid van verdere stappen in de richting van legalisering van medicinale cannabis en cannabis voor recreatief gebruik. Deze besprekingen zijn nog steeds gaande. We publiceren een update zodra de resultaten van deze besprekingen bekend zijn.

De situatie rond medicinale cannabis in Europa: een compleet overzicht

Wetgeving in Europa voor persoonlijke teelt

De decriminalisering van cannabisteelt voor persoonlijk gebruik is erg belangrijk voor de tolerantie van een land in relatie tot medicinale cannabis.

Teelt van cannabis door het publiek is in alle Europese landen illegaal. Maar een aantal landen heeft de teelt voor persoonlijk (medicinaal) gebruik gedecriminaliseerd of legt hiervoor geen straffen meer op. Andere landen hebben stappen genomen in de richting van decriminalisering of zijn bezig met de implementatie van recent aangenomen wetgeving. Verder zijn er landen met precedenten waarin telers van medicinale cannabis ondanks de geldende wetgeving niet werden vervolgd.

Een ander aspect is dat de wetgeving in veel Europese landen niet wordt gehandhaafd als het gaat om bezit en teelt voor persoonlijk gebruik. Veel landen werken met een onofficieel gedoogbeleid dat in strijd is met hun wetgeving. Omdat het hier niet om officieel beleid gaat, is het erg moeilijk om deze situatie te beoordelen. Mogelijk worden er geen gegevens bijgehouden en het beleid kan op elk moment worden gewijzigd zonder dat dit op wetgeving gebaseerd hoeft te zijn.

Het is daarom erg moeilijk om met 100% zekerheid te zeggen in welke landen je geen risico’s loopt als je een paar planten teelt. We hebben geprobeerd om, aan de hand van de informatie die we hebben, een duidelijk beeld te schetsen.

Spanje, Nederland en Tsjechië zijn ongetwijfeld het meest tolerant als het gaat om teelt van cannabis voor eigen gebruik, en hebben over het algemeen wetgeving die het recht van de burger beschermt om een bepaald aantal planten te telen (in Nederland en Tsjechië maximaal 5 planten, in België slecht één plant).

In Spanje is er geen wetgeving die de teelt van cannabis toestaat, maar wel wetgeving die privébezit en gebruik van drugs toestaat. Bovendien zijn er in de afgelopen ca. 20 jaar belangrijke juridische precedenten. In 1993 ontstonden de voorlopers van de huidige cannabisclubs, door te stellen dat op basis van de bestaande wetgeving voor het bezit van drugs besloten verenigingen voor de teelt van cannabis ook legaal zijn. Na jarenlange bestrijding van het project, staakten de autoriteiten de vervolging uiteindelijk en openden honderden nieuwe clubs hun deuren.

Het Verenigd Koninkrijk is ook een interessant geval. Er zijn in het Verenigd Koninkrijk veel mensen die zelf cannabis telen. Daaronder zijn duizenden die cannabis telen voor medische doeleinden. Er zijn meerdere voorbeelden van personen die een zeer lichte of geen straf kregen nadat ze konden aantonen dat ze de cannabis om medische redenen gebruikten, terwijl anderen in hetzelfde land wel vervolgd werden.

Deze discrepantie is gedeeltelijk het gevolg van verschillen in de prioriteit van cannabis bij regionale politiekorpsen. Een aantal korpsen gebruikt een niet-officieel beleid van tolerantie jegens cannabistelers omdat ze hun resources nodig hebben om ernstigere vormen van criminaliteit aan te pakken.

Het beeld in Zwitserland is wat wisselend als het gaat om het recht cannabis te telen. Door een hiaat in de wetgeving mochten de Zwitsers tussen 1995 en 1999 ‘hennep’ telen, zonder dat er een maximum aan het THC-gehalte werd gesteld. Maar ook nadat de wetgeving was aangepast, bleven winkels in ieder geval tot 2005 cannabis verkopen. Tegenwoordig is de teelt van cannabis voor persoonlijk gebruik niet meer toegestaan, maar gevallen waarbij personen werden vervolgd, zijn er bijna niet.

Ook veel andere landen hebben stappen naar decriminalisering gezet, bijvoorbeeld door gevangenisstraf te vervangen door een boete of administratieve kosten. Dat geldt bijvoorbeeld voor Malta, waar recentelijk wetgeving is aangenomen waardoor de teelt van kleine hoeveelheden cannabis voor eigen gebruik wordt gedecriminaliseerd. Het is echter nog niet duidelijk hoe deze wetgeving in de praktijk zal worden toegepast.

Tot slot zijn er in Zweden, Duitsland en Bulgarije precedenten waarbij telers van cannabis voor medische doeleinden niet werden vervolgd.

Cannabisclubs In Europa

De weinige Europese landen waar teelt van cannabis voor persoonlijk gebruik is gedecriminaliseerd en waar cannabisclubs zijn toegestaan, zijn waarschijnlijk het meest tolerant, al is er geen enkel land waar geen problemen zijn. In de meeste gevallen bevinden cannabisclubs zich in landen waar al een sterke subcultuur van cannabisgebruik bestond. Deze clubs dragen bij aan de kwaliteit, veiligheid en consistentie die op de zwarte markt ontbreekt.

Cannabisclubs zijn beslist geen willekeurig concept. Om erkend te worden door ENCOD (European Coalition for Just and Effective Drug Policies, een organisatie die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de oprichting van cannabisclubs in diverse Europese landen) moeten de clubs aan allerlei eisen voldoen.

De clubs moeten wettelijk geregistreerde verenigingen zijn en moeten zich dus verantwoorden bij de lokale en nationale overheid. Bovendien zijn in de gedragscode van ENCOD vijf basisprincipes vastgelegd:

  1. De club produceert uitsluitend cannabis voor persoonlijk gebruik door de leden.
  2. De club is gericht op de gezondheid van de leden: bij de productie en verwerking gelden de normen voor organische landbouw.
  3. De club heeft geen winstoogmerk, maar ondersteunt activisme om een einde te maken aan het verbod op cannabis.
  4. De club is transparant voor haar leden en staat open voor de dialoog met de overheid.
  5. Daarnaast accepteert de club bemiddeling door ENCOD in geval van conflicten met een van de leden of met een andere cannabisclub.

Wanneer een club niet aan deze vereisten voldoet, wordt de club niet door ENCOD als legale en officiële instelling erkend. Toch zijn er (met name in Spanje) veel cannabisclubs actief die niet officieel door ENCOD zijn erkend.

In Spanje, waar het concept van de cannabisclubs is ontstaan, is de situatie complex. Over het algemeen werkt het systeem goed en is cannabis breed en tegen een lage prijs verkrijgbaar, maar er zijn ook problemen.

Hoewel het de bedoeling is dat de clubs geen winstoogmerk hebben, heeft de mogelijkheid om flinke bedragen te verdienen veel ondernemers aangetrokken voor wie de gezondheid van de leden niet altijd een prioriteit is. Daarnaast geven overtredingen van de Arbo-voorschriften en vergelijkbare kleine overtredingen de autoriteiten in Barcelona en elders aanleiding om honderden gelegenheden te sluiten.

ENCOD erkent op dit moment cannabisclubs in vier landen: twee in België, zeven in Spanje, één in Nederland en één in Slovenië. De Slovenia Cannabis Social Club is officieel ingeschreven bij de lokale autoriteiten en uit interviews ontstaat de indruk dat ze cannabis leveren aan hun patiënten, maar de wetgeving in Slovenië staat teelt van medicinale cannabis door burgers nog niet toe, ondanks een wet uit 2014 waarin de levering van medicinale cannabinoïden is geregeld.

In andere landen wordt hard gewerkt aan de basis voor oprichting van toekomstige officiële cannabisclubs, zodra de wetgeving dit toestaat. Dit geldt voor landen zoals het Verenigd Koninkrijk, Oostenrijk, Frankrijk en Duitsland.

UKCSC.co.uk levert een lange lijst ‘officiële’ cannabisclubs in het VK, waarvan sommige blijkbaar cannabis aan hun leden verstrekken. Maar deze clubs worden niet officieel door de ENCOD erkend omdat de wetgeving in het VK teelt voor eigen gebruik nog niet toestaat. Toch heeft het VK een belangrijk en snel groeiend netwerk dat de leden, de media, de overheid en het geïnteresseerde publiek  voorziet van de dringend noodzakelijke ondersteuning en informatie.

Welke landen zijn het meest en welke het minst tolerant?

De situatie rond medicinale cannabis in Europa: een compleet overzicht

Wanneer we alle verschillen op een rijtje zetten, zien we dat veel landen die beweren dat ze medicinale cannabis beschikbaar stellen, dit in feite niet doen. Deze landen zijn in de praktijk niet verder dan landen die op dit gebied nog steeds weigeren iets te doen.

We hebben alle landen van Europa op basis van hun tolerantie een cijfer gegeven, waarbij 0 de laagste tolerantie is en 24 de hoogste.

Het zal je niet verbazen dat Nederland, Spanje en Tsjechië de landen in Europa zijn die het meest positief tegenover medicinale cannabis staan. Tsjechië is mogelijk het meest opmerkelijk, vanwege het tempo waarmee het afstand heeft genomen van de erfenis van de Sovjet-Unie en een modern, progressief drugsbeleid heeft geïntroduceerd, waarmee het land tot de pioniers van Europa behoort.

Deze drie landen worden op de voet gevolgd door Duitsland en Italië, die snel vooruitgang boeken, en België, dat een ambivalente houding tegenover cannabis heeft, hoewel veel patiënten nu toegang hebben tot medicinale cannabis of deze zelf kunnen telen.

Welke landen staan het meest vijandig tegenover medicinale cannabis?

Verder zijn er landen waar sprake is van enige vooruitgang, maar waar medicinale cannabis, afgezien van een beperkt aantal gevallen, nog niet beschikbaar is, of die niet bereid zijn de noodzakelijke wijzigingen in de wetgeving door te voeren. Hierbij gaat het om landen zoals Frankrijk, Ierland, IJsland, Portugal, de Baltische staten en de Scandinavische landen.

Rusland houdt vast aan zijn draconische drugsbeleid. Recente berichten dat hierin verandering zou komen, blijken onjuist te zijn. Medicalmarijuana.eu en MERCY melden dat Rusland de teelt tot 20 planten voor persoonlijk gebruik zou hebben gedecriminaliseerd, maar na nader onderzoek blijkt dit niet juist te zijn: teelt van elke omvang kan leiden tot vervolging; bij 20 planten of meer is er sprake van een ‘grote hoeveelheid’.

Griekenland is wellicht een van de meest vijandige landen in Europa. Telers worden hier agressief vervolgd, ongeacht om hoeveel planten het gaat, en het concept ‘medicinale cannabis’ wordt helemaal niet erkend. Afgezien van enkele uitzonderingen houdt de hele Balkan vast aan ouderwets drugbeleid.

Portugal blijft opmerkelijk vijandig staan tegenover medicinale cannabis, ondanks de beslissing in 2001 om kleine hoeveelheden van alle drugs voor eigen gebruik te decriminaliseren. Ook Frankrijk houdt al jaren vast aan een ouderwetse, vijandige houding tegenover cannabis, en medicinale cannabis is zeer moeilijk toegankelijk.

De ministaten San Marino, Monaco, Andorra, Luxemburg en Liechtenstein hebben zeer weinig gedaan aan de legalisering van medicinale cannabis. Inwoners van Andorra hebben in ieder geval het voordeel dat medicinale cannabis niet ver weg, in Catalonië, verkrijgbaar is.

In welke landen is in de toekomst veel vooruitgang te verwachten?

Tot de landen die belangrijke vooruitgang hebben geboekt, maar die nog een hoop moeten doen voordat medicinale cannabis algemeen verkrijgbaar is, behoren Zwitserland, Oostenrijk en Slovenië. Hetzelfde geldt voor Polen, maar recente berichten duiden erop dat de situatie in de nabije toekomst aanzienlijk gaat verbeteren.

Malta, dat pas kort geleden medicinale cannabis in elke vorm heeft gelegaliseerd, is een opmerkelijke kandidaat. Deze kleine eilandstaat heeft een bloeiende cannabissubcultuur. Teelt voor eigen gebruik is net gedecriminaliseerd en verschillende soorten medicinale cannabis zijn officieel beschikbaar (hoewel uit een recent rapport blijkt dat de enige aanvraag tot nu toe (voor Sativex) is afgewezen omdat de medicatie niet door een ‘specialist’ was voorgeschreven).

Ook moet worden opgemerkt dat een aantal landen in Oost-Europa pas kort geleden afstand heeft genomen van het beleid tegen drugs uit het Sovjettijdperk, dat je nog overal in de regio aantreft. Sommige van deze landen, waaronder Slovenië, Macedonië, Kroatië en Servië, staan geleidelijk toleranter tegenover cannabis. Daarom kunnen we in de nabije toekomst op dit gebied aanzienlijke vooruitgang verwachten. Kroatië en Macedonië hebben dit jaar de voorpagina’s gehaald met de implementatie van wetgeving voor medicinale cannabis. In Servië en Slovenië zijn recent ook op cannabis gebaseerde producten gelegaliseerd, al zeggen activisten dat het hier om halve maatregelen gaat.

In het Verenigd Koninkrijk, tot slot, zien we grote aantallen activisten en telers, maar de opeenvolgende regeringen van het land moeten nog steeds niets van cannabis hebben. Het front van activisten en telers en de ontwikkeling van een uitgebreid netwerk van regionale cannabisclubs doet vermoeden dat hier binnenkort verandering in gaat komen. Van de andere kant zorgt de onzekerheid rond het Brexit-referendum ervoor dat cannabiswetgeving, zoals in het verleden zo vaak is gebeurd, geen hoge prioriteit krijgt.

Reageren

Plaats een reactie

Bart Hissink

Medicinale cannabis staat haaks op legalisatie. Waarom moet je eerst ziek zijn?
Bedrocan en Sativex hebben belang bij, en bestaan alleen dankzij, het verbod op cannabis. "Medicinale" cannabis houdt het verbod juist in stand. Artsen en apotheken steunen het verbod op cannabis. Daarom boycot ik Bedrocan.

14/08/2016

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More
Read More