by Seshata on 13/10/2014 | Medicinaal

Cannabis als behandeling bij tuberculose

tuberculose Tuberculose (tbc) is een slopende ademhalingsziekte die zonder behandeling vaak de dood tot gevolg heeft. Dankzij grootschalige inentingsprogramma's en moderne antibiotica komt tbc in de meeste ontwikkelde landen nu al tientallen jaren lang vrijwel niet meer voor, ware het niet dat er zich nu nieuwe, resistente varianten ontwikkelen. Het is aangetoond dat cannabis een antimicrobieel effect heeft op tbc en op vergelijkbare ziekteverwekkers.


Wat is tbc?

Tuberculose is een bacteriële infectieziekte die wordt veroorzaakt door verschillende soorten mycobacteriën (voornamelijk Mycobacterium tuberculosis). Mycobacteriën hebben zuurstof nodig om te overleven en om zich te vermenigvuldigen: M. tuberculosis vestigt zich daarom bij voorkeur in de longen en de nauw hieraan verwante leprabacterie, M. leprae, groeit in de huid en in epitheelweefsel — die net als andere weefsels zuurstof absorberen uit de bloedbanen maar ook uit de lucht.

Besmetting met M. tuberculosis leidt doorgaans tot een latente (asymptomatische) infectie hoewel bij 5-10% van de besmettingsgevallen zich een actieve vorm van de ziekte zal openbaren met symptomen als chronische hoest, snel gewichtsverlies en koorts tot gevolg waaraan zonder behandeling circa 66% van de patiënten zal sterven. Mét behandeling (doorgaans met antibiotica) is het sterftecijfer iets lager — maar omdat behandeling van de actieve vorm van deze ziekte moeilijk, tijdrovend en duur is, richt men zich liever op vaccinatie om grootschalige uitbraken van tbc te voorkomen.

Men denkt dat ruwweg een derde van de wereldbevolking is besmet met M. tuberculosis en een latente tuberculose-infectie onder de leden heeft. Elk jaar opnieuw raakt circa 1% van de wereldbevolking besmet. In 2012 waren er wereldwijd ongeveer 8,6 miljoen chronische gevallen bekend (met 1,3 miljoen doden), iets minder dan de 13,7 miljoen uit 2007. De prevalentie van tbc en de absolute aantallen patiënten zijn dalende; op die gebieden is er de afgelopen tientallen jaren grote vooruitgang geboekt. De opkomst van ‘multi-drug-resistant tuberculosis’ (MDR-TB) vormt echter een ernstige bedreiging.

Resistente tuberculose

MDR-TB ontstaat wanneer de ‘eerstelijns’ antibioticabehandeling wordt gestaakt of wordt onderbroken voordat de bacterie volledig is verdwenen. In die gevallen overleven juist de meest bestendige bacteriën: die met de taaiste celwanden (M. tuberculosis staat bekend om zijn dikke, wasachtige celwanden), die met een genetische aanleg voor de aanmaak van enzymen die resistentie veroorzaken en de volledig gemuteerde bacteriën. Deze resistente bacteriën kunnen zich vervolgens vermenigvuldigen en andere mensen besmetten net als bij normale tuberculose, hoewel er bewijs is dat er minder uitbraken van MDR-TB zijn onder gezonde bevolkingsgroepen en juist vaker bij groepen mensen met een verzwakt immuunsysteem zoals HIV/AIDS-patiënten.

Als een tbc-infectie eenmaal resistent is geworden tegen verschillende antibiotica kan het sterftecijfer oplopen tot 80%. Er bestaan nog steeds medicijnen om MDR-TB te behandelen, waaronder enkele vormen van chemotherapie, maar de bijwerkingen ervan zijn slopend. Wanneer deze ‘tweedelijns’ antibioticakuur niet aanslaat, kan MDR-TB overgaan in XDR-TB ofwel ‘extensively-drug-resistant tuberculosis’. Naar schatting worden jaarlijks 40.000 gevallen van XDR-TB gevonden en dat worden er steeds meer: In 2008 meldden 49 landen gevallen van XDR-TB. Dit aantal staat nu op 91.

Hoewel MDR-TB een zeldzame ziekte is en XDR-TB nóg minder voorkomt, zou het rampzalig zijn als deze varianten voet aan de grond krijgen bij de bevolking in brede zin omdat het BCG-standaardvaccin geen volledige bescherming biedt tegen deze varianten (of zelfs maar tegen de ‘normale’ tuberculose, ten aanzien waarvan de effectiviteit slechts zo’n 50% bedraagt). Er is dus dringend behoefte aan nieuwe vaccins en antibiotica en dat is de reden waarom overal ter wereld overheden en internationale organisaties geld investeren in het onderzoek naar deze middelen en de ontwikkeling ervan.

De geschiedenis van cannabis en tbc

Op allerlei plaatsen ter wereld zijn aanwijzingen gevonden voor het gebruik van cannabis als huismiddeltje bij de behandeling van tuberculose, iets dat in sommige culturen tot op de dag van vandaag opgang vindt — hoewel de moderne geneeskunde inmiddels vrijwel alle vormen van volksgeneeskunde en het gebruik van cannabis daarin heeft uitgebannen.

Een röntgenfoto van de longen waarop de wolken en vlekken te zien zijn die zo kenmerkend zijn voor tuberculose
Een röntgenfoto van de longen waarop de wolken en vlekken te zien zijn die zo kenmerkend zijn voor tuberculose

Het gebruik van cannabis bij de behandeling van tuberculose werd voor het eerst geregistreerd in India en lijkt algemeen geaccepteerd toen de Indiase ‘Hemp Drugs Commission’ hier onderzoek naar deed rond 1893-1894. De commissie hoorde getuigen over het gebruik van cannabis bij de behandeling van tuberculose en voor allerlei andere aandoeningen, en het ging hierbij zowel om Indiase als om westerse artsen, wat doet vermoeden dat deze praktijk toentertijd ook in Europa bekend was. Een wat minder bekend gebruik uit India is het laten groeien van cannabis op plaatsen waar een gedode cobra was begraven De resulterende planten werden uitzonderlijke medicinale eigenschappen toegedicht, met name voor het behandelen van tbc.

Cannabis was ook een belangrijk geneesmiddel in de traditionele Afrikaanse volksgeneeskunde. Het werd met name gebruikt door de Zoeloes in Zuid-Afrika voor het behandelen van aandoeningen aan de luchtwegen, waaronder astma, verkoudheid en tuberculose met speciale extracten (getrokken op heet water). Er zijn ook verslagen over de traditionele toepassing van cannabis in Mexico bij de behandeling van tuberculose. Hierbij moesten de tbc- of leprapatiënten grote hoeveelheden cannabis roken om de symptomen van de ziekte te verminderen (dit is een interessant gegeven vanwege de nauwe onderlinge verwantschap tussen deze ziekten). Het lijkt erop dat dit huismiddeltje tot op de dag van vandaag opgang doet in Mexico, hoewel er tegenwoordig eerder een cannabisextract op basis van alcohol zal worden gebruikt voor het behandelen van tuberculose. Er doen ook verhalen de ronde dat cannabis werd gebruikt bij het behandelen van tuberculose in de traditionele volksgeneeskunde van Argentinië.

Het gebruik van hennepzaad bij de behandeling van tuberculose in het vooroorlogse Tsjecho-Slowakije

XDR-TB is een opkomende bedreiging die elk jaar in steeds meer landen voet aan de grond krijgt
XDR-TB is een opkomende bedreiging die elk jaar in steeds meer landen voet aan de grond krijgt

In het Tsjecho-Slowakije van voor de Tweede Wereldoorlog werden hennepzaden gebruikt als onderdeel van de behandeling van kinderen die aan tuberculose leden. Voor 1948 (het jaar waarin de Tsjecho-Slowaakse farmaceutische industrie werd genationaliseerd) was er een product verkrijgbaar onder de naam Edezyme. En zelfs nu nog is in enkele streken is een soortgelijk recept leverbaar als huismiddeltje. Gemalen hennepzaden worden gedurende minimaal dertig minuten getrokken in warme melk (60-80 °C) voordat het mengsel wordt geperst en gefilterd. Vervolgens krijgt de patiënt dit mengsel om de dag toegediend. Elke dosis bestaat uit 375 ml melk en bevat 50-80 gram zaad.

Experimenten gedurende bijna dertig jaar in het Jince-sanatorium in het westen van Tsjecho-Slowakije (nu gelegen in Tsjechië) lieten zien dat behandelingen met hennepzaadmelk doorgaans goede resultaten boekten en veelal leidden tot genezing, zelfs bij het ontbreken van andere vormen van medicatie en in tijden dat uitgebalanceerde en voedzame maaltijden een zeldzaamheid waren. Men denkt dat de hoge gehaltes aan essentiële meervoudig onverzadigde vetzuren afkomstig uit het belangrijkste hennepzaadeiwit edestin, van groot belang zijn bij de behandeling van tbc. Het is aangetoond dat M. tuberculosis bacteriën sneller worden vernietigd bij hoge gehaltes aan arachidonzuur. Arachidonzuur wordt door het lichaam zelf geproduceerd uit linolzuur, dat in zeer hoge concentraties aanwezig is in hennepzaad.

Modern onderzoek naar cannabis en tbc

In de jaren vijftig van de vorige eeuw toonde onderzoek de significante antimicrobiële werking van cannabis aan en zocht men naar een serieuze manier om er tuberculose mee te behandelen, iets dat tot veelbelovende eerste resultaten leidde. In 1960 werd aangetoond dat cannabishars op zichzelf de groei van M. tuberculosis en diverse andere bacteriële ziekteverwekkers remt, zelfs in een verdunde oplossing van 1:150.000.

Welke specifieke cannabinoïden dit effect veroorzaakten was onbekend (CBD en CBN waren al in de jaren veertig bekend, maar THC en andere cannabinoïden werden pas in 1964 ontdekt) en door wereldwijde aanscherping van de cannabiswetgeving in de jaren zestig en zeventig stagneerde dit onderzoek uiteindelijk. Inmiddels was echter wel bekend dat CBD bepaalde antimicrobiële eigenschappen bezit en bij hervatting van het onderzoek hiernaar in de jaren negentig kreeg dit aspect veel aandacht.

Recent onderzoek naar de microbiële eigenschappen van cannabis heeft overtuigend aangetoond dat bepaalde soorten resistente bacteriën die longontsteking en MRSA veroorzaken door verschillende cannabinoïden zoals CBC, CBG, CBD en THC worden vernietigd. Een Israëlische studie uit 2011 naar ratten die werden geïnjecteerd met M. tuberculosis om de experimentele auto-immuunziekte encefalomyelitis te veroorzaken (multiple sclerose in proefdieren), toonde aan dat behandeling met CBD de ontwikkeling van de ziekte sterk vertraagde. De onderzoekers concludeerden dat dit effect werd veroorzaakt doordat CBD de ontwikkeling van T-cellen remt, een eigenschap die CBD ook bij andere toepassingen heeft bewezen, en ze verwezen niet expliciet naar een directe bacteriedodende werking van CBD op M. tuberculosis hoewel het mogelijk is geweest dat dit een rol heeft gespeeld in het vertragen van de ziekteontwikkeling.

Kan cannabisgebruik tbc veroorzaken of verergeren?

Er zijn veel aanwijzingen dat het roken van tabak het risico op infectie met tuberculose kan verhogen. En daarom beweren sommigen dat ook het roken van cannabis dit risico verhoogt. Er is echter geen enkel direct bewijs dat het roken van cannabis (of het op andere wijze inhaleren ervan zoals verstuiven of verdampen) het risico verhoogt op de ontwikkeling van tuberculose.

Daarentegen is er wel veel bewijs dat aantoont dat de verspreiding van tuberculose en andere besmettelijke luchtwegaandoeningen wordt bevorderd door onveilige praktijken tijdens het consumeren van cannabis: Het delen van waterpijpen en joints of het creëren van ‘rookholen’ in een afgesloten auto of kamer verhoogt de kans op overdracht van de tuberculosebacteriën. Het delen van waterpijpen verdubbelt zelfs de kans op overdracht.

Bewijs dat het gezamenlijk roken van cannabis het risico op tbc verhoogt

In 2003 werd in Queensland, Australië, een cluster van tbc-gevallen ontdekt bij een groep jonge, blanke mannen (wat een ongebruikelijke bevolkingsgroep is voor deze ziekte; infecties komen doorgaans meer voor onder Aboriginals omdat zij de ziekte niet kenden voordat de Europeanen naar Australië kwamen en er geen natuurlijke weerstand tegen hadden ontwikkeld. Daarnaast bestaan er nog steeds grote sociaaleconomische verschillen tussen bevolkingsgroepen en dat betekent dat blanke Australiërs een betere toegang hebben tot zorgaanbieders, gezond eten en schoon drinkwater). Na verder onderzoek bleek dat deze leden van een hechte sociale groep waterpijpen met elkaar deelden. Deze gevalsanalyse liet zien dat nauwe contacten binnen het huishouden de meest significante risicofactor zijn, maar dat het delen van waterpijpen het risico ook aanzienlijk verhoogt.

Gezamenlijk gebruik van waterpijpen verhoogt de kans op overdracht van tuberculose
Gezamenlijk gebruik van waterpijpen verhoogt de kans op overdracht van tuberculose

In 2004 bleek bij een groep van 11 jonge tuberculosepatiënten in Seattle in de VS dat er onderlinge verbanden bestonden in de vorm van gezamenlijk gebruik van cannabis. Van 22 andere vrienden en bekenden die daaropvolgend werden getest waren er 14 (64%) met een positieve uitslag van de tuberculinehuidtest. Na onderzoek bleek dat mensen uit deze sociale groep regelmatig gezamenlijk joints rookten in auto’s en in kleine ruimten (met geblindeerde ramen om het illegale cannabisgebruik te verbergen) en hierbij met opzet ‘rookholen’ creëerden, waarbij de uitgeademde rook herhaaldelijk opnieuw wordt geïnhaleerd, net de aanwezige ziekteverwekkers.

Eén van de problemen van het ontdekken van verbanden waarbij gezamenlijk cannabisgebruik een rol speelt, is het feit dat dit gebruik op veel plaatsen ter wereld nog steeds illegaal is, waardoor mensen niet makkelijk anderen aanwijzen die mogelijk risico lopen, waardoor ook anderen buiten de directe sociale kring risico’s kunnen lopen zoals collega’s op het werk of familieleden. Bij ziekten als tbc is het cruciaal om een uitbraak in te dammen voordat het een epidemie wordt en de belangrijkste factor daarbij is het vinden en behandelen van de ‘contacten’ van bestaande gevallen. Ook dit is weer een negatieve bijwerking van de bestaande wetgeving en gezien de opkomst van nieuwe, resistente varianten een extra argument voor legalisering en regulering van cannabis en het geven van voorlichting.

Cannabinoïden, tbc en de Th1-immuunrespons

Wanneer iemand besmet raakt met tuberculose treden afweerreacties in werking die de ontwikkeling en de afloop van de ziekte bepalen. Deze immuunrespons verschilt van mens tot mens en de meesten zullen zelfs nooit symptomen krijgen. Het is niet precies bekend welke mechanismen de natuurlijke afweer tegen tbc bepalen. Niet alleen bestaan er verschillende varianten van tbc maar ook omgevingsfactoren en andere

variabelen kunnen hier invloed op hebben.

Naast het delen van waterpijpen kan het gezamenlijk roken in 'rookholen', zoals een afgesloten kamer of voertuig, de overdracht van tbc bevorderen
Naast het delen van waterpijpen kan het gezamenlijk roken in ‘rookholen’, zoals een afgesloten kamer of voertuig, de overdracht van tbc bevorderen

Wat wel bekend is, is dat de Th1-immuunrespons een sleutelrol speelt in de afweer tegen intracellulaire ziekteverwekkers (microben zoals tbc die de cellen van de gastheer binnendringen en zich hierin vermenigvuldigen) en dat mensen die gevoelig zijn voor het ontwikkelen van symptomatische tuberculose een verlaagde Th1-immuunrespons hebben. Wanneer Th1 onvoldoende werkt, komt de Th2-immuunrespons in actie, maar deze reactie is bedoeld als afweer tegen extracellulaire ziekteverwekkers (zoals gifstoffen en parasieten) en wanneer deze toch tbc tracht te bestrijden versnellen en verergeren de symptomen.

Verschillende onderzoeken tonen aan dat cannabinoïden het immuunsysteem kunnen beïnvloeden. Meer specifiek denkt men dat deze stoffen de Th1-immuunrespons remmen terwijl ze de Th2- reactie stimuleren. Daaruit zou men kunnen concluderen dat in gevallen waarbij activering van de Th1- immuunrespons cruciaal is voor het bestrijden van een infectie als tuberculose, het beter is om het gebruik van cannabis te vermijden.

Het mag duidelijk zijn dat er nog veel onderzoek nodig is naar de complexe wisselwerkingen tussen het endocannabinoïde systeem en de immuunrespons, en naar de invloed van het gebruik van cannabis op de ontwikkeling en het verloop van infecties met tbc of soortgelijke microbiële ziekteverwekkers. De antibacteriële werking van cannabinoïden blijft echter een interessant onderwerp voor onderzoekers en gezien de opkomst van resistente bacteriën ook een steeds relevanter onderwerp, en cannabis kan zeker een rol spelen bij de bestrijding en beheersing ervan.

Reageren

Heb je een standpunt? Deel hem dan hieronder.

Leave a Comment

Please enter a name
Oops, looks like you forgot something?
Read More
Read More
Read More
Read More
Read More